Ենթալեզվային թքագեղձ

Ենթալեզվային թքագեղձ
Տեսակ	գեղձ և անատոմիական կառուցվածքների դաս
Ենթադաս	խոշոր թքագեղձ և անհատական անատոմիական կառուցվածք
Զարկերակ	sublingual artery?
Ավշային հանգույց	submandibular lymph nodes?
Լիմֆատիկ դրենաժ	submandibular lymph nodes?
Նյարդայնացած	chorda tympani?
MeSH	A03.556.500.760.687, A10.336.779.687 և A14.549.760.687
Անատոմիայի հիմնարար մոդել	59791
Անատոմիական տերմինոլոգիա 98	A05.1.02.008
Նկարագրված է	Գրեյի անատոմիա (20-րդ հրատարակություն)
	Sublingual glands Վիքիպահեստում

Ենթալեզվային թքագեղձ (glandula sublingualis), շճալորձային, բազմածորանային արտազատական գեղձ: Տեղակայված լինելով բերանի ստոծանուց ցած՝ ենթալեզվային թքագեղձն բերանի խոռոչի երեք հիմնական թքագեղձերից ամենափոքրն ու ցրվածն է (մյուս երկուսը ենթածնոտային և հարականջային գեղձերն են):

Ենթալեզվային գեղձն ապահովում է թքի ընդհանուր ծավալի մոտավորապես 3-5%-ը^[3]:

Կառուցվածք

Ենթալեզվային թքագեղձերը տեղակայված են ենթածնոտային գեղձից առաջ և վեր, լեզվից՝ ցած և կողմնայնորեն, ինչպես նաև բերանի հատակի լորձաթաղանթից ցած։ Կողմնայնորեն դրանք սահմանափակված են ստորին ծնոտի ոսկրով, իսկ ստորին-կողմնային հատվածում՝ ծնոտակորճային մկանով։

Գեղձերը կարելի է շոշափել ստորին ծնոտի յուրաքանչյուր ժանիքից հետ։ Մեկ ցուցամատը տեղադրելով բերանի ներսում, իսկ մյուս ձեռքի մատների ծայրերը՝ դրսից, սեղմված գեղձը ձեռքով շոշափվում է ներքին և արտաքին մատների միջև^[4]։

Ենթալեզվային գեղձը կազմված է 1 հիմնական ծորանից և մոտ 20 փոքր արտազատիչ ծորաններից, որոնք հաճախ անվանվում են Ռիվինուսյան ծորաններ^[5]։ Դրանցից ամենամեծը՝ ենթալեզվային (Բարթոլինյան) ծորանը, միանում է ենթածնոտային ծորանին և բացվում ենթալեզվային պտկիկի միջոցով։ Ենթալեզվային պտկիկը փոքրիկ բարձրություն է բերանի հատակի միջին գծի մոտ՝ լեզվի սանձիկի յուրաքանչյուր կողմում^[4]։ Մնացած փոքր ենթալեզվային (Ռիվինուսյան) ծորանների մեծ մասն առանձին բացվում են բերանի խոռոչի մեջ լորձաթաղանթի բարձրացած կատարի վրա՝ ենթալեզվային ծալքի (plica sublingualis) վրա, որը ձևավորում է գեղձը և գտնվում է լեզվի սանձիկի երկու կողմերում։

Միկրոանատոմիա

Ենթալեզվային գեղձը հիմնականում կազմված է լորձային ացինուսներից, որոնք ունեն շճային կիսալուսիններ և հետևաբար դասակարգվում են որպես խառը լորձային գեղձ՝ առավելապես լորձային արտազատուկով: Առկա են նաև հատվածավոր և ներդիր ծորաններ^[6]:

Արյան մատակարարում

Գեղձն իր արյունամատակարարումը ստանում է ենթալեզվային և ենթակզակային զարկերակներից^[5]: Ենթալեզվային թքագեղձից ավիշը արտահոսում է դեպի ենթածնոտային ավշային հանգույցներ^[4]:

Նյարդավորում

Թմբկալարը (դիմային նյարդից) խառը (սեկրետոմոտոր) նյարդ է և ապահովում է ենթալեզվային գեղձերի պարասիմպաթիկ սնուցումը: Նյարդի ուղին հետևյալն է. վարոլյան կամրջի և երկարավուն ուղեղի միացման հատվածից՝ ներքին լսողական անցքի և դիմային նյարդի խողովակի միջով դեպի թմբկալար, միջին ականջի խոռոչով, վիմաթմբկային ճեղքով դուրս է գալիս և միանում լեզվային նյարդին, լեզվային նյարդի հետ շարժվում է մինչև ընդհատումը ենթածնոտային հանգույցում, որից հետո հետհանգուցային թելերն ուղղվում են դեպի ենթալեզվային գեղձ:

Զարգացում

Ենթալեզվային թքագեղձերն ի հայտ են գալիս ներարգանդային զարգացման ութերորդ շաբաթում՝ մյուս երկու հիմնական թքագեղձերից երկու շաբաթ ուշ: Դրանք զարգանում են բերանի հատակի ենթալեզվային ծալքերը շրջապատող ակոսի էպիթելային բողբոջներից, որոնք առաջանում են ենթածնոտային գեղձից կողմնայնորեն: Այս բողբոջները ճյուղավորվում են և վերածվում ձգանների, որոնք էլ առաջացնում են գեղձի ծորանները: Ձգանների կլորացած ծայրամասերը ձևավորում են ացինուսները^[7]:

Կլինիկական նշանակություն

Ռանուլաները ենթալեզվային գեղձերի ամենատարածված ախտաբանությունն են^[8]:

Լրացուցիչ նկարներ

Ենթալեզվային գեղձ և հարակից կառուցվածքներ
Ստորին ծնոտ, ներքին մակերես, տեսքը՝ կողքից
Ենթալեզվային թքագեղձ
Ենթալեզվային թքագեղձ
Ենթալեզվային թքագեղձ

Ծանոթագրություններ

↑ անատոմիայի հիմնարար մոդել
↑ http://www.bartleby.com/107/242.html
↑ Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, page 153.
1 2 3 Illustrated Anatomy of the Head and Neck, Fehrenbach and Herring, Elsevier, 2012, p. 156
1 2 Ten Cate's Oral Histology, Nanci, Elsevier, 2013, page 255
↑ Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, page 153.
↑ Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, pages 154-55.
↑ Hupp JR, Ellis E, Tucker MR (2008). Contemporary oral and maxillofacial surgery (5th ed.). St. Louis, Mo.: Mosby Elsevier. էջեր 410–411. ISBN 9780323049030.

Արտաքին հղումներ

«Anatomy diagram: 25420.000-1». Roche Lexicon - illustrated navigator. Elsevier. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-02-26-ին.
Թքագեղձերի վարակներ Medline Plus կայքում
Թքագեղձի քաղցկեղ Արխիվացված 2017-01-07 Wayback Machine Քաղցկեղի ամերիկյան ասոցիացիայի կայքում

[_9fb4acd997a50fbb-1] անատոմիայի հիմնարար մոդել

[_51c70c84736fc797-2] ttp://www.bartleby.com/107/242.html

[3] Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, page 153.

[IAotHaH-4] 1 2 3 Illustrated Anatomy of the Head and Neck, Fehrenbach and Herring, Elsevier, 2012, p. 156

[:1-5] 1 2 Ten Cate's Oral Histology, Nanci, Elsevier, 2013, page 255

[6] Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, page 153.

[7] Fehrenbach, MJ and Popowics, T. (2026). Illustrated Dental Embryology, Histology, and Anatomy, 6th edition, Elsevier, pages 154-55.

[Hupp_2008-8] Hupp JR, Ellis E, Tucker MR (2008). Contemporary oral and maxillofacial surgery (5th ed.). St. Louis, Mo.: Mosby Elsevier. էջեր 410–411. ISBN 9780323049030.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]