Երվանդ Թերզյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երվանդ Թերզյան
Ծնվել էփետրվարի 9, 1939(1939-02-09) (80 տարեկան)
ԾննդավայրԵգիպտոս
ՔաղաքացիությունFlag of Egypt.svg Եգիպտոս
Ազգությունհայ
Կրոնքրիստոնյա
Պարգևներ և
մրցանակներ
Անանիա Շիրակացու մեդալ

Երվանդ Թերզյան, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, աստղաֆիզիկոս, Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամի գիտխորհրդի նախագահ (ANSEF), ԱՄՆ Կոռնելի համալսարանի պրոֆեսոր։ Ծնվել է 1939 թվականի փետրվարի 9-ին Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Հայրը հայ էր, մայրը՝ հույն. այսպիսով, հույները Թերզյանին համարում են հույն մեծ գիտնական, ինչպես և հայերը՝ հայ մեծ գիտնական։ Դպրոցն ավարտել է Ալեքսանդրիայում և սովորել Կահիրեի ամերիկյան համալսարանում։ 1960 թվականին ստացել է նույն համալսարանի ֆիզմաթ ֆակուլտետի բակալավրի դիպլոմ։ Այնուհետև, տեղափոխվելով ԱՄՆ, Ինդիանայի համալսարանում 1963 թվականին ստացել է աստղագիտության գծով մագիստրոսի, իսկ ավելի ուշ՝ 1965 թվականին՝ գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Գիտական և մանկավարժական գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1965 թվականից Թերզյանի գիտական և մանկավարժական գործունեությունը կապված է Կոռնելի համալսարանի հետ։ Նրա գիտական և մանկավարժական կարիերան այդուհետ միայն վերելք էր գրանցելու, քանզի տաղանդավորը և աշխատասերը համատեղվել էին մեկ մարդու մեջ։ 1965-1967 թվականներին Երվանդ Թերզյանը դառնում է Պուերտո Ռիկոյի Արեսիբոյի աստղադիտարանի գիտական աշխատակից, իսկ 1967-1972 թվականներին արդեն աստղագիտության պրոֆեսորի օգնական էր։ 1968-1974 թվականներին՝ նույն համալսարանի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի օգնական, 1972-1977 թվականներին՝ աստղագիտության դոցենտ։ 1977 թվականին ստանում է Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության պրոֆեսորի կոչում։ 1968 թվականին Թերզյանը նշանակվեց Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության μաժանմունքի փոխտնօրեն, իսկ 1979 թվականին՝տնօրեն և գլխավորեց այս մեծ բաժանմունքը շուրջ 20 տարի։ 1979-1980 թվականներին և 1992-1993 թվականներին եղել է Կոռնելի համալսարանի Արեսիբոյի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի պաշտոնակատար։ 1996 թվականից Կոռնելի համալսարանի գիտության և կրթության զարգացման Նյու Յորքի նահանգի ՆԱՍԱ-ի (NASA) տիեզերական դրամաշնորհների ծրագրի տնօրենն է։ 2002 թվականին Թերզյանն ընտրվեց Քառակուսի կիլոմետրանոց համալիր (SKA) հսկա ռադիոդիտակի կառուցման Միացյալ Նահանգների համալսարանների և ինստիտուտների միավորման նախագահ։ 2001 թվականից նա Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամի գիտական խորհրդի նախագահն է։ Պրոֆեսոր Թերզյանի գիտական բնագավառները բազմաթիվ են. մոլորակաձև միգամածություններից և բաբախիչներից (պուլսարներ) մինչև գալակտիկաների զույգեր ու քվազարներ։ Նրա ուսումնասիրությունները հիմնականում կատարվել են ռադիոալիքներում, այնուհանդերձ շատ հոդվածներ նվիրված են ենթակարմիր, օպտիկական և գերմանուշակագույն տիրույթներում հետազոտություններին։ Նշված արդյունքները ստացվել են այլ գործընկերների, որոնց թվում նաև հայազգի գիտնականների հետ համատեղ։

1965-2012 թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տարիների ընթացքում Թերզյանը հրատարակել է ավելի քան 232 գիտական հոդված և 6 գրքի խմբագիր է։ Ի դեպ, գիտական հոդվածներ նա տպագրել է Nature ամսագրում, որտեղ հիմնականում տպագրվում են միայն ակնառու արդյունքներ ձեռք բերած նշանավոր գիտնականների նյութերը։ 1965 թվականից Թերզյանի գիտական և մանկավարժական գործունեությունը կապված է Կոռնելի համալսարանի հետ։ Նրա գիտական և մանկավարժական կարիերան այդուհետ միայն վերելք էր գրանցելու, քանզի տաղանդավորը և աշխատասերը համատեղվել էին մեկ մարդու մեջ։ 1965-1967 թվականներին Երվանդ Թերզյանը դառնում է Պուերտո Ռիկոյի Արեսիբոյի աստղադիտարանի գիտական աշխատակից, իսկ կարիերա 1967-1972 թվականներին արդեն աստղագիտության պրոֆեսորի օգնական էր։ 1968-1974 թվականներին՝ նույն համալսարանի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի օգնական, 1972-1977 թվականներին՝ աստղագիտության դոցենտ։ 1977 թվականին ստանում է Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության պրոֆեսորի կոչում։ 1968 թվականին Թերզյանը նշանակվեց Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության μաժանմունքի փոխտնօրեն, իսկ 1979 թվականին՝ տնօրեն և գլխավորեց այս մեծ բաժանմունքը շուրջ 20 տարի։ 1979-1980 թվականներին և 1992-1993 թվականներին եղել է Կոռնելի համալսարանի Արեսիբոյի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի պաշտոնակատար։ 1996 թվականից Կոռնելի համալսարանի գիտության և կրթության զարգացման Նյու Յորքի նահանգի ՆԱՍԱ-ի (NASA) տիեզերական դրամաշնորհների ծրագրի տնօրենն է։ 2002 թվականին Թերզյանն ընտրվեց Քառակուսի կիլոմետրանոց համալիր (SKA) հսկա ռադիոդիտակի կառուցման Միացյալ Նահանգների համալսարանների և ինստիտուտների միավորման նախագահ։ 2001 թվականից նա Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամի գիտական խորհրդի նախագահն է։ Պրոֆեսոր Թերզյանի գիտական բնագավառները բազմաթիվ են. մոլորակաձև միգամածություններից և բաբախիչներից (պուլսարներ) մինչև գալակտիկաների զույգեր ու քվազարներ։ Նրա ուսումնասիրությունները հիմնականում կատարվել են ռադիոալիքներում, այնուհանդերձ շատ հոդվածներ նվիրված են ենթակարմիր, օպտիկական և գերմանուշակագույն տիրույթներում հետազոտություններին։ Նշված արդյունքները ստացվել են այլ գործընկերների, որոնց թվում նաև հայազգի գիտնականների հետ համատեղ։ Այս տարիների ընթացքում Թերզյանը հրատարակել է ավելի քան 232 գիտական հոդված և 6 գրքի խմμագիր է։ Ի դեպ, գիտական հոդվածներ նա տպագրել է Nature ամսագրում, որտեղ հիմնականում տպագրվում են միայն ակնառու արդյունքներ ձեռք բերած նշանավոր գիտնականների նյութերը։ Անհրաժեշտ է նշել պրոֆ. Թերզյանի գործունեության ժամանակակից երկու կարևորագույն ուղղությունները, որոնք մեծապես նպաստում են Հայաստանում աստղագիտության և ընդհանրապես գիտության զարգացմանը. նրա դերը ANSEF-ի և ArAS-ի ստեղծման և գործունեության մեջ։ Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամը (ANSEF) հիմնադրվել է 1999 թ. Նյու Յորքում՝ մի խումբ հայ գիտնականների և այլ մտավորականների կողմից, որոնց թվում է նաև Երվանդ Թերզյանը։ Հիմնադրման օրվանից պրոֆ. Թերզյանը ANSEF-ի գիտական խորհրդի նախագահն է։ ANSEF-ը տրամադրում է հետազոտական դրամաշնորհներ։ 2001-2008 թվականների ընթացքում դրամաշնորհի է արժանացել մոտ 200 նախագիծ, յուրաքանչյուրը‘ 5000-ական ԱՄՆ դոլար։ Ընդհանուր առմամբ ավելի քան 500 գիտնականներ օգտվել են այս աջակցությունից։ աջակցությունից։ 2002 թվականին առ այսօր Թերզյանը Հայկական աստղագիտական ընկերության համանախագահն է։ Նա մեծապես նպաստում է ընկերության գոյությանը և գործունեությանը և մեծ դեր ունի Հայաստանում և արտասահմանում ապրող աստղագետների միջև կապեր հաստատելու գործում։ 2004 թվականին Թերզյանը երիտասարդ աստղագետների համար հիմնադրեց ArAS-ի տարեկան մրցանակ և հովանավորում է այդ մրցանակները։ Ութ երիտասարդ աստղագետներ են ստացել այդ մրցանակը, որն իրավամբ կարելի է անվանել «Երվանդ Թերզյանի մրցանակ»։ (Նյութի պատրաստման ընթացքում օգտվել ենք Հայկական աստղագիտական ընկերության կայքից)։ Նա այսօր էլ ակտիվորեն աշխատում է և ջանում է իր գիտելիքները փոխանցել երիտասարդ գիտնականներին։ Դրա լավագույն օրինակը 2012 թվականի սեպտեմբերի 15-23-ին Բյուրականի աստղադիտարանում տեղի ունեցած երիտասարդ աստղագետների միջազգային դպրոցի բացումն է, որտեղ դասախոսություններով հանդես եկավ նաև պրոֆեսոր Երվանդ Թերզյանը։ Հաշվի առնելով Երվանդ Թերզյանի գիտական, մանկավարժական, ինչպես նաև մայր հայրենիքի հետ սերտ կապերը, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան 1990 թվականին նրան ընտրել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։ Վերջերս լրացավ Երվանդ Թերզյանի ծննդյան 75-ամյակը, ինչի կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա նախագահությունը ջերմորեն շնորհավորեց մեծանուն գիտնականին։ Երվանդ Թերզյանն այսօր էլ իր նպաստն է բերում աստղաֆիզիկայի ոլորտի զարգացման գործում և սերտորեն համագործակցում է Հայաստանի գիտական շրջանակների համապատասխան մասնագետների հետ։

2012 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու մեդալով[1][2]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]