Զրադաշտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Զրադաշտ
Zarathushtra.jpg
Ծնվել է ոչ վաղ քան մ.թ.ա. 10-րդ դար և ոչ ուշ քան մ.թ.ա. 6-րդ դար
Ծննդավայր Ռեյ[1]
Մահացել է ոչ վաղ քան մ.թ.ա. 10-րդ դար և ոչ ուշ քան մ.թ.ա. 6-րդ դար
Մահվան վայր անհայտ[1]
Քաղաքացիություն Flag of Iran.svg Իրան
Մասնագիտություն մարգարե և կրոնների հիմնադիր
Ծնողներ հայր՝ Պարուշասպա, մայր՝ Դուղդովա
Երեխաներ Փուրուչիստա և Իսաթ Վասթար
Zoroaster Վիքիպահեստում

Զրադաշտ[2] կամ Զարաթուշտրա (ավեստ. Zaraθuštra, պարսկ. زرتشت - Zartošt; հին հունարեն՝ Ζωροάστρης) համարվում է զրադաշտականության հիմնադիրը, Գաթերի՝ Ավեստայի հնագույն մասերի հեղինակ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զրադաշտի անձնավորության, կյանքի և գործունեության վերաբերյալ կան հակասական տեսակետներ։ Պարսկական աղբյուրները Զրադաշտի ծննդավայրը համարել են Ռագան (Ռեյ), հունական և լատինական պատմիչները՝ Բակտրիան, սակայն վաղ շրջանի արաբ և պարսիկ պատմաբանները, հղումներ կատարելով ավելի հին աղբյուրների վրա, նրա ծննդավայր նշում են Ուրմիա քաղաքը՝ Ուրմիա լճի հարևանությամբ։ Մովսես Խորենացին Զրադաշտին համարում է «…մոգ և նահապետ մարաց» [3]։ Կան նաև մի քանի վկայություններ հասած մեզ միջնադարյան մի քանի մուսուլմանական պատմիչների՝ Բիրունի, Բալազուրի, Կազվինի, Յագութ Ալ-Համավի և այլոց վկայություններից, որ Զարաթուշտրան ծնվել է Մեծ Հայքի տարածքում, հավանական է նաև Ատրպատականում։ Ներկայում ընդունված տեսակետով Զրադաշտն ապրել է մ.թ.ա. 630-553 թթ. և քարոզել է Իրանի արևելյան նահանգներում (Խորեզմի, այժմյան Աֆղանստանի տարածքում)։ Գաթերի համաձայն Զրադաշտը 30 տարեկանում սկսել է նոր կրոնի քարոզումը, բայց հայրենիքում հաջողություն չի ունեցել և հարկադրված հեռացել է։ Նրան հովանավորել է Վշտասպ թագավորը, որն իր մերձավորներով ընդունել և նպաստել է նոր կրոնի տարածմանը։ Ըստ ավանդության նրան սպանել են դավադրաբար՝ աղոթքի ժամանակ նրան հետևից դանակահարելու միջոցով։

Հիշատակումը գրականությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զրադաշտը և նրա ուսմունքը իր ժամանակ թողնելով մեծ ազդեցություն, հետագայում հիմնականում անկում է ապրել նոր կրոնների առաջացման ու տարածման ժամանակահատվածում։ Նրա ուսմունքի հետևորդները շատ ժամանակում դարձան կա՛մ քրիստոնյաներ, կա՛մ մուսուլմաններ։ Սակայն ուշ միջնադարում ՝ լուսավորության դարաշրջանում Զրադաշտի կերպարի նկատմամբ հետաքրքրությունը նորից վերելք սկսեց ապրել։ Գերմանացի փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Նիցշեն «Այսպես խոսեց Զրադաշտը» փիլիսոփայական աշխատությունում օգտագործել է Զրադաշտի կերպարը սեփական փիլիսոփայական հայացքները ներկայացնելու համար։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Բրիտանիկա առցանց հանրագիտարան
  2. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. էջ 60. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  3. Մովսես Խորենացի - Հայոց Պատմություն