Էդիտա Մոզեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էդիտա Մոզեր
գերմ.՝ Editha Moser
Ծնվել էապրիլի 12, 1883(1883-04-12)
ԾննդավայրՎիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[1]
Մահացել էնոյեմբերի 3, 1969(1969-11-03) (86 տարեկան)
Մահվան վայրMödling, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա[1]
ԳերեզմանՀիտցինգեր գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of Austria.svg Ավստրիա[2][3]
ԿրթությունԿիրառական արվեստի համալսարան
Մասնագիտությունգրաֆիկական դիզայներ, արվեստագետ և դիզայներ
ԱմուսինԿոլոման Մոզեր
Ծնողներհայր՝ Karl Ferdinand Mautner von Markhof?, մայր՝ Edith Mautner von Markhof?

Էդիտա Մոզեր (գերմ.՝ Editha Moser, ապրիլի 12, 1883(1883-04-12), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[1] - նոյեմբերի 3, 1969(1969-11-03), Mödling, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա[1]), ինչպես նաև Դիտա Մոզեր, ավստրիացի նկարչուհի, գրաֆիկական դիզայներ, վիեննական սեցեսսիոնիզմ գեղարվեստական խմբի անդամ։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էդիտան ծնվել է հարուստ արդյունաբերող և մեկենաս Կառլ Ֆերդինանդ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Էդիտա Սունստենաու ֆոն Շյուտցենտալի ընտանիքում։ Բացի նրանից՝ ընտանիքում ծնվել է ևս 4 աղջիկ։ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի ընտանիքը ծագում էր Բոհեմիայից։ Ադոլֆ Իգնացը՝ Էդիտայի պապը, ստեղծել է գարեջրի սառնարան, որը թույլ է տվել ամբողջ տարվա ընթացքում գարեջուր արտադրել։ Էդիտայի հայրն ու պապը հիմնադրել են Բոհեմիայի և Վիեննայի բարեգործական հիմնադրամներն ու կազմակերպությունները, հովանավորել Վիեննայի հիվանդանոցը և իրենց ֆաբրիկաներում զինվորական հոսպիտալներ են տեղակայել 1859 թվականին, 1864 թվականին, 1866 թվականին և այլն։ 1872 թվականին ընտանիքին շնորհվել է ազնվականության տիտղոս[4]։ Կառլ Ֆերդինանդը հովանավորել է մանկական հիվանդանոցի, եկեղեցու և ինֆեկցիոն հիվանդանոցի թևի շինարարությունը[5]։

Էդիտա Սունստենաու ֆոն Շյուտցենտալը ծնվել է Կրակովում՝ սպայի ընտանիքում։ Նա եղել է աղջիկների համար բարձրագույն և միջնակարգ կրթության ակտիվ կողմնակիցը, եղել է կանանց կրթություն տրամադրող խոշոր դպրոցական միավորումների կառավարման խորհրդի անդամ, ինչպես նաև եղել է կանանց ազատ կրթության ընկերության միության նախագահ, որը հիմնել է աղջիկների համար առաջին հումանիտար վարժարանը գերմանալեզու տարածքում[6]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1902-1905 թվականներին Էդիտա Մոզերը՝ որպես հրավիրված ուսանողուհի, սովորել է Վիեննայի կիրառական արվեստի համալսարանում։ Այնտեղ նա ուսումնասիրել է ճարտարապետություն Յոզեֆ Հոֆմանի, նկարչություն Կառլ Օտտո Չեշկայի, ինչպես նաև վայելչագրություն և հերալդիկա (զինանիշագիտություն) Ռուդոլֆ ֆոն Լարիշի դասարաններում[7]։

1903 թվականին նա ծանոթացել է Կոլոման Մոզերի հետ, իսկ 1905 թվականի հուլիսի 1-ին ամուսնացել նրա հետ[8]։ Ունեցել է երկու որդի՝ Կառլը (1906-1976) և Դիտրիխը (1909-1925)։ Նրանց ամուսնությունը ձգվել մինչև 1918 թվականը, երբ Կոլոմանը մահացել է քաղցկեղից[9]։

1919 թվականին Դիտա Մոզերը ստիպված էր հղիության պատճառով ամուսնանալ։ Նրա երկրորդ ամուսինը սրճարանի սեփականատեր Ադոլֆ Հաուսկան էր (1881-1929)։ Այս ամուսնությունից երեք երեխա է ծնվել՝ Էդիտան (1919-1920), Թեոդորը (1920-1921) և Ադոլֆը (1922-1945)։

Դիտա Մոզերը մահացել է 1969 թվականին՝ 86 տարեկանում[10] և թաղվել է Կոլոման Մոզերի գերեզմանում՝ Հիտցինգեր գերեզմանատանը։ Այնտեղ են թաղվել նաև նրանց որդիները՝ Դիտրիխը և Կառլը։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիտա Մոզերը հայտնի է դարձել որպես օրացույցների և խաղաթղթերի նախագծման ոլորտում մասնագիտացած գրաֆիկ-նկարիչ։ Ամուսնու, ուսուցիչների և այլ հայտնի արվեստագետների հետ, ինչպիսին էր Գուստավ Կլիմտը, Էդիտա Մոզերը վիեննական սեցեսսիոնի անդամ էր։ Երբ 1905 թվականին Կոլոման Մոզերը Գուստավ Կլիմտի և այլ նկարիչների հետ դուրս է եկել Վիեննական սեցեսիոնից, Էդիտա Մոզերն օգնել է իր ամուսնուն հիմնել «Վիեննայի արհեստանոցներ» (գերմ.՝ Wiener Werkstätte) նոր խումբը, որտեղ արվեստագետները կարող էին համագործակցել իրենց աշխատանքների շուրջ[11]։

1906 թվականին Դիտա Մոզերը ճանաչում է ձեռք բերել տարոյի քարտերի թողարկման շնորհիվ, որոնք ճանաչվել են որպես գրաֆիկական դիզայնի հաղթանակ։ 1908-1913 թվականներին նա թողարկել է աստվածաշնչյան և դիցաբանական սյուժեներով պատկերազարված օրացույցներ, որոնք հրատարակվել են քիչ տպաքանակով՝ որպես ընկերներին ամանորյա նվերներ։

Չնայած նրան, որ Դիտան ճանաչում է ստացել որպես գրաֆիկական դիզայներ, նրա աշխատանքները տպագրվել են սահմանափակ քանակությամբ, և միայն մի քանի օրինակ է մեզ հասել[12]։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նա ամբողջությամբ դադարեցրել է գեղարվեստական գործունեությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek Record #1057807478 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  2. http://www.moma.org//collection/artists/38765
  3. Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
  4. Stekl, H. Mautner von Markhof, Adolf Ignaz(գերմ.) // Österreichisches Biographisches Lexikon. — С. 165—166.
  5. Stekl, H. Mautner von Markhof, Karl Ferdinand(գերմ.) // Österreichisches Biographisches Lexikon. — С. 167.
  6. Meißner, H. Mautner von Markhof, Editha(գերմ.) // Österreichisches Biographisches Lexikon. — С. 166.
  7. «Ditha Moser: Jugendstil Tarot Cards»։ Neue Galerie Design Shop & Book Store։ Վերցված է 2021-04-13 
  8. Franz Smola Wien 1900: Sammlung Leopold, Wien. — Christian Brandstätter Verlag, 2009. — 212 с. — ISBN 978-3-85033-331-3
  9. «This Wiener Werkstätte Master Made Everything into Art»։ The Study (անգլերեն)։ 2019-04-12։ Վերցված է 2021-04-13 
  10. «Ditha Moser»։ Virginia Museum of Fine Arts | (en-US)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-24-ին։ Վերցված է 2020-12-17 
  11. «Ditha Moser»։ Virginia Museum of Fine Arts | (en-US)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-24-ին։ Վերցված է 2021-04-13 
  12. «Ditha Moser»։ Virginia Museum of Fine Arts | (en-US)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-24-ին։ Վերցված է 2020-11-30