Զգայության օրգաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Զգայական օրգաններ, Մասնագիտացված ծայրամասային անատոմիական և ֆիզիոլոգիական համակարգ, ապահովելով շնորհիվ իր ընկալիչների։ Տեղեկատվության ստացում և առաջնային վերլուծություն շրջակա միջավայրից և մարմնի այլ օրգաններից, այսինքն արտաքին միջավայրից և մարմնի ներքին միջավայրից։

Ծայրամասային օրգանները ընկալում են գրգիռը հեռավորության վրայից (օրինակ ՝ տեսողության, լսողության, հոտառության օրգաններ) այլ օրգաններ (համ ու հպում)  — միայն անմիջական շփման դեպքում։

Որոշ զգայարաններ կարող են ինչ-որ չափով լրացնել մյուսներին։ Օրինակ՝ զարգացած հոտի և շոշափելիքը որոշ չափով կարող են փոխհատուցել թույլ զարգացած տեսողություն (աչքերը), հոտառությունը (քիթը)։

Մարդու զգայարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու զգայարաններից ուղեղի կողմից ստացած տեղեկատվությունը ձևավորվում է մարդու կողմից իր և իր շրջապատի ընկալումը։

Մարդը տեղեկատվություն է ստանում վեց հիմնական զգայարանների կողմից[1]։

  1. աչքեր (տեսողություն)
  2. ականջներ (լսողություն)
  3. լեզու (համ)
  4. քիթ (հոտ)
  5. մաշկ (շոշափում, ցավի զգացում, ջերմաստիճան [2])

Մարդու զգայարանների ընկալիչների վրա ազդող գրգիռները տարածվում են կենտրոնական նյարդային համակարգ։ Այն վերլուծում է ստացած տեղեկատվությունը և նույնացնում է այն (առաջանում է զգայունություն)։ Այնուհետև տալիս է պատասխան ազդանշան որը փոխանցվում է նյարդերի համապատասխան օրգաններին։

5 տեսակի արտաքին զգայունություններ( շարժունակությունը չունի առանձին զգայական օրգան, բայց զգայություններ է առաջացնում) մարդը կարող է զգալ արտաքին զգայությունների 6 տեսակ տեսողական, լսողական հոտառության շոշափելիքի, համային և կինեստետիկ զգայունություններ[1]։

Մարդու զգայարաններից ուղղիներ անցկացնող — կենտրոնական նյարդային համակարգի վեստիբուլյար, լսողական, տեսողական, հոտառության, շոշափելիքի և համային ուղիները։

Կենդանիների զգայարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին ազդեցությունների ռեակցիա (լույսի, ջերմաստիճանի, քիմիական նյութերի և այլ գռգրիչներ) ցածրակարգ օրգանիզմներում դա սովորաբար առաջանում է ոչ թե հատուկ օրգանների կողմից այլ կենդանի նյութի ընդհանուր հատկության — գերզգայունության

Բարձրակարգ օրգանիզմների մոտ տեղեկատվությունը ընկալում և փոխանցում մասնագիտացված զգայարանների ազդանշանների ընկալումը։

Էվոլուցիայի ընթացքում կենդանիների մոտ նոր զգայարաններ են ձևավոևվել, հատուկ իրենց ապրելակերպի համար, ինչպիսիք են էլեկտրոռեցեպցիան ճնշման զգայությունը, ջերմության զգայությունը և մագնիտո ռեցեպցիան։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 [Дмитриева Н. Ю. Лекция № 2. Ощущение и восприятие ]
  2. «Осязательные органы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]