Էդուարդ Եղիազարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էդուարդ Եղիազարյան
Ծնվել էօգոստոսի 29, 1939(1939-08-29)
ԾննդավայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մահացել էօգոստոսի 6, 2007(2007-08-06) (67 տարեկանում)
Մահվան վայրԺելեզնոդորոժնի, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան
Քաղաքացիություն
ԱզգությունՀայ
Մայրենի լեզուռուսերեն
ԿրթությունՄոսկվայի Ն. Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարան (հիմա համալսարան)
ՄասնագիտությունՃարտարագետ-սարքաշինարար, գյուտարար
Անդամություն

Կ. Ցիոլկովսկու անվան Ռուսաստանի տիեզերագնացության ակադեմիայի թղթակից անդամ,

Միջազգային գիտական հայտնագործությունների և գյուտերի հեղինակների ակադեմիայի ակադեմիկոս
Eduard Eghiazaryan Վիքիպահեստում

Էդուարդ Լյուդվիկի Եղիազարյան (օգոստոսի 29, 1939(1939-08-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 6, 2007(2007-08-06), Ժելեզնոդորոժնի, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան) – սովետական և ռուսաստանի ինժեներ-սարքաշինարար, գյուտարար: Կ. Ցիոլկովսկու անվան Ռուսաստանի տիեզերագնացության ակադեմիայի (ռուս.՝ Российская академия космонавтики имени К. Э. Циолковского) թղթակից անդամ (1997 թ.), Միջազգային գիտական հայտնագործությունների և գյուտերի հեղինակների ակադեմիայի (ռուս.՝ Международная Академия авторов научных открытий и изобретений) ակադեմիկոս (2000 թ.)[1][2]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվելուց հետո, կարճ ժամանակ անց Էդուարդ Եղիազարյանը ծնողների հետ տեղափոխվել են Երևանից ք. Լենինական, ՀԽՍՀ:

1957 թ. ավարտել է Լենինականի № 7 միջնակարգ դպրոցը: Նույն թվականին սկսել է աշխատանքային գործունեությունը, որպես փականագործ Լենինականի Էլեկտրոտեխնիկական գործարանում:

1960 թ. մեկնել է Մոսկվա և ընդունվել է Խորհրդային Միության լավագույն տեխնիկական Բուհերից մեկը՝ Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի (հետագայում համալսարան) մեքենաշինության ֆակուլտետը, ավարտել է 1965 թ.: Երրորդ կուրսի ուսանող Է. Եղիազարյանը սկսեց իր առաջին գիտական հետազոտությունները հայտնի սովետական հրետանային սպառազինության կոնստրուկտոր, պրոֆեսոր, ինժեներային զորքերի գեներալ-գնդապետ Վ. Գրաբինի[ru] կազմակերպած ուսանողական կոնստրուկտորական բյուրոյում:

1976 թ. Էդուարդ Եղիազարյանը ավարտել է Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի ասպիրանտուրան:

Է. Եղիազարյանը աշխատել է Մոսկվայի և Մոսկվայի մարզի տարբեր ռազմական արդյունաբերություններում սկսած ինժեներից մինչև ղեկավար ինժեներական պաշտոններում, ավելի ուշ կազմակերպել և ղեկավարել է Գիտահետազոտական ինժեներական կենտրոն «Միկրոդատչիկ» (ռուս.՝ Научно-исследовательский инженерный центр «Микродатчик»):

1997 թ. Է. Եղիազարյանը ընտրվել է Կ. Ցիոլկովսկու անվան Ռուսաստանի տիեզերագնացության ակադեմիայի թղթակից անդամ:

2000 թ. ընտրվել է Միջազգային գիտական հայտնագործությունների և գյուտերի հեղինակների ակադեմիայի ակադեմիկոս:

1963 թ․ ամուսնացել է Վիոլետա Ավետիսյանի հետ և ապրել են միասին մինչև իր կյանքի վերջը: Նրա որդին և դուստրը նույնպես ավարտել են Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանը։

Մասնագիտական զբաղմունքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Է. Եղիազարյանը առաջիններից մեկն էր ԽՍՀՄ-ում (1972 թ.) սկսեց ստեղծել մի նոր սերնդի չափիչ սարքեր՝ կիսահաղորդչային միկրոէլեկտրոնիկայի տվիչներ (միկրոտվիչներ), ինչպես նաև տարբեր վերահսկման համակարգեր այդ սարքերի հիման վրա: Այդ աշխատանքները այլ մասնագետների աշխատանքների հետ միասին հետագայում առաջացրեց մի նոր գիտատեխնիկական ուղղություն, որը կոչվեց «միկրոսենսորիկա»[1][2][3]:

Նա իր ստեղծած միկրոտվիչները ներդրել է գիտության և տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում (բժշկական, մանրէաբանական, նեյրոֆիզիոլոգիական, դիրիժաբլեշինական, ստորջրյա և այլն): Ընդ որում Է. Եղիազարյանի ստեղծած ճնշման միկրոտվիչները 1978 թ. փորձարկվել են ԽՍՀՄ-ի Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի Սրտաբանական կենտրոնում (ռուս.՝ Кардиологический центр Академии медицинских наук СССР), որոնք աշխարհում առաջին անգամ հնարավորություն տվեցին ճնշման չափումը անմիջական կատարել տվիչները ուղղակիորեն սրտի և արյունատար անոթների մեջ տեղադրելով[1][2]: Ստեղծել և ներդրել է հատուկ հարմարանք ԽՍՀՄ-ի գիտությունների Ակադեմիայի բարձրագույն նյարդային գործունեության և նեյրոֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում (ռուս.՝ Институт высшей нервной деятельности и нейрофизиологии Академии наук СССР), որը մասնագետներին հնարավորություն է տվել իրականացնել մի շարք կարևոր ուսումնասիրություններ կենդանու (շան) գլխուղեղի հետ[4]:

Է. Եղիազարյանը փորձարկված հետազոտություններ է կատարել մեխանիկական լարումները, որոնք առաջանում են չափազանց փոքր բնակավառումներում (համադրելի բյուրեղային ցանցին) միկրոտվիչների կիսահաղորդչային զգայուն տարրերում, որը ուսումնասիրված չէր դասական մեխանիկական լարումների տեսության մեջ: Այդ հետազոտությունները հնարավորություն տվեցին էապես բարձրացնել միկրոտվիչների կարևոր բնութագիրը՝ զգայունակությունը:

Նրա ստեղծած սարքերի կոնստրուկցիաները (աքսելեռոմետրները, արագության, լարվածության, ճնշման միկրոտվիչները, գազերի և հեղուկների հաշվիչները, էլեկտրական և մագնիսական մեծությունների միկրոտվիչները և այլն) նույնպես դրանց արտադրության տեխնոլոգիաները արժանացել են ավելի քան 35 ԽՍՀՄ-ի գյուտարարության վկայականների և Ռուսաստանի արտոնագրերի: Հետազոտական նյութերը հրատարակվել են ավելի քան 50 հոդվածներում, օգտագործվել են 25 Գիտահետազոտական աշխատանքներում[5]:

Երկար տարիներ նա ակտիվորեն զբաղվել է կազմակերպչական և ժողովրդին հանրամատչելի դարձնելու աշխատանքով այդ նոր գիտատեխնիկական ուղղությունը իրականացնելու, միկրոտվիչների սերիական արտադրությունը գործարկելու[6][7]:

Չնայած այն հանգամանքին որ է. Եղիազարյանը ապրել և աշխատել է Ռուսաստանում, նա լրջորեն մտահոգված էր Հայաստանի ճակատագրով: Ավելի քան իր կժանքի վերջին 15 տարիների ընթացքում նա անդադար ցանկացել էր Հայաստանը վերածել միկրոէլեկտրոնիկայի հզոր արդյունաբերական երկիր: Նա անշահախնդրորեն առաջարկել է Հանրապետության ղեկավարությանը իր հարուստ մտավոր ներուժը, բազմիցս այցելել է Հայաստան և բանակցել տարբեր աստիճանների ղեկավարների հետ: Սակայն մի շարք պատճառներով դրված խնդիրները այնպես էլ մնացել են չլուծված[8][9][10]։

Տարբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էդուարդ Եղիազարյանի հուշատախտակը Գյումրիում

Համաձայն նախկինում Ռուսաստանի արտոնագրերի գործակալության (ռուս.՝ Роспатент – Российское агентство по патентам и товарным знакам) գործող օրենքների, Ռուսաստանում գյուտարարներին չէր թույլատրվում իր գյուտերը անվանել հեղինակի անունով, դա անօրինական էր, որովհետև սահմանափակվում էր հեղինակի իրավունքները: 2000 թ. Է. Եղիազարյանին հաջողվեց Ռուսաստանի Գերագույն դատարանի որոշմամբ տվյալ դրույթը անվավեր ճանաչել և այն չեղյալ համարել[11]:

Մահացել է երկարատև և ծանր հիվանդությունից Ժելեզնոդոռոժնի քաղաքում (Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան), իր աճյունը թաղված է Գյումրի քաղաքում:

2007 թ. համաձայն Գյումրիի քաղաքապետարանի որոշման Աբովյան փողոցի շենք № 242 վրա, որտեղ Է. Եղիազարյանը անցկացրել է իր մանկությունը և պատանեկությունը, տեղադրվել է հուշատախտակ[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Егиазарян Эдуард Людвикович – հոդված «Հայազգ» ֆոնդի հանրագիտարանի կայքում»։ hayazg.info 
  2. 2,0 2,1 2,2 Чембровский О.А., Рубайло А.М. (2004)։ «Талантливый ученый, исследователь, патриот!»։ Газета «Ноев Ковчег»։ № 9 
  3. «List of Armenian scientists and philosophers» 
  4. Егиазарян Э.Л., Иоффе М.Е. и др. (1980)։ «Установка для исследования позы у собак»։ Журнал высшей нервной деятельности (том ХХХ, вып. 1): С. 205–207 
  5. Мелуа А.И. (2007)։ «Биографии ученых и инженеров в области приборостроения, изобретательства, экологии и нефтяной промышленности»։ Энциклопедия. – СПб.: Гуманистика: C. 217 
  6. Егиазарян Э., Лохов Н. (09.06.1985)։ «Волшебные кристаллы»։ Газета «Правда» 
  7. Егиазарян Э.Л. (27.06.1998)։ «Запланированные жертвы»։ Газета «Российская газета» 
  8. «Մահախոսական` Ученый, гражданин, патриот»։ Газета «Ноев Ковчег»։ №10։ 2007 
  9. Егиазарян Э.Л. (2001)։ «Есть выход из глубокого кризиса!»։ Газета «Ноев Ковчег»։ № 9 
  10. Егиазарян Э.Л. (01.04.1999)։ «Страна микроэлектроники – утопия или реальность?»։ Газета «Голос Армении» 
  11. «Ռուսաստանի Գերագույն դատարանի որոշումը № ГКПИ00-543, 26.06.2000թ.»։ www.consultant.ru 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1. Мамулов С.С. Удивительный народ из страны чудес. Книга 3. – М., 2000. – С. 185. – ISBN 5-86825-001-Х.

2. Ширинян С.К. Армяне – народ созидатель чужих цивилизаций: 1000 известных армян в мировой истории. – Ереван: Авт. изд., 2014. – С. 350. – ISBN 978-9939-0-1120-2.

3. Авторское свидетельство СССР № 1303857. Измерительный преобразователь давления / Э.Л. Егиазарян. – 15.12.1986.

4. Արտոնագիր (Ռուսաստանի) № 1822245. Интегральный преобразователь Егиазаряна и способ его изготовления / Э.Л. Егиазарян. – 21.06.1993.

5. Егиазарян Э.Л. Проектирование микродатчиков давления // Измерительная техника. – 1997. – № 12. – С. 20–22.

6. Егиазарян Э.Л. Микродатчики как основа возникновения нового научно-технического направления // Измерительная техника. – 2000. – № 10. – С. 37–40.

7. Егиазарян Э.Л. Расширение функциональных возможностей диафрагменных расходомеров // Мир измерений. – 2007. – № 9. – С. 60, 61.