Երեւանի Պետական Համալսարան (արեւմտահայերէն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երեւանի Պետական Համալսարան

Երեւանի պետական համալսարան, բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն, կը համարուի Հայաստանի Հանրապետութեան մայր բուհը[1]։

Պատմութիւնը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

16 Մայիս 1919-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախարարներու խորհուրդը ընդունած է Երեւանի մէջ համալսարան հիմնելու վերաբերեալ որոշում։ 31 Յունուար 1920-ին Ալեքսանտրաբոլի (այժմ՝ Գյումրի) առեւեւտրային դպրոցի շենքին մէջ մեծ շուքով կատարուած է Հայաստանի համալսարանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը, որուն մասնակցած են ինչպէս հանրապետութեան ղեկավարները, այնպէս ալ՝ բազմաթիվ հիւրեր արտասահմանէն։ Համալսարանին մէջ դասերու մեկնարկը տրուած է նշանաւոր հայագետ Ստեփան Մալխասեանցի՝ 1 Փետրուար 1920-ին կարդացած դասախոսութեամբ։ Համալսարանի հինադիրներէն էր նաեւ Սիրական Տիգրանեանը։

Առաջին ուսումնական տարիին համալսարանը ունեցած է մեկ՝ պատմալեզուաբանական բաժանմունք, 262 ուսանող եւ 32 դասախոս։ Համալսարանի առաջին նախագահ Յուրի Ղամբարեանի ջանքերուն շնորհիվ, հիմնադրման առաջին իսկ տարին համալսարանին մէջ դասախոսելու հրավիրվել արտասահմանյան բուհեր աւարտած, մանկավարժական եւ գիտական աշխատանքի փորձ ունեցող այնպիսի անուանի մասնագետներ, ինչպիսիք էին՝ Յակոբ Մանանդեանը, Մանուկ Աբեղեանը, Աշխարհբեկ Քալանթարը, Ստեփան Մալխասեանցը եւ ուրիշներ։ Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, ՀԽՍՀ առաջին լուսժողկոմ Աշոտ Յովհաննիսեանի «Երեւանի համալսարանի վերակազմութեան մասին» հրամանով, 17 Դեկտեմբեր 1920-ին Հայաստանի համալսարանը վերանուանուած է Երեւանի ժողովրդական համալսարան։ Երեւանի մէջ վերաբացուած կրթօջախի նախագահ ընտրուած է հայագէտ, փրոֆէսօր Յակոբ Մանանդեանը։

1920-ական թուականներուն համալսարանը գործած է Աստաֆեան (այժմ՝ Աբովեան) փողոցին մէջ գտնուող ուսուցչական սեմինարի՝ սեւ տուֆով կառուցուած երկհարկանի շէնքի առաջին հարկին մէջ։ Ժողովրդական համալսարանին մէջ գործած է ընդամենը երկու բաժանմունք՝ հասարակագիտական եւ բնագիտական։ Իսկ արդէն Հոկտեմբեր 1921ին համալսարանը ունեցած է հինգ բաժանմունք՝ բնագիտական, արեւելագիտական, տեխնիկական, մանկավարժական եւ խորհրդային շինարարութեան։ Այնուհետեւ բնագիտական բաժանմունքը վերաձեւաւորուած է գիւղատնտեսականի, իսկ Մարտ 1922-ին բացուած է բժշկական բաժանմունքը։

Կառավարութեան Հոկտեմբեր 20 1923-ի որոշման համաձայն՝ ժողհամալսարանը վերանուանուած է «Պետական համալսարան»։ Ըստ այդ՝ բարձրացուած է «մայր» բուհի կարգավիճակն ու պատասխանատուութիւնը, ինչպէս նաեւ խստացուած են կրթօջախին ներկայացուած պահանջքները։ Համալսարանի ղեկավարութիւնը հատուկ ընտրութեամբ աշխատանքի հրավիրած է արտասահմանեան բուհեր աւարտած եւ մի քանի օտար լեզուներու տիրապետող, մանկավարժական հարուստ փորձ ունեցող գիտնականներու։

1933-1934 ուսումնական տարիներուն համալսարանին մէջ կը գործեն տնտեսագիտական, բնապատմական, պատմալեզուագրական, բնագիտութեան եւ մանկավարժական բաժանմունքներ։

1934 թուականին մանկավարժական բաժանմունքը առանձնացուած է եւ անոր հիմքին վրայ կազմաւորուած է մանկավարժական դպրոգը (այժմ՝ Խ. Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան)։ Նոյն ուսումնական տարին բնագիտական բաժանմունքը բաժնուած է երկու՝ կենսաբանական եւ քիմիական բաժանմունքներու։

ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1970 թուականին Երեւանի պետական համալսարանը 50 տարեկան է

Այսպիսով, 1935-1936 ուսումնական տարուընէ համալսարանին մէջ ձեւաւորուած եւ սկսած են գործել ութ բաժանմունքներ՝ պատմութեան, բանասիրական, իրաւաբանական, երկրաբանա-աշխարհագրական, քիմիական, բնագիտական, կենսաբանական։ 1945 թուականին բացուած է եւ մինչեւ 1953 թուական գործած է նաեւ միջազգային հարաբերութիւններու բաժանմունքը։ 1957 թուականին Պետական համալսարանին որպէս առանձին բաժանմունք միացուած է Ռուսերէն լեզուի դպրոցը եւ օտար լեզուներու դպրոցըը, որ 1961 թուականին կրկին առանձնացած է։ 1959 թուականին բնագիտական բաժանմունքէն անջատուած է եւ ինքնուրոյն միաւոր դարձած է ԵՊՀ բնագիտական բաժանմունք։ Հատկապէս 1960-1990-ական թուականները համալսարանի համար դարձած են աննախադէպ զարգացման տարիներ. կազմաւորուած են նոր բաժանմունքներ, ստեղծուած են գիտական նոր աշխատանոցներ, հիմնուած է հայագիտական կեդրոն։ Զգալիորէն աշխուժացած է հրատարակչական գործը. ուսումնական դասագիրքերէն եւ ձեռնարկներէն բացի, հրատարակուած են նաեւ դասախոսներու գիտական աշխատութիւններ, գիտական ամսագրեր, բազմաբնոյթ ժողովածուներ եւ այլն։

1991 թուականին Երեւանի պետական համալսարանը արդէն ունեցած է 17 բաժանմունք։

1994 թուականին հիմնադրուած է ԵՊՀ Իջեւանի մասնաճիւղը։ Մասնաճիւղը ունի 4 բաժանմունք, որտեղ կ’ուսանին շուրջ 1400 ուսանողներ։

1995-1996 ուսումնական տարին Երեւանի պետական համալսարանի համար նշանաւորուած է նոր ուսումնական գործընթացի սկզբնաւորմամբ։ Հանրապետութեան մէջ միջազգային չափանիշներուն համապատասխան նոր եւ որակեալ կրթակարգ ունենալու նպատակով ԵՊՀ-ն, ինչպէս նաեւ հայաստանեան շարք մը բուհեր, անցան երկաստիճան կրթական համակարգի։ 1990-ական կէսերէն մինչ օրս հետեւողական աշխատանք կը տարուի պսակաւոր արուեստի եւ մագիստրոսի կրթական ծրագիրներու չափորոշիչներու, ուսումնական գործընթացի բարելաւման հետ կապուած չափանիշներու եւ կանոնակարգերու մշակման եւ ներդրման ուղղութեամբ։ Ուսումնառութեան գործընթացը առվել ճկուն դարձնելու համար մշակուած եւ կիրառուած է գիտելիքներու գնահատման կանոնակարգ, որ կը նախատեսէ մասնագիտական առարկաներէն ընթացիկ քննութիւններու հանձնում։

ՀՀ կառավարութեան 27 Նոյեմբեր 2014-ին որոշմամբ փոփոխուեցաւ Երեւանի պետական համալսարանի կազմակերպա-իրաւական կարգավիճակը՝ պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւնէն դառնալով հիմնադրամ[2]:

Մինչ օրս ԵՊՀ-ն տուած է 100 հազարէն աւելի շրջանաւարտ։ Համալսարանին մէջ այսօր գործող 19 բաժանմունքներուն մէջ կը մասնագիտանան շուրջ 20 հազար ուսանողներ։

2006 թուականին ԵՊՀ նախագահն է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, պատմ. գիտ. դոկտոր, փրոֆեսոր Արամ Սիմոնեանը։

Ծանօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]