Էդիթ Ֆարկաշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էդիթ Ֆարկաշ
հունգ.՝ Farkas Edit Erzsébet
Ծնվել էհոկտեմբերի 13, 1921(1921-10-13)
Դյուլա, Békés County, Հունգարիա
Մահացել էփետրվարի 3, 1993(1993-02-03) (71 տարեկանում)
Վելինգտոն, Նոր Զելանդիա
ՔաղաքացիությունFlag of New Zealand.svg Նոր Զելանդիա
Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Մասնագիտությունօդերևութաբան
Գործունեության ոլորտգիտություն
Ալմա մատերՎիկտորիա թագուհու համալսարան և Բուդապեշտի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինհունգարերեն և անգլերեն
ՊարգևներHenry Hill Award?
ՀայրQ62006718?

Էդիթ Էլիզաբեթ Ֆարկաշ (անգլ.՝ և հունգ.՝ Edith Elizabeth Farkas, հոկտեմբերի 13, 1921(1921-10-13), Դյուլա, Békés County, Հունգարիա - փետրվարի 3, 1993(1993-02-03), Վելինգտոն, Նոր Զելանդիա), հունգարական ծագումով նորզելանդացի բևեռախույզ, եղել է առաջին հունգարուհին և Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության առաջին կինը, որն այցելել է Անտարկտիդա[1]։ Նա 30 տարի ուսումնասիրել է օզոնային շերտը[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Հունգարիայի Սենթգոթհարդ քաղաքում։ Սովորել է Սենթգոթհարդի և Դյորի դպրոցներում, իսկ 1944 թվականին ավարտել է Պետեր Պազմանի կաթոլիկ համալսարանը` որպես ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ[2][3]։ 1949 թվականին պատերազմից հետո Հունգարիայից մեկնել է Նոր Զելանդիա[1][4], որտեղ նա ստացել է Վիկտորիա թագուհու Վելինգթոն համալսարանի ֆիզիկայի մագիստրոսի աստիճան[2]:

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆարկաշը հայտնի է եղել որպես օդերևութաբան և օզոնային շերտի հետազոտող[5]։ 1951 թվականի սկսել է աշխատել Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության հետազոտական բաժնում, որտեղ աշխատել է 35 տարի[5][6]։ 1950-1986 թվականներին նա հետևել է օզոնային շերտին և անցկացրել է մի շարք հետազոտություններ։ 1960-ական թվականներին նրա աշխատանքի շրջանակը ընդլայնվել ու բարելավվել է՝ շնորհիվ օզոնային շերտի ցուցանիշների ուսումնասիրման մեջ Դոբսոնի սպեկտրալուսաչափի օգտագործման[4][5]։ Նա միացել է գիտնականների միջազգային փոքր խմբին, որոնք ուսումնասիրել են մթնոլորտը, մասնավորապես՝ օզոնային շերտը[7]։ Նա իր աշխատանքներով մեծ ներդրում է ունեցել օզոնային շերտի անցքերի հայտնաբերման մեջ, որը ընդմիշտ փոխել է շրջակա միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Մթնոլորտում օզոնի բաղադրության հանդեպ նրա հետաքրքրությունը թույլ է տվել բնապահպաններին օգտագործել Ֆարկաշի ուսումնասիրությունների և փորձերից ստացված արդյունքները շրջակա միջավայրի աղտոտման պատճառների և հետևանքների ուսումնասիրման մեջ, ինչպես նաև չափել մրրկայնությունը[1]։ 1975 թվականին Ֆարկաշը դարձել է առաջին հունգարացի կինը և Նոր Զելանդիայի չափագիտական ծառայության առաջին կինը, որն այցելել է Անտարկտիդա[5]։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գրված օրագրերը տպագրվել են «Ֆարկաշի փաստաթղթեր» գրքի ձևով (անգլ.՝ The Farkas Files)[5]։

Մահ և հիշողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էդիթ Ֆարկաշը մահացել է 1993 թվականի փետրվարի 3-ին քաղցկեղից[2][8]։

Նրա ներդրումները բարձր են գնահատվել Նոր Զելանդիայի գիտական շրջանակներում։ 1986 թվականին Ֆարկաշը դարձել է Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության առաջին կինը, որն դարձել է Հենրի Հիլլի մրցանակի դափնեկիր[1] [8]։ Նա հատուկ ընդունելության է արժանացել 1988 թվականին Գերմանիայում անցկացված քառամյակի միջազգային գիտական համախորհրդակցության ժամանակ օզոնային շերտի ուսումնասիրման 30-ամյա աշխատանքի համար[1]։ Զգալի թվով անձնական իրեր և փաստաթղթեր, ներառյալ Անտարկտիդայի տեսակների նմուշները, Էդիթ Ֆարկաշի լուսանկարներն ու հրապարակումներն այժմ թանգարանային ցուցանմուշներ են։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 «Rosslyn Shanks»։ iwonderweather։ Վերցված է 2016-08-18 
  2. 2,0 2,1 2,2 Balázs Dénes (1993)։ «In Memóriám: Farkas Edit—Antarktika Kutatója (1921-1993)»։ Földrajzi Múzeumi Tanulmányok (հունգարերեն) (Budapest, Hungary: Magyar Földrajzi Múzeum) (12): 109–110։ Վերցված է 19 August 2016 
  3. Balázs Dénes։ «In Memóriám: Farkas Edit—Antarktika Kutatója (1921-1993) PART 2» 
  4. 4,0 4,1 McGlone Matt, Clarkson Tom, Fitzharris Brian Blair (1990)։ Unsettled-outlook: New Zealand and the greenhouse effect։ Wellington, New Zealand: GP Books։ էջ 61։ ISBN 978-0-477-01465-6 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «The Farkas Files Book 425698»։ www.bookemon.com։ Bookemon։ Վերցված է 2016-08-18 
  6. Taylor Rowan, Smith Ian (1997)։ The State of New Zealand's Environment, 1997։ Wellington, New Zealand: New Zealand Government - Ministry for the Environment։ էջ 10։ ISBN 978-0-478-09000-0 
  7. Bojkov Rumen D.։ «The International Ozone Commission (IO3C) Its history and activities related to atmospheric ozone» 
  8. 8,0 8,1 Munster R. (1993)։ «Edith Elisabeth Farkas 1921-1993»։ Földrajzi Múzeumi Tanulmányok (անգլերեն) (Budapest, Hungary: Magyar Földrajzi Múzeum) (12): 110։ Վերցված է 19 August 2016