Եղունգի լաք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Cinq flacons de vernis à ongles colorés
Վարդագույն լաք եղունգների համար:

Եղունգի լաք, կոսմետիկ միջոց՝ նախատեսված ձեռքերի և ոտքերի եղունգներին քսելու համար:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Publicité en noir et blanc pour le brillant à ongles Cutex, 1924

Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ եղունգների լաքը հայտնաբերվել է Չինաստանում մ.թ.ա. 30-րդ դարում: Չինական Մին դինաստիայի ղեկավարման օրերին նորաձևություն են մտնում երկար եղունգները՝ որպես վերին խավի նշան: Կանայք երկարացնում էին իրենց եղունգները (երբեմն մինչև 25 սմ երկարություն), որպեսզի ցույց տան, որ իրենք չեն զբաղվում ձեռքի աշխատանքով, իսկ տղամարդիկ՝ որպես տղամարդկության նշան և չարից պաշտպանվելու հմայագիր: Հին Եգիպտոսում որդան կարմիրը (Anchusa tinctoria) ենթադրաբար օգտագործում էին ձեռքերը, ոտքերի կրունկները, ինչպես նաև եղունգները և մազերը ներկելու մածուկ պատրաստելու համար[1]:

Բացի այդ, որոշ հետազոտողներ նշում են, որ հին եգիպտական արձանների ձեռքերի և ոտքերի եղունգները երբեմն ներկված են լինում կարմիր գույնով[2]:

Հայտնի է, որ Հին Հռոմում (մոտավորապես մ.թ.ա. 100 թվականին) օգտագործել են «եղունգների փայլեցումը», որը բաղկացած էր կենդանիների ճարպից և արյունից:

Աշխարհում եղունգի լաքի առաջին՝ ջրի հետ չլուծվող, չմաքրվող բանաձևը հայտնաբերել է Չառլզ Ռեվսոնը՝ Revlon ընկերության հիմնադիրը (1934 թվական)[3]: Լաքի կառուցվածքը անկայուն էր, ծածկույթը երկու-երեք օր հետո թեփոտվում էր: Որպես եղունգների լաքի հեռացման հեղուկ՝ օգտագործվում էր սովորական ացետոնը: Լաքային ծածկույթների գունային գամման միանգամայն միատեսակ էր՝ մոտավորապես հինգ-վեց կարմիր գույնի երանգներ, դրա հետ մեկտեղ օգտագործվող պիգմենտները բավական վտանգավոր էին[4]:

Լաք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լաքերի բաղադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցանկացած տիպիկ ժամանակակից լաք պարունակում է բաղադրիչների չորս հիմնական տեսակ` պոլիմերներ, լուծիչներ, պլաստիֆիկատորներ, պիգմենտներ:

  • Պոլիմերներ. հանդիսանում են ցանկացած լաքի հիմքը: Տոսիլամիդֆոռմալդեգիդնիի խեժ (ՏՍՖ) և արտադրական նիտրոցելյուլոզաները(օրինակ՝ ցելյուլոզայի ացետոբուտիրատ[4]) ժամանակակից լաքերի ավանդական բաղադրիչներն են: Հենց դրանք էլ ստեղծում են ամուր փայլուն թաղանթ, որը կոչվում է լաքային ծածկույթ:
    • Նիտրոցելյուլոզա. երբ նիտրոցելյուլոզան լուծվում է լուծիչների խառնուրդում, ստեղծում է պայծառ, փայլուն, պինդ թաղանթ, բայց առանց լրացուցիչ հավելումների կլինի փխրուն և չի տա ցանկալի կպչունությունը եղունգների մակերեսի վրա:
  • ՏՍՖ. սինթետիկ պոլիմեր է, որը լավ համակցվում է մարմնի կենդանի հյուսվածքների հետ: Հենց այս բաղադրիչն է որոշում եղունգների հետ ամրացման որակը և լաքային ծածկույթը դարձնում է ամուր: Լաքի մեջ մաքուր ֆորմալդեհիդի պարունակության հետ կապ չունի: Վերջինիս կոնցենտրացիան չպետք է գերազանցի 0,05 %-ը[5]:
  • Լուծիչներ. լաքային ծածկույթները կարծրանում են ոչ թե պոլիմերացման միջոցով, այլ լուծիչների գոլորշիացման շնորհիվ, որոնք մտնում են դրանց կազմության մեջ: Հենց դրանք են կատարում լաքի բոլոր բաղադրիչների կրիչների դերը: Բացի այդ, դրանց բովանդակությունը որոշում է լաքի որակյալ կիրառությունը եղունգների վրա: Մի քանի տեսակի լուծիչների համադրությունը օպտիմալ չորացման ժամանակ է տալիս եղունգների լաքի համար: Լաքերի լուծիչներ են եթերները, որոնք տարածված են հրուշակեղենի արդյունաբերության մեջ` մրգային էսենցիայի և կոնֆետի արտադրության համար` էթիլացետատ և բութիլացետատ: Հենց դրանց բնորոշ «բուրմունքն» է, որը տարածվում է լաքով շիշը բացելիս[6]: Ինչպես նաև լաքային ծածկույթների կազմության մեջ մտնում են՝ իզոպրոպիլի սպիրտը, ստեարինե հեկտորիդը և դիմետիկոնը:
  • Բութիլացետատը հնարավորություն է տալիս լաքը տարածել եղունգի մակերեևույթին:
    • Էթիլացետատը պատասխանատու է չորացման և թաղանթի ձևավորման արագության համար:
    • Իզոպրոպիլի սպիրտ, որը հանդիսանում է էթիլ սպիրտի անալոգը և մասնագիտական հակասեպտիկների հիմքը: Այն օգտագործվում է նիտրոցելյուլոզայի հրդեհավտանգությունը և պայթյունավտանգ լինելը կտրուկ նվազեցնելու համար:
    • Ստեարինե հեկտորիդը հակազդում է պիգմենտի նստվածք տալուն և վերահսկում է մակերեսի վրա լաքի հավասարաչափ բաշխումը:
    • Դիմետիկոն՝ սիլիկոնի տեսակ է, որը արագացնում է լաքի չորացումը: Այն հաճախ հիմնական բաղադրիչ է չորացման համար նախատեսված հեղուկ-յուղերի համար:
  • Պլաստիֆիկատորներ. Լաքային թաղանթին տալիս են անհրաժեշտ էլաստիկություն և ամրություն: Հաճախ օգտագործում են դիբուտիլֆթալատը և կամֆորան:
    • Դիբուտիլֆտալատը հուսալի և երաշխավորված պլաստիկացնող է լաքերի մեջ: Այնուամենայնիվ, այն արգելվեց Եվրոպական միությունում՝ օրգանիզմի վրա բացասական ազդեցություն (ենթադրյալ, բայց ոչ հաստատված) ունենալու պատճառով: Ամերիկյան արտադրողները, դրան հետևելով, դադարեցին օգտագործել այս բաղադրիչը լաքերի մեջ՝ այն փոխարինելով տրիֆենիլֆոսֆատով կամ պենտանիլ դիզոբուտիրատով[6]:
    • Կամֆորա՝ բնական ծագման պլաստիկացնող է կամֆորայի ծառից և այլ բույսերից: Կախված այս բաղադրիչի[7] նկատմամբ մարդու օրգանիզմի ոչ միանշանակ ռեակցիայից՝ լաքային ծածկույթների որոշ արտադրողներ հրաժարվում են օգտագործել դա՝ որպես իրենց լաքերի բաղադրիչ մաս: 
  • Պիգմենտներ. օգտագործվում են բնական և սինթետիկ պիգմենտներ՝ փայլար, սիլիկատներ, տիտանի երկօքսիդ, վիսմուտի օքսիքլորիդ, D&C Red, D&C Blue, D&C Yellow, կիտրոնաթթու:
    • Փայլար՝ բնական բաղադրիչ, որը լաքերին տալիս է փայլելու էֆեկտ:
    • Սիլիկատներ՝ ունակ են վերահսկել լաքի խտությունը և միաժամանակ խոչընդոտել պիգմենտների նստվածքի առաջացմանը:
    • Տիտանի երկօքսիդ՝ ամենատարածված պիգմենտն է, որը լաքին հաղորդում է սպիտակ գույն և կարգավորում է մնացած բոլոր գույների երանգները:
    • Վիսմուտի օքսիքլորիդ՝ աղ, որը տարբեր լաքերին տալիս է սադափե էֆեկտ: Երբեմն այդ նպատակով օգտագործում են հատուկ կավեր և բնական սադափ[6]:
    • D&C Red, D&C Blue, D&C Yellow՝ բնական և սինթետիկ ծագման տարբեր գույների պիգմենտնե՝ր կարմիրից մինչև կապույտ և սև:
    • Կիտրոնաթթու՝ արդյունավետ՝ որպես կայունացնող գործակալ:

Լաքերի ենթախմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռքերի եղունգները ներկված լաքով:

Եղունգների ժամանակակից լաքերը բաժանվում են մի քանի խմբի:

  • Հիմք: Սովորաբար քսվում է եղունգին առաջին հերթին և կատարում է մի քանի ֆունկցիա՝ եղունգի մակերեսը պատրաստում է հիմնական լաքի շերտը քսելուն, պաշտպանում է եղունգը դեղնելուց, երբ օգտագործվում են մուգ գույնի լաքեր: Որոշ հիմքեր պարունակում են հավելումներ՝ տալկի, մետաքսի կամ այլ նյութերի մասնիկներ, որոնք լցնում են եղունգների անհարթությունները: Գոյություն ունեն նաև բուժական հիմքեր, որոնք պարունակում են սնկային հիվանդություններից պաշտպանիչ տարրեր կամ տարրեր, որոնք նպաստում են եղունգների աճին և ամրացմանը (էպոկսիդի խառնուրդով, կամ ֆորմալդեհիդի խառնուրդով, ինչպես նաև պոլիվինիլբուտիռոլի, երբեմն նաև կալցիումով): Բուժական հիմքերը կարող են օգտագործվել ինչպես դեկորատիվ լաքի հետ միասին, այնպես էլ առանձին:
  • Գունավոր (դեկորատիվ) լաք: Սովորաբար քսվում է հիմքի վրա և ծառայում է՝ եղունգին ցանկացած գույն տալու համար: Գունավոր լաքի վրայից խորհուրդ է տրվում քսել պաշտպանիչ լաքի շերտ՝ դրա թեփուկոտվելը կանխելու համար: Հաճախ քսվում է մի քանի շերտով, որպեսզի եղունգը ավելի հարթ և փայլուն տեսք ստանա:
  • Պաշտպանիչ լաք: Թափանցիկ լաք, որը նախատեսված է քսված գունավոր լաքի գույնը պաշտպանելու համար կամ հիմք՝ ճաքճքելուց և թեփուկոտվելուց պաշտպանելու համար: Չորանում է հիմքից արագ, եղունգներին տալիս է փայլ:

Լաքը խորհուրդ է տրվում քսել յուղից և կեղտից մաքրված եղունգի մակերեսին (դրա համար օգտագործվում են հատուկ կոսմետիկ միջոցներ) և յուրաքանչյուր քսված շերտը թողնել՝ չորանա մինչև վերջ:
Եղունգների մշակումը, այդ թվում նաև լաքերի օգնությամբ, ձեռքերի վրա կոչվում է մանիկյուր,իսկ ոտքերի վրա՝ պեդիկյուր:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Лукас А. «Материалы и ремесленные производства Древнего Египта», М., 1958, стр.87
  2. L.Borchardt, «Gebrauch von Henna im Alten Reiche», Zeitschrift fŭr Agypticshe Sprache, XXXV (1897), p. 168
  3. www.revlon.org Archived 2009-08-30 at the Wayback Machine., Официальный сайт компании Revlon.
  4. 4,0 4,1 Статья «Что там, во флакончике лака?», журнал «Ногтевой Сервис» № 1/2001, стр.12.
  5. Статья «Лаки. Лаки. Лаки», журнал «NAILSPA» № 1/2008, стр.46.
  6. 6,0 6,1 6,2 Там же, стр.47.
  7. См. Камфора

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ли Тоселли (Leigh Toselli) Полная энциклопедия маникюра & педикюра = A complete guide to manicure & pedicure. — М.: ЗАО «Издательская группа „Контэнт“», 2006. — ISBN 5-98150-065-4 (русс.), ISBN 1-84330-861-4 (англ.)