Զուգագուլպա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Sheer stockings.jpg

Զուգագուլպա` հագուստի տեսակ ոտքի ներքևի հատվածի համար: Սովորաբար պատրաստված են տեքստիլից: Անցյալում օգտագործում էին ինչպես կանայք, այնպես էլ տղամարդիկ: Ժամանակակից նորաձևությունում այն կանանցի հագուստի բաղկացուցիչ մաս է, չնայած նրան, որ շուկայում առկա է նաև տղամարդկանց համար նախատեսված մոդելներ[1]:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բառը առաջացել է թուրքերենից, չավուշերեն` tš́ǝ̂lga, tš́ulgа «գուլպա», թաթ.`čolgåu «ոտքի փաթաթան», թաթ.`čolga «կապկպել», ղազ.`šulgau «փաթաթում», ռուս.`чулок, чулка́, ուկր.` чуло́к, բուլղար.` чу́лка: Միջնադարում թուրք ժողովուրդների մոտ զուգագուլպան նշանակում էր թաղյա ճտկավոր կոշիկ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիպ IV շագանակագույն և արծաթագույն. Դիեգո Վելասկես, 1631

Զգեստապահարանի այս իրը առաջինը անգամ հանդես է եկել արաբների մոտ: XIII-XIV դարերում իսպանացիների հետ մղած պատերազմի ժամանակ Եվրոպան ևս ծանոթացավ գուլպաների կիրառման մշակույթին: Մինչ այդ, եվրոպացիները ոտքերը փաթաթում էին կաշվե կամ կտորե զանգապաններով:

1589 թվականին մի գործազուրկ անգլիացի Լիյ անվամբ, որի կինը գումար էր վաստակում գուլպաներ հյուսելով, ստեղծեց դրա համար նախատեսված առաջին հաստոցը: Զուգագուլպաները, հաստոցով ստացված, սկսում են մրցակցել այդ ժամանակ նորաձև համարվող զուգագուլպաների հետ, որոնք թավշյա և մետաքսյա էին: Լյուդովիկոս XIV օրոք մեծ ճանաչում ստացան բաց կապույտ և կարմիր զուգագուլպաները:

Մարքիզուհի դե Պոմպադուրի հետևորդների մոտ նորաձև էին ժանյակե զուգագուլպաները, որոնց արժեքը գրեթե հավասարվում էր միջին վիճակագրական ազնվականի ստացած եկամուտին: XVI դարում Իսպանիայում նորից նորաձև դարձավ բարակ թանկարժեք զուգագուլպաները, որոնք ձեռքով էին պատրաստվում: Անգլիայի արքա Հենրի VIII մի անգամ Իսպանիայից ստացավ այդպիսի զուգագուլպաների զույգ, որպես թանկարժեք նվեր[2]: Բացի այդ, Վենետիկում նույնիսկ գույություն ուներ «Զուգագուլպաների ընկերություն»(Compagnie della Calza), որտեղ տեղի էին ունենում Վենետիկի Հանրապետության XV-XVI դարերի մշակութային կյանքի հատուկ իրադարձությունները: Այս հասարակության ներկայացուցիչները տարբերվում էին էլեգանտ հագուստով, ինչպես նաև բազմագույն զուգագուլպաներով, որոնք էլ հանդիսանում էին առանձին միավորումների տարբերակող գիծ: Զուգագուլպաները կարող էին լինել և՛ գծավոր և՛ վանդակավոր, դրանք հաճախ զարդարվում էին վրակարվածքով կամ նույնսիկ թանկարժեք քարերով[3]:

XX դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զուգագուլպաներով աղջիկ, ԱՄՆ, 1922
Մալմյո Սթրումպֆաբրիկ, 1954

Այն բանից հետո, երբ երկար շրջազգեստերը թաքցնում էին կանանց ոտքերը, Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նորաձևությունը դրանք բացեց և շատ շուտ վերածվեց ֆետիշի: Զգեստապահարանում ավելացավ սև, սպիտակ, շագանակագույն և գծավոր մետաքսե զուգագուլպաներ: Չնայած այն հանգամանքին, որ արհեստական մետաքս սովորել էին ստանալ դեռևս 1890 թվականին, դրանից զուգագուլպաներ սկսեցին արտադրել միայն 1910 թվականին: Այժմ շուկայում ներկայացված է ոչ միայն բամբակե, ֆիլդեկոսե և մետաքսե զուգագուլպաներ, այլ նաև վիսկոզե զուգագուլպաներ: Այդպիսի զուգագուլպաները երկու անգամ ավելի էժան էին բնական մետքասից ստացված զուգագուլպաներից, չենք խոսում այլ դիզայներական զուգագուլպաների մասին, որոնց գինը հասնում էր մինչև $9: Նման նորամուծությունը` ֆիլդեկոսի կիրառմամբ, վերաճեց դիզայներական լուծման, որը հայտնի է «ֆրանսիական կրունկ» անվամբ, այն դարձավ զուգագուլպաների արտադրությամբ զբաղվող ընկերության` Emery-Beers Company-ի, բացառիկ արտադրանքը և ցուցադրվեց 1911 թվականին` զուգագուլպաների «Onyx» նոր հավաքածուում: Որոշ ժամանակ անց ընկերությունը, որը թողարկում էր զուգագուլպաներ «Phoenix» վաճառքի անվամբ, Emery-Beers Company ընկերության «ֆրանսիական կրունկ» մոդելի նմանությամբ սկսեցին անվանել «հավանական կրունկ»:

XX դարի սկզբին գունավոր զուգագուլպաները մեծ պահանջարկ ուներ: Այդ ժամանակաշրջանի շատ կանայք նախընտրում էին շրջազգեստի գույնին համապատասխանող զուգագուլպաներ: Բազմաթիվ խանութներում առաջարկվում էր մուգ կապույտ, կանաչ, դեղին, կարմիր, կաթնագույն և այլ գույների ու երանգների զուգագուլպաներ: Մեծ ճանաչում ուներ նկարներով մաշկագույն զուգագուլպաները: Օրինակ, օվալաձև զարդանախշերով, որոնք ավելի թանկ գնով էին առաջարկում: Զուգագուլպաները, որոնք ձեռագործ էին, ավելի էժան էին: Շուկայում հայտնվեցին զուգագուլպաներ նոր դիզայներական լուծումներով`մկների, օձերի և մողեսների նկարներով, ինչպես նաև գծավոր և վանդակավոր:

1939 թվականին նեյլոնի լայն կիրառմամբ DuPont ընկերության արտադրած զուգագուլպաները ԱՄՆ-ում բարձր պահանջարկ ունեցավ` վաճառքի առաջին օրը գնեցին 4 միլիոն զույգ: Նեյլոնե զուգագուլպաները բամբակե և մետաքսյա զուգագուլպաների հետ համեմատած էժան էին, ամուր և թափանցիկ: Երբ ԱՄՆ մտավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ, DuPort ընկերությունը դադարեց նեյլոնե զուգագուլպաների արտադրությունը և իր գործարարններում սկսեցին արտադրել պարաշյուտներ և ինքնաթիռների համար մալուխներ[4]: Դրա հետ կապված, պատերազմական և հետպատերազմական տարիներին կանայք հոնքերի համար նախատեսված մատիտով ուղիղ գծեր էին անում ոտքերին[5]: Պատերազմի ավարտից հետո DuPont հայտարարեց, որ ընկերությունը կվերադառնա զուգագուլպաների արտադրության, սակայն միանգամից չի կարողանա բավարարել ամբողջ պահանջարկը: Դա հանգեցրեց ամերիկյան խանութներում անկարգությունների առաջացման, որոնք հայտնի են «նեյլոնե խռովություններ», անկարգությունները վերացնելու համար DuPont արտդրական հզորությունը մեծացրեց[4]:

Ժամանակակից զուգագուլպաների գոտի

1950-ական թվականներին DuPont սկսեց կանանց համար նախատեսված նեյլոնե զուգագուլպաների զանգվածային արտադրություն: Այդ տարիներին գովազդում նեյլոնի մասին ասվում էր, որ այն ունի «պողպատի ամրություն և սարդոստայնի բարակություն»: Առաջին անգամ նեյլոնե զուգագուլպաները վաճառքի հանվեցին փոքր քաղաք Ուիլմինգտոնի մի քանի խանութներում, նորույթը ձեռք բերելու համար կանայք ժամանում էին նույնիսկ Նյու Յորքից և երկար հերթեր կանգնում: Առաջին տարում վաճառվեց 64 միլիոն զույգ զուգագուլպա: Չբավարարվելով ձեռք բերվածով, Dupont ընկերությունը 1959 թվականին թողարկեց առաձգական մանրաթել սպանդեքս, որը հայտնի է լայկրա վաճառքի անվամբ[2]:

Նպատակ ունենալով ոտքի վրայով զուգագուլպաների սահելը դադարեցնել, սկսեցին այն կրել ժապավեններով կամ զուգագուլպաների համար նախատեսված հատուկ գոտիով, որին դրանք ամրանում էին լարերով կամ ճարմանդներով: Այս նորաձևությունը իր արտացոլումը գտավ, մասնավորապես, «կախակապի օրդեններ» անվամբ: Ժամանակակից կանանցի զուգագուլպաները, որպես կանոն, ոտքի վրա ամրացվում են վերևի հատվածում առկա առաձգական հյուսվածքի հաշվին:

Միաժամանակ զուգագուլպաները, որպես զգեստապահարանի հատուկ իր, կիրառվում է հատուկ և պաշտպանական հագուստներում:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]