Երկրպագություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կրոնից մի հատված՝ նկարված Չարլզ Սփրեյգ Փիարսի կողմից (1896)

Երկրպագություն, կրոնական նվիրվածություն, որը սովորաբար ուղղված է աստվածությանը: Երկրպագման գործողությունը կարող է իրականացվել անհատապես, պաշտոնական և ոչ պաշտոնական խմբերով կամ էլ հատուկ նշանակված առաջնորդի կողմից: Այս տեսակ գործողությունները կարող են ներառել նաև պաշտամունքի արարողություններ:[1]

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրպագություն (Worship) բառը ծագել է Հին անգլերեն weorþscipe բառից, որը նշանակում է մեծարել, երկրպագել, այսինքն` ցույց տալ մեծ հարգանք ինչ-որ օբյեկտի նկատմամբ[2][3]։

Երկրպագումը տարբեր կրոններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուդդիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրպագումը բուդդիզմում կարող է կրել հմուտ միջոցներով իրականացվող անհամար ձևեր, որոնք դրսևորվում են հետևյալ կերպ. գուրու յոգա, մանդալա, թանկա, յանտրա յոգա, Շաոլինի վանականների մարտավարական կարգը, պանչամրիտա, մանթրաների ընթերցում, թեյի արարողություն, գանաչակրա և այլն: Բուդդիստական աստվածապաշտությունը շատ բուդդայականների պրակտիկայի կարևոր մասն է: Ըստ Բիրմայի Սասանյան Խորհրդի ներկայացուցչի՝ բուդդայական հոգևոր պրակտիկային նվիրումը նշանակում է Տրիրանթայի (բուդդայական ուսմունքի 3 թանկարժեք քարերը) պաշտամունք:[2] Շատ բուդդայականներ էլ ծիսակատարությունն անում են համապատասխան իրենց ձգտումների: Բուդդիզմում փուջա (Սանսկրիտ և Պալիերեն: pūja) նշանակում է փառավորում, երկրպագում և աստվածապաշտության ուշադրություն:[2] Փուջա-ի գործուղությունների մեջ ներառվում են խոնարհումը, նվիրատվություն կատարելը և երգեցողությունը: Այս տեսակ աստվածապաշտ գործողություններ գլխավորապես կատարվում են ամեն օր տանը (առավոտյան կամ երեկոյան, կամ էլ միանգամից երկուսն էլ), ինչպես նաև համայնքային փառատոների և Ուփոսաթհայի օրերին տաճարում:

Մեդիտացիան (samādhi) երկրպագության գլխավոր ձևն է բուդդիզմում: Այս պրակտիկան ուղղված է Ութնապատիկ Ուղու 3-րդ փուլին, որն էլ վերջիվերջո հանգեցնում է ինքնազարթոնքի՝ լուսավորության: Մեդիտացիան նաև խթանում է ինքնագիտակցումը և մտքի ու ոգու հետազոտությունը:Ավանդաբար բուդդայական մեդիտացիան միավորում էր սամանտան (միտքն ու մարմինը հանգստացնելու գործողություն) և վիպասսանան (պարզ պատկերացում), որպեսզի ստեղծի մտքի և մարմնի ամբողջականություն: Ամենօրյա գործունեությունը դադարեցնելով և կենտրոնանալով ինչ-որ պարզ, հասարակ բանի վրա՝ միտքը կարող է բացվել և ընդլայնվել այնքան, որ հասնի հոգևոր մակարդակի: Կիրառելով վիպասսանայի աստիճան՝ այնուամենայնիվ, չեն հասնում գիտակցության վերջին աստիճանին, այլ ավելի շատ մեկ այլ աստիճանի են մոտենում: Կենտրոնացած մեդիտացիան սովորեցնում է ոչ թե արագ արձագանքել մտքերին և արտաքին առարկաներին կամ երևույթներին այնպես, ինչպես որ իրենք կան, ներկայացված են, այլ միտքը պահել խաղաղ, առանց անմիջապես արձագանքելու: Չնայած ավանդական բուդդայական հավատքում մեդիտացիայի ցանկալի վերջնական նպատակը գիտակցության պայծառացումն է, բայց այն ավելի շատ մի ցիկլ է, որն օգնում է մարդկանց ավելի լավ հասկանալ իրենց մտքերը: Օրինակ՝ այն հանգեցնում է բարության, մտքի խաղաղության, ըմբռնման և այլն[4]։

Քրիստոնեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրիստոնեության մեջ եկեղեցական արարողությունը միասնական երկրպագման պաշտոնական մի ժամանակաշրջան է, որը հաճախ, բայց ոչ բացառապես, տեղի է ունենում կիրակի օրերին կամ էլ շաբաթ օրերին շաբբաթիստների եկեղեցիներում (հրեաներ): Եկեղեցական ծառայությունը դա քրիստոնեաներին միասին հավաքելը և նրանց «Աստծո խոսքը» (Սուրբ Աստվածաշունչ) սովորեցնելը, ինչպես նաև հավատքը ամրապնդելն է: Տեխնիկապես «եկեղացական ծառայություն» արտահայտության մեջ եկեղեցի բառը ավելի շատ վերաբերում է հավատացյալների հավաքվելուն, քան այն շենքին, որտեղ տեղի է ունենում այդ իրադարձությունը: Քրիստոնեության մեջ երկրպագությունը Աստծուն մեծարելը և հարգանքի տուրք մատուցելն է: Նոր Կտակարանը տարբեր բառեր է օգտագործում՝ արտահայտելու երկրպագության հիմնական գաղափարը, որտեղ երկրպագել բառը նշանակում է խոնարհվել (Աստծուն, թագավորին):[2]

Պատարագը կաթոլիկ եկեղեցու՝ Աստծուն երկրպագելու գլխավոր արարողությունն է[5]։ Հռոմակաթոլիկական աստվածապաշտ արարողությունները ուղղակի արտաքին բարեպաշտության դրսևորումներ են, որոնք կաթոլիկ եկեղեցու պաշտոնական պատարագի մաս չեն հանդիսանում, բայց կաթոլիկների հայտնի հոգևոր պրակտիկաների մասն են կազմում:[2] Նրանք չեն դառնում պաշտոնական երկրպագության մի մասը, նույնիսկ եթե անց են կացվում կաթոլիկ եկեղեցում քահանայի ներկայությամբ:

Անգլիական երկրպագությունը մասնավոր աղոթքներ և պրակտիկաներ են, որոնք կիրառում են անգլիական եկեղեցու քրիստոնյաները՝ հոգևոր աճը և Աստծո հետ կապը խթանելու համար: Այդ եկեղեցու անդամների՝ Աստծուն երկրպագելու սովորությունները շատ տարբեր են՝ կախված անձնական նախասիրություններից և ցածր կամ բարձր եկեղեցական ծխերի անդամակցությունից:

Երկրպագություն, թե՞ հարգանքի տուրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Կտակարանը շատ բառեր է օգտագործում, որոնք թարգմանվում են երկրպագել:

Հռոմեական կաթոլիկությունը, արևելյան ուղղափառությունը տեխնիկապես տարբերակում են այս 2 գաղափարները:

  • երկրպագություն կամ լատիրա (իատիներեն adoratio, հուներեն latreia, [λατρεία]), որը միայն Աստծուն է շնորհվում
  • հարգանքի տուրք կամ դուլիա (իատիներեն veneratio, հուներեն douleia [δουλεία]), որը կարող է մատուցվել սրբերին և հրեշտակներին

Հարգանքի տուրք մատուցելու գործողությունը նման է երկրպագությանը, բայց տարբերվում է թե՛ նպատակով և թե՛ ում է այն մատուցվում: Բողոքական քրիստոնյաները, ովքեր մերժում են սրբերին երկրպագելը, հարցականի տակ են դնում այն, թե արդյոք կաթոլիկները միշտ պահպանել են այս տարբերակումը աստվածապաշտության իրենց պրակտիկայում, հատկապես ժողովրդական կրոնապաշտության մակարդակով:

Ըստ Մարկ Միրավալլայի՝ անգլերեն երկրպագել բառը երկիմաստ է և հենց այդ ձևով էլ օգտագործվում է՝ և՛ երկրպագել իմաստով, և՛, որոշ դեպքերում, հարգանքի տուրք իմաստով:

Ըստ Սբ. Թոմաս Աքվինասի՝ երկրպագումը, որը դասական աստվածաբանության մեջ հայտնի է որպես լատիրա, վերաբերում է միայն Աստծուն: Դա Աստծուն ընդունելու և նրանից կախվածություն ունենալու գիտակցման դրսևորումն է, որից երևում է աստվածային էակի վերադասումը և նրա բացարձակ տիրապետության ընդունումը: Դա արարչի երկրպագումն է, որին միայն Աստված է արժանի, չնայած անգլերեն լեզվում մենք տեսնում ենք պաշտամունք (երկրպագում) բառի ավելի լայն գործածություն, որը չի վերաբերում բացառապես Աստծուն: Օրինակ՝ երբ ամուսինն ասում է, որ պաշտում է կնոջը, ընդհանուր առմամբ, կարող է համարվել, որ պաշտամունքը անգլերեն երկրպագել բառի իմաստն է արտահայտում:

Հարգանքի տուրքը, որը դասական աստվածաբանության մեջ հայտնի է որպես դուլիա, հարգանքն ու պատիվն է մարդ արարծի գերազանցության: Նման օրինակներ են, ասենք, դպրոցում գերազանցության համար պարգևատրումը, կամ էլ օլիմպիական խաղերում հաղթանակների հասնելու համար տրվող օլիմպիական մեդալները:

Ուղղափառ հուդայիզմը և ուղղափառ սուննի իսլամը համարում են, որ երկրպագումը կամ հարգանքի տուրքը սրբերին կամ Աստծուն պետք է լինի աղոթքի տեսքով, իսկ բողոքական քրիստոնյանների մեծամասնությունը սրբերին և հրեշտակներին տուրք մատուցելը համարում է կռապաշտություն:

Նմանապես Եհովայի վկաները պնդում են, որ շատ գործողություններ, որոնք բողոքական խմբերը համարում են հերոսական, օրինակ՝ դրոշին ողջունելը, բնորոշվում է երկրպագությանը հավասար մի բան և դրա համար էլ կարող է նույնպես համարվել կռապաշտություն:[6]

Հինդուիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրպագությունը հինդուիզմում նշանակում է աղերսել բարձրագույն ուժերին աջակցելու հոգևոր և նյութական զարգացման մեջ, որոնք միևնույն ժամանակ վերաբերում են նաև արվեստին և գիտությանը: Բայց հիմնականում, բարձրագույն ուժերից խնդրում են նվիրական սեր (bhakti): Այս տերմինը ամենագլխավորն է հինդուիզմում: Երկրպագությունը հինդուիզմում կրում է բազմաթիվ ձևեր՝ կախված աշխարագրությունից, լեզվից և համայնքային խմբերից: Մարդիկ սովորաբար երկրպագում են, որպեսզի հասնեն մի ինչ-որ առանձնահատուկ ավարտի կամ էլ միավորել հոգին, մարմինը և միտքը, որը կօգնի երկրպագողին դառնալ գերագույն էակ[7]։

Իսլամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աֆղան տղամարդիկ՝ աղոթքի ժամանակ

Իսլամում երկրպագումը վերաբերում է աստվածապաշտական ծիսակատարությանը, ինչպես նաև իսլամական օրենքի համապատասխան արվող գործողություններին, որոնք ուղղված են Ալլահին (Աստծուն) գոհացնելուն: Երկրպագությունը ներառվում է իսլամի հինգ սյուներում, գլխավորապես աղոթքներում, որոնք ասվում են օրական հինգ անգամ:

Հուդաիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստծուն երկրպագելը հուդաիզմում կոչվում է ավոդատ հաշեմ: Այն ժամանակաշրջանում, երբ գործում էր տաճարը, այնտեղ տեղի ունեցող ծիսակատարությունները համարվում էին հրեական երկրպագության ամենակարևոր գործողությունները[8]։ Այնուամենայնիվ, երկրպագության ամենատարածված ձևը կար և մնում է աղոթքը: Երկրպագման այլ ձևերը ներառում են այնպիսի ծիսակատարություներ, ինչպիսիք են Զատիկի ընթրիքը և չորս ճյուղերի թափահարումը ինչպես նաև հրեական մեդիտացիայի տարբեր տեսակները:

Ժամանակակից երկրպագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից հասարակության և սոցիոլոգիայի մեջ, ինչպես որոշներն են ասում, մարդիկ այլևս չեն երկրպագում աստվածություններին, այլ դրա փոխարեն պաշտամունք են դարձրել սպառողական ապրանքանիշեր, սորտային թիմեր,[9], իսկ որոշ մարդիկ էլ՝ այլ մարդկանց (հայտնիներին).[10] Սոցիոլոգները, հետևաբար, օգտագործում են այս փաստարկը առաջարկելու համար, որ կրոնը և երկրպագությունը մի գործընթաց են, որտեղ հասարակությունը ինքն իրեն է երկրպագում որպես ինքնակառավարման և ինքնապահպանման ձև[11]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fergusson David (2008)։ «The Theology of Worshp: A Reformed Perspective»։ in Forrester Duncan B., Gay Doug։ Worship and Liturgy in Context: Studies and Case Studies in Theology and Practice։ Norwich: Hymns Ancient and Modern Ltd։ էջ 71։ ISBN 9780334041689։ Վերցված է 28 December 2018։ «The English term 'worship' itself derives from an Anglo-Saxon word for 'honour' (weorthscipe) suggesting again that worship is an action honouring one who is worthy.» 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bosworth and Toller, Anglo-Saxon Dictionary, "weorþscipe"
  3. Kay, William K., Religion in education, Gracewing Publishing, 1997, 372 pages, 0-85244-425-7
  4. Maex, Edel (May 2011). "The Buddhist Roots of Mindfulness Training: A Practitioners View". Contemporary Buddhism 12 (1): 165–175. doi:10.1080/14639947.2011.564835. Retrieved 2/9/15.
  5. [1] Hardon, John, Modern Catholic Dictionary
  6. Mitchell K. Hall (2009), Vietnam War Era : People and Perspectives, ABC-CLIO, 2009, p. 97.
  7. "Worship", Krishna Maheshwari, Hindupedia, the online Hindu Encyclopedia
  8. Shmuel Safrai, Centrality of the Temple during the Second Temple period (Hebrew)
  9. «ConCen Forums»։ concen.org 
  10. «News - The University of Sydney»։ sydney.edu.au 
  11. «Emile Durkheim - The Sociology of Religion»։ www.cf.ac.uk