Զավեն Խաչատրյան
Զավեն Խաչատրյան | |
|---|---|
| Քաղաքացիություն | .svg){kind=small} ԱՄՆ |
| Մասնագիտություն | նյարդակենսաբան |
| Ալմա մատեր | Եյլի համալսարան[1], Քեյսի արևմտյան ռեզերվային համալսարան և Կոլումբական համալսարանի բժշկական վիրաբուժական քոլեջ |
| Գիտական աստիճան | փիլիսոփայության դոկտոր |
| Տիրապետում է լեզուներին | անգլերեն |
Զավեն Խաչատրյան (անգլ.՝ Zaven Khatchaturian), ամերիկահայ նյարդաբան, գիտությունների դոկտոր և Ջոնս Հոփկինսի բժշկական դպրոցի գերիատրիական հոգեբուժության բաժնի հոգեբուժության ու նյարդաբանության ադյունկտ-պրոֆեսոր[2]: Նա Ալցհայմերի հիվանդության հետազոտության առաջամարտիկներից է[3][4][5], նրան անվանում են նաև Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակակից հետազոտության «հայր»[6]:
Խաչատրյանն Ալցհայմերի հիվանդության ասոցիացիայի ավագ գիտական խորհրդատու է և «Alzheimer's & Dementia: Journal of the Alzheimer's Association»-ի գլխավոր խմբագիրը։ Նա ճանաչվում է որպես Առողջապահության ազգային ինստիտուտների Ալցհայմերի հիվանդության նյարդաբիոլոգիայի վերաբերյալ հետազոտական ծրագրի ճարտարապետ[4][7]: Նրա պատվին է կոչվել Զավեն Խաչատրյանի անվան մրցանակը[5][8]:
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Զավեն Խաչատրյանը ծնվել է Սիրիայում՝ Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայերի ընտանիքում։ Տարրական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Լիբանանում։ Տիրապետում է հինգ լեզվի՝ հայերեն, արաբերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, թուրքերեն։ 1955 թվականին բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով մեկնել է ԱՄՆ, որի քաղաքացի է դարձել հետագայում[9]։
Խաչատրյանի գիտական հետաքրքրությունը ուղեղի հիշողության մեխանիզմների նկատմամբ և նրա ակադեմիական կարիերան ուղեղի հետազոտությունների ոլորտում սկսվել է 1950-ական թվականների վերջին՝ Եյլի համալսարանում: Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում նա զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ ակադեմիական ոլորտում, մասնավոր հատվածում և կառավարությունում[9]:
Առողջապահության ազգային ինստիտուտներում պաշտոնավարման ընթացքում (1977-1995), միաժամանակ լինելով Ալցհայմերի հիվանդության գրասենյակի (NIH) և ծերացման նյարդաբանության ծրագրի (NIA/NIH) տնօրեն՝ Խաչատրյանը պատասխանատու էր Ալցհայմերի հիվանդության և ծերացող ուղեղի վերաբերյալ խոշոր ազգային հետազոտական ծրագրերի ֆինանսավորման և կառավարման վերաբերյալ ռազմավարական պլանավորման և հանրային քաղաքականության որոշումների համար: Նա պատասխանատու էր նաև խոշոր ազգային հետազոտական ծրագրերի մեկնարկի համար և կարևոր դեր է խաղացել Ալցհայմերի հիվանդությունը որպես կառավարության գերակա խնդիր սահմանելու և հետագայում դաշնային հետազոտական ֆինանսավորումը բացելու գործում[10][9]:
Իր կարիերայի ընթացքում Խաչատրյանը եղել է բազմաթիվ հետազոտողների խորհրդատու։ Նա անմիջականորեն մասնակցել է ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում դեմենցիայի և Ալցհայմերի համախտանիշի ոլորտում բազմաթիվ ականավոր և հաջողակ հետազոտողների ակադեմիական կարիերայի մեկնարկին[9]։
Նա «Alzheimer's & Dementia: Journal of the Alzheimer's Association» ամսագրի հիմնադիր գլխավոր խմբագիրն է, որը ներկայումս դեմենցիայի վերաբերյալ ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող ամսագիրն է[6]:
Խաչատրյանն առաջին գիտնականներից մեկն էր, ով առաջարկեց կապ կալցիումի հոմեոստազի փոփոխության և Ալցհայմերի հիվանդության միջև[11]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ https://www.alzforum.org/member-directory/zaven-khachaturian
- ↑ «Team». Brain Watch Coalition (ամերիկյան անգլերեն). 2023-05-03. Արխիվացված օրիգինալից 2025-01-06-ին. Վերցված է 2025-01-06-ին.
- ↑ Marianne Boenink, 2016-09-13
- 1 2 Gourlay, Kristin (2015-08-27). «Alzheimer's Research Pioneer Zaven Khachaturian On The Challenge Of A Generation». TPR: The Public's Radio (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-01-06-ին.
- 1 2 «NYU Langone researchers to present new findings at 2015 Alzheimer's Association Conference». EurekAlert! (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2025-01-06-ին. Վերցված է 2025-01-06-ին. «Named in honor of noted neuroscientist and a pioneer in Alzheimer's disease research, Zaven Khachaturian»
- 1 2 «Zaven Khachaturian» (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2025-01-06-ին. Վերցված է 2025-01-06-ին. «Zaven Khachaturian is widely recognized as the "father" of modern Alzheimer's disease research.»
- ↑ «Team». Brain Watch Coalition (ամերիկյան անգլերեն). 2023-05-03. Արխիվացված օրիգինալից 2025-01-06-ին. Վերցված է 2025-01-06-ին.
- ↑ «Zaven Khachaturian Award». University of Pittsburgh Department of Psychiatry (ամերիկյան անգլերեն). 2017-07-17. Վերցված է 2025-01-06-ին.
- 1 2 3 4 «Khachaturian, Zaven (2022)». NIH ONHM (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2026-01-29-ին.
- ↑ «Sign In». faids.mcarchives.duke.edu. Վերցված է 2026-01-29-ին.
- ↑ «Team». Brain Watch Coalition (ամերիկյան անգլերեն). 2023-05-03. Արխիվացված օրիգինալից 2025-01-06-ին. Վերցված է 2025-01-06-ին.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Massachusetts ADRC. Scientific Day Celebration. — June 4, 2004. — С. 3.
- Marianne Boenink, Harro van Lente, Ellen Moors Emerging Technologies for Diagnosing Alzheimer's Disease: Innovating with Care. — Springer, 2016-09-13. — 300 с. — ISBN 978-1-137-54097-3