Զանգված-էներգիա համարժեքություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
4-մետր բարձրությամբ Ալբերտ Այնշտայնի բանաձևի հուշարձանը 1905 E = mc2 Գաղափարների ուղի, Բեռլին, Գերմանիա

Զանգված-Էներգիա համարժեքություն, ֆիզիկայում հարաբերականության տեսության գաղափարն է, ըստ որի ֆիզիկական մարմնի ամբողջական էներգիան հավասար է նրա զանգվածին, բազմապատկած գործոնի չափին՝ մի քառակուսիում եղած լույսի արագությանը վակուումում։

E=mc², որտեղ E-մարմինի էներգիան, m-նրա զանգվածը, c-լույսի արագությունը, վակուումում հավասար է 299 792 458 մ/վ։

«էներգիա» և «զանգված» հասկացությունները կարելի է բացատրել երկու ձև.

Մի կողմից հասկացությունը նշանակում է, որ մարմնի զանգվածը հավասար է «նրա մեջ գտնվող» էներգիային, այսինքն՝ նրա էներգիան չափվում կամ հաշվվում է համապատասխան հաշվարկի համակարգում, այսպես կոչված հանգստի էներգիայում, կամ էլ լայն իմաստով մարմնի ներքին էներգիայով, E0=mc², որտեղ E0=-մարմնի հանգստի էներգիան է և m-նրա հանգստի զանգվածը։

Իսկ մյուս կողմից կարելի է պնդել, որ էներգիայի ցանկացած ձևերը համընկնում են ինչ-որ զանգվածի հետ, օրինակ՝ ցանկացած շարժվող օբյեկտի համար ներկայացված է եղել ռելյատիվիստական զանգված հասկացությունը, որը հավասար է մարմնի ամբողջական էներգիային, \ m_{rel}c^2 = E,, որտեղ E-ը մարմինը ամբողջական էներգիան է, իսկ m_{rel}-ը մարմնի ռելյատիվիստական զանգվածը։

Առաջին դեպքը երկրորդ դեպքի մասնավոր ձևը չէ: Չնայած հանգստի էներգիան սովորական էներգիայի մասնավոր դեպք է, իսկ m-ը գործնականորեն հավասար է m_{rel} զրոյական կամ դանդաղ շարժվող մարմնի դեպքում, բայց m -ը ունի առաջին դեպքի փակագծերից դուրս ֆիզիկական բովանդակություն. այդ մեծությունն ունի սկարյալական անփոփոխ արժեք, երբ որոշում ենք 4-վեկտորով էներգիա-իմպուլսը, նման նյուտոնական զանգվածում և լինելով նրա ուղիղ ընդհարացումը, և բացի այդ m-ը 4-իմպուլսի մոդուլ է: Հավերյալ, հենց m-ն է միակ սկարյալը, որը ոչ միայն բնորշում է մարմինի իներտ հատկությունները փոքր արագություններում, բայց նաև այդ հատկությունները կարող են լինել բավականին հեշտ գրված ցանակացած մարմնի շարժման արագության համար:

Դրա միջոցով, m-ը — անփոփոխ զանգվածը — ֆիզիկական մեծությունը, ունենալով անկախ և ավելի լայնորեն ֆունդամետալ արժեք: Ժամանակակից տեսական ֆիզիկայում զանգված-էներգիա համարժեքություն հասկացությունը օգտագործում են առաջին իմաստով: Հիմնական պատճառը, ինչու է ցանակացած ձևի զանգվածի վերագրումից հետո, էներգիան համարվում է զուտ տերմինաբանական ձախողում և որովհետև գործնականորեն դուրս է եկել ստանդարտ գիտական տերմինալոգիական օգտագործումից: Բացի դրանից գիտականորեն օգտագործել այդ մատեցումը կարող է վախեցնել, և համարվում է չապացուցված: Այս կերպ, ներկա ժամանակում տերմին <<ռեալիստական զանգվածը>> պրոֆեսիոնալ մշակույթում գործնականորեն չի հանդիպում, իսկ երբ խոսվում է զանգավածի մասին, ի նկատի են ունենում անփոփոխ զանգվածը:​

Աղբյուրներ[խմբագրել]