Jump to content

Զարմիկ և զարմուհի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Զարմիկ և զարմուհի
Եղբոր կամ քրոջ երեխա Խմբագրել Wikidata
ազգակցություն Խմբագրել Wikidata
Ենթակատեգորիաերկրորդ աստիճանի ազգական, եղբոր կամ քրոջ երեխա, հորաքուհր/մորաքույր կամ քեռի/հորեղբայր, junior relative Խմբագրել Wikidata
Հակառակըհորեղբայր/քեռի կամ հորաքույր/մորաքույր Խմբագրել Wikidata
Kinship equi­va­lent in SPARQL at Wikidata?person wdt:P3373/wdt:P40 ?relative Խմբագրել Wikidata

Զարմիկ և զամուհի (անգլ.՝ Niece and nephew, կարճ՝ nibling), անգլախոս աշխարհում օգտագործվող գծային ազգակցական համակարգում զարմիկը կամ զարմուհին համարվում են մարդու քրոջ կամ եղբոր երեխաները: Զարմուհին աղջիկ երեխան է, իսկ զարմիկը՝ տղա երեխան։ Նրանք իրենց ծնողների քույրերեին և եղբայրներին դիմում են հորաքույր/մորաքույր կամ հորեղբայր/քեռի անվանումներով։ Սեռից անկախ nibling տերմինը երբեմն օգտագործվում է զարմուհի և զարմիկ ընդհանուր իմաստով, հատկապես մասնագիտական գրականության մեջ[1]։

Քանի որ հորաքույրը/մորաքույրը կամ հորեղբայրը/քեռին և զարմուհին/զարմիկը բաժանված են մեկ սերնդով, նրանք համարվում են երկրորդ աստիճանի ազգակցական կապի օրինակ։ Եթե ազգակցությունը ամուսնության միջոցով չէ, ապա նրանց միջև արյունակցական կապը կազմում է 25% կամ ավելի, եթե հորաքույրը, մորաքույրը, հորեղբայրը կամ քեռին ծնողի հարազատ քույրը կամ եղբայրն են, իսկ 12,5% եթե նրանք ծնողի ոչ արյունակցական քույր/եղբայրն են[2]։

Արմատաբանություն և բառագիտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զարմիկ բառը առաջացել է ֆրանսերեն neveu բառից, որն իր հերթին ծագում է լատիներեն nepos բառից[3]։ Նեպոտիզմ բառը, որը նշանակում է ազգականներին կամ ընտանիքի անդամներին առավելություն տալ, նույնպես առաջացել է այս լատիներեն բառից[4]։ Զարմուհի բառը միջին անգլերեն է մտել հին ֆրանսերեն nece բառից, որը նույնպես ծագում է լատիներեն nepotem բառից[5]։

Նիբլինգ բառը, որը ծագում է sibling բառից, նորաբանություն է, որն առաջարկել է Սեմյուել Մարտինը 1951 թվականին՝ որպես «զարմիկ կամ զարմուհի» բառի քողարկող տերմին։ Այն տարածված չէ մասնագիտական ​​գրականությունից դուրս[1]: Երբեմն վերլուծական նյութեր ներառող քննարկումներում կամ գրականության մեջ, զարմիկներին և զարմուհիներին նկարագրելու համար նախընտրելի է օգտագործել այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են «տղամարդիկ և կին» հասկացությունները[6]: Այնպիսի տերմինները, ինչպիսին է «նիբլինգը», երբեմն դիտվում են որպես սեռային առումով չեզոք այլընտրանք այն տերմիններին, որոնք կարող են դիտվել որպես անգլերեն լեզվի գերսեռացումը շարունակող տերմիններ[7], այն կարող է նաև օգտագործվել ոչ արյունակցական ազգականներին վերաբերելու համար[8]:

Այս ֆրանսերեն ծագում ունեցող տերմինները փոխարինեցին միջին անգլերենի nyfte, nift, nifte բառերը, որոնք ծագել են հին անգլերենի nift բառից՝ նախագերմանական niftiz (զարմուհի) բառից և միջին անգլերենի neve, neave բառերը, որոնք ծագել են հին անգլերենի nefa բառից՝ նախագերմանական nefô (զարմիկ) բառից[9][10][11][12]:

Մշակույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավանդաբար, զարմիկը իր հորեղբոր ժառանգության տրամաբանական ստացողն էր, եթե վերջինս իրավահաջորդ չուներ։ Զարմիկը կարող էր ավելի շատ ժառանգության իրավունքներ ունենալ, քան հորեղբոր դուստրը[13][14]:

Կայուն տան բացակայություն ունեցող սոցիալական միջավայրերում կամ փախստականների նման միջավայրերում հորեղբայրներն ու հայրերը հավասարապես պատասխանատվություն էին կրում իրենց որդիների և զարմիկների համար[15]:

Ծնողների շրջանում որոշ մշակույթներում դուստրերին և զարմուհիներին հավասար սոցիալական կարգավիճակ է վերապահվել։ Օրինակ՝ Մավրիկիոսի հնդկական համայնքներում[16], և Թայ Նախոն Փհանոմ նահանգում, որտեղ մշակութային գիտելիքների, ինչպիսիք են հյուսելը, փոխանցումը Թայ Սո համայնքի կողմից հավասարապես բաշխվել է դուստրերի, զարմուհիների և սկեսուրների միջև[17], և որոշ Garifuna մարդիկ, որոնք լեզուներ էին փոխանցում իրենց զարմուհիներին[18]: Որոշ քարոզչական համայնքներում «niece» (զարմուհի) տերմինը ոչ պաշտոնական կերպով տարածվել է նաև համայնքի երիտասարդ կին անդամների վրա, որոնք արյունակցական կապ չունեն, որպես մտերմիկ դիմելաձև[19]: Պապուա Նոր Գվինեայի Մանուս նահանգի որոշ ցեղերի մեջ կանանց դերերը՝ որպես քույրեր, դուստրեր և քեռիներ, սոցիալական կարևորությամբ կարող են գերակայել իրենց ամուսնության կարգավիճակից[20]:

Լրացուցիչ պայմաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Մեծ զարմուհի/մեծ զարմիկ կամ մեծ քույր/մեծ եղբայր է այն անձը, ով քրոջ կամ եղբոր թոռն է[21][22]:
  • Կես-զարմիկ կամ կես-զարմուհի՝ այն անձը, ով զավակ է մեկի կես-քույրից կամ կես-եղբորից, արյան կապով կազմում է 12.5%[23][24]:

Որոշ մշակույթներում և ընտանեկան ավանդույթներում սովորական է նոր սերնդի հետ մեկ կամ մի քանի սերունդ հեռացված հարազատ քրոջ կամ եղբոր զավակներին անվանել՝ օգտագործելով զարմիկ կամ զարմուհի բառի որևէ ձև[25]։

Որոշ լեզուներում, օրինակ՝ լեհերենում, եղբոր կամ քրոջ զավակների համար օգտագործվում են տարբեր բառեր՝ ըստ սեռի։

  • Եղբոր դուստրն է bratanica,
  • Եղբոր որդին է bratanek,
  • Քույրիկի դուստրն է siostrzenica,
  • Քույրիկի որդին է siostrzeniec[26]:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Conklin, Harold C. (1964). «Ethnogenealogical method». In Ward Hunt Goodenough (ed.). Explorations in Cultural Anthropology: Essays in Honor of George Peter Murdock. McGraw-Hill. էջ 35.
  2. ↑ «Biology:Coefficient of relationship». HandWiki (անգլերեն). Վերցված է 2026-03-03-ին.
  3. ↑ «nephew (n.)». Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 8-ին.
  4. ↑ Meakins, Felicity (2016). Loss and Renewal: Australian Languages Since Colonisation. էջ 91.
  5. ↑ «niece, n.». Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2016 թ․ հունիս. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 26-ին.
  6. ↑ Keen, Ian (1985). «Definitions of kin». Journal of Anthropological Research. 41 (1): 62–90. doi:10.1086/jar.41.1.3630271.
  7. ↑ Hill, Jane H.; Kenneth C. Hill (1997). «Culture Influencing Language: Plurals of Hopi Kin Terms in Comparative Uto-Aztecan Perspective». Journal of Linguistic Anthropology. 7 (2): 166–180. doi:10.1525/jlin.1997.7.2.166.
  8. ↑ Aviles, Gwen (2020 թ․ օգոստոսի 24). «Jennifer Lopez shares video about transgender 'nibling,' Brendon». NBC News. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 25-ին.
  9. ↑ Buck, Carl Darling (2008 թ․ հուլիսի 3). A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages. University of Chicago Press. ISBN 9780226228860 – via Google Books.
  10. ↑ Ringe, Don (2006). From Proto-Indo-European to Proto-Germanic (PDF). A Linguistic History of English (անգլերեն) (1-ին ed.). Նյու Յորք: Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչություն. էջ 96. ISBN 978-0-19-928413-9. OCLC 64554645. OL 7405151M. Wikidata Q131605459.
  11. ↑ Jones, William Jervis (1990 թ․ մարտի 19). German kinship terms, 750–1500: documentation and analysis. W. de Gruyter. ISBN 9780899255736 – via Google Books.
  12. ↑ Mallory, J. P.; Adams, Douglas Q. (1997 թ․ մարտի 19). Encyclopedia of Indo-European Culture. Taylor & Francis. ISBN 9781884964985 – via Google Books.
  13. ↑ Stahl, Anne (2007). Victims who Do Not Cooperate with Law Enforcement in Domestic Violence Incidents. էջ 19.
  14. ↑ Chakraborty, Eshani. «Marginality, Modes of insecurity and Indigenous Women of Northern Bangladesh» (PDF). calternatives.org. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2022 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 8-ին.
  15. ↑ Atlani, Laàtitia; Rousseau, C…Cile (2000). «The Politics of Culture in Humanitarian Aid to Women Refugees Who Have Experienced Sexual Violence». Transcultural Psychiatry. McGill University. 37 (3): 435–449. doi:10.1177/136346150003700309. S2CID 146534532.
  16. ↑ Hazareesingh, K. (1966 թ․ հունվար). «Comparative Studies in Society and History — The Religion and Culture of Indian Immigrants in Mauritius and the Effect of Social Change — Cambridge Journals Online». Comparative Studies in Society and History. 8 (2): 241–257. doi:10.1017/S0010417500004023. S2CID 144617688. Վերցված է 2016-04-11-ին.
  17. ↑ «Knowledge Management on Local Wisdom of Tai-so Community Weaving Culture in Phone Sawan District, Nakhon Phanom Province» (PDF). Npu.ac.th. Վերցված է 2016-04-11-ին.(չաշխատող հղում)
  18. ↑ «Language transmission in a Garifuna community: Challenging current notions about language death». Dialnet.unirioja.es. Վերցված է 2016-04-11-ին.
  19. ↑ «Divine Domesticities : Christian Paradoxes in Asia and the Pacific». Oapen.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2018-07-20-ին. Վերցված է 2016-04-11-ին.
  20. ↑ Gustaffson, Berit (1999). Traditions and Modernities in Gender Roles: Transformations in Kinship and Marriage Among the M'Buke from Manus Province. էջ 7.
  21. ↑ «Definition of Grandnephew by Merriam-Webster». merriam-webster.com. Merriam-Webster. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
  22. ↑ «Definition of Great-nephew by Merriam-Webster». merriam-webster.com. Merriam-Webster. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
  23. ↑ «Definition Of Half Niece by Merriam-Webster». merriam-webster.com. Merriam-webster. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 30-ին.
  24. ↑ «Definition Of Half Nephew by Merriam-Webster». merriam-webster.com. Merriam-webster. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 30-ին.
  25. ↑ «Kinship terminology | Anthropology | Research Starters | EBSCO Research». EBSCO (անգլերեն). Վերցված է 2026-03-03-ին.
  26. ↑ Anna (2009-05-22). «Who's Who in the Family». Polish Language Blog | Language and Culture of the Polish-Speaking World. Վերցված է 2025-10-08-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Զարմիկ_և_զարմուհի&oldid=10703177» էջից