Jump to content

Էդուարդո Գալեանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էդուարդո Գալեանո
Ծննդյան անունիսպ.՝ Eduardo Germán María Hughes Galeano[1]
Ծնվել էսեպտեմբերի 3, 1940(1940-09-03)[2][3][4][…]
ԾննդավայրՄոնտեվիդեո, Ուրուգվայ[5][6]
Վախճանվել էապրիլի 13, 2015(2015-04-13)[7][2][3][…] (74 տարեկան)
Վախճանի վայրՄոնտեվիդեո, Ուրուգվայ[7][5]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող, լրագրող և ակնարկագիր
Լեզուիսպաներեն
Քաղաքացիություն Ուրուգվայ և  Իսպանիա
Ուշագրավ աշխատանքներOpen Veins of Latin America?, Days and Nights of Love and War?, Memory of Fire?, Memory of Fire: 2. Faces and Masks?, Memory of Fire: 3. Century of the Wind?, The Book of Embraces?, We Say No: Chronicles, 1963 - 1991?, Walking Words?, Football in Sun and Shadow?, Upside Down: A Primer for the Looking Glass World?, Voices of Time: A Life in Stories?, Mirrors? և Children of the Days?
Պարգևներ
ԱմուսինHelena Villagra?[9]
Էդուարդո Գալեանո Վիքիդարանում
 Eduardo Galeano Վիքիպահեստում

Էդուարդո Գերման Մարիա Հյուզ Գալեանո (իսպ.՝ Eduardo Germán María Hughes Galeano, սեպտեմբերի 3, 1940(1940-09-03)[2][3][4][…], Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ[5][6] - ապրիլի 13, 2015(2015-04-13)[7][2][3][…], Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ[7][5]), ուրուգվայցի լրագրող, գրող և արձակագիր, որը, ի թիվս այլ բաների, համարվում էր «լատինաամերիկյան ձախակողմյան գրական ուղղվածության հսկա» և «համաշխարհային ֆուտբոլի ամենանշանավոր գրագետ»[10]:

Գալեանոյի ամենահայտնի ստեղծագործություններն են «Las venas abiertas de América Latina» (Լատինական Ամերիկայի բաց երակները, 1971) և «Memoria del fuego» (Կրակի հիշողությունը, 1982–6): «Ես գրող եմ,- մի անգամ ինքն իր մասին ասել է հեղինակը,- մոլուցքով լի՝ հիշել, հիշել Ամերիկայի անցյալը և, ամենից առաջ, Լատինական Ամերիկայի՝ ամնեզիայի դատապարտված մտերիմ երկրի»[11]:

Գրող Իզաբել Ալյենդեն, որն ասել է, որ Գալեանոյի գրքի իր օրինակը այն քիչ իրերից մեկն էր, որով նա փախել է Չիլիից 1973 թվականին՝ Աուգուստո Պինոչետիի ռազմական հեղաշրջումից հետո, «Լատինական Ամերիկայի բաց երակները» անվանել է «մանրակրկիտ մանրամասների, քաղաքական համոզմունքի, պոետիկ հմտության և լավ պատմողականության խառնուրդ»[12]։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գալեանոն ծնվել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ուրուգվայի Մոնտեվիդեո քաղաքում[12][13]: Նա Էդուարդո Հյուզ Ռուսենի՝ Անասնապահության, գյուղատնտեսության և ձկնորսության նախարարության պաշտոնատար անձի ու Պայսանդու նահանգի ագարակի սեփականատերի, և Լիսիա Էսթեր Գալեանո Մունյոսի որդին էր[14]: Նա ուներ ուելսական, իտալական, գերմանական և իսպանական ծագում։

Սերելով ուրուգվայական նշանավոր ընտանիքից՝ նրա մայրական կողմը սերում էր Ուրուգվայի առաջին նախագահ Ֆրուկտուոսո Ռիվերայից, իսկ հայրական կողմը՝ Լեանդրո Գոմեսից, որը ռազմական առաջնորդ էր, որը նշանավորվել էր 1864 թվականին Պայսանդու քաղաքի պաշարման ժամանակ պաշտպանության կազմակերպման համար։

Էրվի դպրոցում երկու տարի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո, Գալեանոն տասնչորս տարեկանում սկսեց կատարել տարբեր աշխատանքներ, այդ թվում՝ որպես սուրհանդակ և ուղեվարձ հավաքող[15][16]: Նա ի վերջո հայտնվեց «Էլ Սոլ» շաբաթաթերթում։ Այնտեղ առաջին անգամ հրատարակվեցին դեռահասի կոմիքսները, նախքան նրա գրելը։ Գալեանոյի նկարչության հանդեպ կիրքը շարունակվեց նրա ողջ կյանքի ընթացքում. նրա էսքիզները կարելի է տեսնել նրա հետագա գրքերից շատերում, մինչդեռ նրա ստորագրությունը հաճախ ուղեկցվում էր ձեռքով նկարված փոքրիկ խոզուկով[17]: 1960-ականներին որպես լրագրող՝ Գալեանոն աչքի ընկավ ձախակողմյան հրատարակությունների շրջանում և դարձավ «Մարչա» շաբաթաթերթի խմբագիր, որի համահեղինակներն էին Մարիո Վարգաս Լյոսան, Մարիո Բենեդետտին, Մանուել Մալդոնադո Դենիսը և Ռոբերտո Ֆերնանդես Ռետամարը։ Երկու տարի նա խմբագրեց «Época» օրաթերթը և աշխատեց որպես «Համալսարանական հրատարակչության» գլխավոր խմբագիր։ 1959 թվականին նա ամուսնացավ իր առաջին կնոջ՝ Սիլվիա Բրանդոյի հետ, իսկ 1962 թվականին, ամուսնալուծվելուց հետո, վերամուսնացավ Գրասիելա Բերրոյի հետ[18]: Նա հրատարակվում էր մոր ազգանունով։ Երիտասարդ տարիքում նա կարճ ժամանակով գրել է ուրուգվայական սոցիալիստական ​​հրատարակության՝ El Sol-ի համար՝ հոդվածներ ստորագրելով որպես «Gius», «կեղծանուն, որը մոտավորապես համապատասխանում է իր հայրական ազգանվան՝ Հյուզ ազգանվան իսպաներեն արտասանությանը»[19]:

1973 թվականին Ուրուգվայում տեղի ունեցավ ռազմական հեղաշրջում։ Գալեանոն բանտարկվեց, իսկ ավելի ուշ ստիպված եղավ փախչել Արգենտինա, որտեղ նա հիմնադրեց «Crisis» (Ճգնաժամ) ամսագիրը[20]: Նրա 1971 թվականին հրատարակված «Las venas abiertas de América Latina» (Լատինական Ամերիկայի բաց երակները) գիրքը արգելվեց աջակողմյան ռազմական կառավարության կողմից ոչ միայն Ուրուգվայում, այլև Չիլիում և Արգենտինայում[21]: 1976 թվականին նա երրորդ անգամ ամուսնացավ Հելենա Վիլագրայի հետ։ Սակայն նույն թվականին Վիդելայի ռեժիմը իշխանությունը ստանձնեց Արգենտինայում արյունալի ռազմական հեղաշրջման միջոցով, և նրա անունը ավելացվեց մահվան ջոկատների կողմից դատապարտվածների ցուցակին։ Նա կրկին փախավ, այս անգամ Իսպանիա[22][17], որտեղ նա գրեց իր հայտնի եռագրությունը՝ «Memoria del fuego» (Հիշողությունը կրակի մասին), որը նկարագրվում է որպես «Ամերիկաների գաղութատիրության ամենահզոր գրական մեղադրանքը»[23]։

Գալեանոն 1984-ին

1985 թվականի սկզբին Գալեանոն վերադարձավ Մոնտեվիդեո ժողովրդավարացուման տարիներին։ Տաբարե Վասկեսի և «Լայն ճակատ» դաշինքի հաղթանակից հետո 2004 թվականին Ուրուգվայի ընտրություններում, որը նշանավորեց Ուրուգվայի պատմության մեջ առաջին ձախակողմյան կառավարության ձևավորումը, Գալեանոն «The Progressive»-ի համար գրեց մի հոդված՝ «Որտեղ ժողովուրդը քվեարկեց վախի դեմ» վերնագրով, որում Գալեանոն աջակցություն հայտնեց նոր կառավարությանը և եզրակացրեց, որ Ուրուգվայի բնակչությունը «առողջ բանականություն» է դրսևորում և «հոգնել է խաբվելուց» ավանդական Կոլորադոյ և Բլանկո կուսակցությունների կողմից[24]։ Վենեսուելայի Կարակասում գտնվող լատինաամերիկյան TeleSUR հեռուստաալիքի ստեղծումից հետո, 2005 թվականին Գալեանոն այլ ձախակողմյան մտավորականների հետ, ինչպիսիք են Թարիկ Ալին և Ադոլֆո Պերես Էսկիվելը, միացավ ցանցի 36 անդամից բաղկացած խորհրդատվական կոմիտեին[25]։

2007 թվականի փետրվարի 10-ին Գալեանոն տարավ թոքերի քաղցկեղի հաջող վիրահատության[26]։ 2008 թվականի նոյեմբերին Բարաք Օբամայի՝ ԱՄՆ նախագահ ընտրվելուց հետո լրագրող Էմի Գուդմանի կողմից անցկացվող հարցազրույցի ժամանակ Գալեանոն ասել է. «Սպիտակ տունը Բարաք Օբամայի տունը կլինի ապագայում, բայց այս Սպիտակ տունը կառուցվել է սևամորթ ստրուկների կողմից: Եվ ես կցանկանայի, հուսով եմ, որ նա երբեք, երբեք չի մոռանա դա»[27]։ 2009 թվականի ապրիլի 17-ին Տրինիդադ և Տոբագոյի Պորտ օֆ Սփեյն քաղաքում կայացած Ամերիկայի 5-րդ գագաթնաժողովի բացման նիստում Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսը Գալեանոյի «Լատինական Ամերիկայի բաց երակները» գրքի իսպաներեն լեզվով օրինակը նվիրեց ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամային, ով իր առաջին դիվանագիտական այցն էր կատարում տարածաշրջան[28]։

2009 թվականի մայիսին տված հարցազրույցում նա խոսեց իր անցյալի և վերջին աշխատանքների մասին, որոնցից մի քանիսը վերաբերում են ազատության և ստրկության, ինչպես նաև ժողովրդավարությունների և բռնապետությունների միջև եղած փոխհարաբերություններին. «Ոչ միայն Միացյալ Նահանգները, այլև որոշ եվրոպական երկրներ ռազմական բռնապետություններ են տարածել ամբողջ աշխարհում։ Եվ նրանք զգում են, իբրև թե կարող են ժողովրդավարություն սովորեցնել»։ Նա նաև խոսեց այն մասին, թե ինչպես և ինչու է փոխել իր գրելաոճը, ինչպես նաև վերջերս իր ճանաչելիության աճը[29]։

2014 թվականի ապրիլին Գալեանոն հարցազրույց է տվել II Bienal Brasil do Livro e da Leitura, որտեղ նա ափսոսում է Las Venas Abiertas de América Latina-ում գրելու ոճի որոշ ասպեկտների համար՝ ասելով.

«Ժամանակն անցել է, ես սկսել եմ փորձել այլ բաներ, ինձ ավելի մոտեցնել մարդկային իրականությանը ընդհանրապես և քաղաքական տնտեսությանը մասնավորապես։ «Բաց երակները» փորձեցին լինել քաղաքատնտեսության գիրք, բայց ես չունեի անհրաժեշտ կրթությունը։ Ես չեմ զղջում այն գրելու համար, բայց դա մի փուլ է, որն անցել եմ այդ ժամանակվանից»[30]։

Այս հարցազրույցը վերցվել է Գալեանոյի աշխատությունների բազում քննադատների կողմից։ Նրանք օգտագործում էին այդ հայտարարությունը իրենց քննադատությունը հիմնավորելու համար։ Սակայն, Խորխե Մաջֆուդի հետ հարցազրույցում նա ասաց.

«Գիրքը, որը գրվել է շատ վաղուց, դեռևս կենդանի է և արդիական։ Ես պարզապես բավականաչափ ազնիվ եմ խոստովանելու, որ կյանքիս այս փուլում հին գրելաոճը բավականին ձանձրալի է թվում, և որ ինձ համար դժվար է ինձ ճանաչել դրանում, քանի որ այժմ նախընտրում եմ ավելի ու ավելի կարճ և անկաշկանդ լինել։ Իմ և «Լատինական Ամերիկայի բաց երակների» դեմ բարձրացված ձայները հղի են անբարեխղճությամբ»։[31]

Գործեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Las venas abiertas de América Latina» («Լատինական Ամերիկայի բաց երակները») գիրքը, որը ներկայացնում է տարածաշրջանի պատմությունը Կոլումբոսի ժամանակներից՝ հպատակեցված ժողովրդի տեսանկյունից, համարվում է Գալեանոյի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը: Սեդրիկ Բելֆրաժի անգլերեն թարգմանությունը որոշակի ժողովրդականություն ձեռք բերեց անգլիախոս աշխարհում, այն բանից հետո, երբ Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսը այն նվիրեց ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամային 2009 թվականին[32][33]: Առաջին հրատարակությունից տասնամյակներ անց Գալեանոն հերքեց գրքի որոշակի կողմեր՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով դրանում մարմնավորված բազմաթիվ գաղափարներ[34]։

Գալեանոն նաև ֆուտբոլի մոլի երկրպագու էր, որի մասին հատկապես գրել է «Ֆուտբոլը արևի և ստվերի մեջ» (El fútbol a sol y sombra) գրքում[13]։ Գալեանոյի մահից հետո SB Nation-ի համար կազմակերպված հետահայաց շարադրանքում ֆուտբոլային գրող Անդի Թոմասը նկարագրել է աշխատանքը՝ որպես սպորտի պատմություն, ինչպես նաև հեղինակի սեփական փորձի և քաղաքական բանավեճերի արտացոլում, որպես «ֆուտբոլի մասին երբևէ գրված մեծագույն գրքերից մեկը»[35]։

Մահ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գալեանոն մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 13-ին Մոնտեվիդեոյում[11][36] 74 տարեկանում՝ թոքերի քաղցկեղից, թողնելով իր երրորդ կնոջը՝ Հելենա Վիլագրային, և երեք երեխաների[37]։

Մրցանակներ և պարգևներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • 2006: Global Exchange-ի կողմից շնորհված մարդու իրավունքների միջազգային մրցանակ[38]
  • 2010: Ստիգ Դագերմանի մրցանակ[39][40]
  • 2021: Միսիոնեսի ազգային համալսարանի հետմահու «honoris causa» մրցանակ։[41]
  • ???: Ռուբեն Դարիոյի շքանշան[42]

Հոդվածներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • «The noose». New Left Review. II (17). September–October 2002.
  • «Nothingland—or Venezuela?». New Left Review. II (29). September–October 2004.

Ծանոթագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ https://www.escritores.org/biografias/374-eduardo-galeano
  2. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 4 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
  4. 1 2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 1 2 3 4 Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
  6. 1 2 Autores.uy (իսպ.) — 2014.
  7. 1 2 3 4 http://www.buenosairesherald.com/article/186654/writer-eduardo-galeano-dies-at-74
  8. ↑ https://www.elobservador.com.uy/nota/medallas-a-granel-201471118340
  9. ↑ https://www.theguardian.com/books/2015/apr/15/eduardo-galeano
  10. ↑ Parker, Graham (2021 թ․ սեպտեմբերի 3). «Eduardo Galeano: The beautiful game loses its man of letters». Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.(չաշխատող հղում)
  11. 1 2 «Writer Eduardo Galeano dies». Buenos Aires Herald. 2015 թ․ ապրիլի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  12. 1 2 Bernstein, Adam (2021 թ․ սեպտեմբերի 3). «Eduardo Galeano, influential Uruguayan author, dies at 81». The Washington Post (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0190-8286. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 7-ին.
  13. 1 2 «Uruguayan writer Eduardo Galeano dies at 81». Fox News Latino. 2021 թ․ սեպտեմբերի 3. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
  14. ↑ «Eduardo Galeano: uruguayo de nacimiento, latinoamericano por opción». www.cultura.gob.ar (իսպաներեն). Վերցված է 2025 թ․ ապրիլի 10-ին.
  15. ↑ «Cronista de los desposeídos». Búsqueda (իսպաներեն). 2015 թ․ ապրիլի 16. Վերցված է 2025 թ․ ապրիլի 10-ին.
  16. ↑ Martin 1992, էջ. 148.
  17. 1 2 Galeano, Eduardo (2010 թ․ մարտի 15). «Entrevista a Eduardo Galeano». Mundo y Sociedad. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ մարտի 18-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 7-ին.
  18. ↑ Wilson 1980, էջ. 31.
  19. ↑ Simon Romero, "Eduardo Galenao, Uruguayan Voice of Anti-Capitalism, Is Dead at 81," The New York Times, 14 September 2021, A17.
  20. ↑ Romero, "Eduardo Galeano,"
  21. ↑ Fresh Off Worldwide Attention for Joining Obama’s Book Collection, Uruguayan Author Eduardo Galeano Returns with "Mirrors: Stories of Almost Everyone".
  22. ↑ Mander, Benedict (2015 թ․ ապրիլի 13). «Eduardo Galeano, literary giant of Latin America, 1940-2015». Financial Times. Վերցված է 2025 թ․ մայիսի 21-ին.
  23. ↑ Maybury-Lewis 1991, էջ. 376.
  24. ↑ Eduardo Galeano, "Where the People Voted Against Fear" Արխիվացված 13 Փետրվար 2007 Wayback Machine January 2005 The Progressive
  25. ↑ Alfonso Daniels, "'Chavez TV' beams into South America",The Guardian, 26 July 2005.
  26. ↑ "Eduardo Galeano se recupera de operación" Արխիվացված 17 Փետրվար 2012 Wayback Machine, El Universal, 11 February 2007 (es).
  27. ↑ Interview with Amy Goodman on Democracy Now!, 5 November 2008 (video, audio, and print transcript)/
  28. ↑ «Obama fields press, gifts in first 100 days – Washington Times». The Washington Times.
  29. ↑ Audio and transcript of interview, May 2009.
  30. ↑ «Sounds and Colours». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 10-ին.
  31. ↑ The Open Veins of Eduardo Galeano, Monthly Review, 11.06.14.
  32. ↑ «Open Veins of Latin America». Monthly Review Press. 1992 թ․ դեկտեմբերի 31. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  33. ↑ Clark, Andrew (2009 թ․ ապրիլի 19). «Chávez creates overnight bestseller with book gift to Obama». The Guardian. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  34. ↑ Scalise, Danielle. «Eduardo Galeanos criticism his open veins taken lightly». panoramas.secure.pitt.edu. Արխիվացված է օրիգինալից 2025-05-08-ին. Վերցված է 2025-08-09-ին.
  35. ↑ Thomas, Andi (2015 թ․ ապրիլի 13). «Looking back at Eduardo Galeano's masterpiece, 'Soccer in Sun and Shadow'». SB Nation. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  36. ↑ "Eduardo Galeano, Uruguayan Voice of Anti-Capitalism, is Dead at 74." The New York Times, Tuesday, 14 April 2015, A17.
  37. ↑ Kraul, Chris (2015 թ․ ապրիլի 13). «Eduardo Galeano, Latin American author and U.S. critic, dies at 74». Los Angeles Times. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  38. ↑ «Past Honorees». Global Exchange. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 13-ին.
  39. ↑ «Stig Dagermanpriset till Eduardo Galeano». sverigesradio.se (շվեդերեն). 2010 թ․ սեպտեմբերի 12. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
  40. ↑ «I år går Stig Dagermanpriset till författaren Eduardo Galeano». webfinanser.com (շվեդերեն). 2010 թ․ օգոստոսի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
  41. ↑ «Argentine university awards posthumous "honoris causa" prize to Eduardo Galeano». Aldianews. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
  42. ↑ «Eduardo Galeano > Poemas del Alma». www.poemas-del-alma.com (իսպաներեն). Վերցված է 2025 թ․ հուլիսի 6-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Էդուարդո_Գալեանո&oldid=10892576» էջից