Ելենա Լուկշ-Մակովսկայա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ելենա Լուկշ-Մակովսկայա
Minya Diez-Dührkoop - Elena Luksch-Makowsky (1916, AB1988.372-1).jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 13, 1878(1878-11-13)[1][2] կամ նոյեմբերի 14, 1878(1878-11-14)[3]
ԾննդավայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էօգոստոսի 15, 1967(1967-08-15)[3] (88 տարեկան) կամ սեպտեմբերի 15, 1967(1967-09-15)[2] (88 տարեկան)
Մահվան վայրՀամբուրգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն, Flag of Germany (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա, Merchant flag of Germany (1946–1949).svg Գերմանական օկուպացիայի Բրիտանական գոտի, Merchant flag of Germany (1946–1949).svg Բիզոնիա, Merchant flag of Germany (1946–1949).svg Trizone և Flag of Germany.svg Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
Մասնագիտություննկարչուհի, քանդակագործ, փորագրիչ, գծանկարիչ, արհեստավոր, փորագրիչ և նկարազարդող
ՀայրԿոնստանտին Մակովսկի
ԱմուսինRichard Luksch?
Elena Luksch-Makowsky Վիքիպահեստում

Ելենա Լուկշ-Մակովսկայա (գերմ.՝ Elena Luksch-Makowsky, նոյեմբերի 13, 1878(1878-11-13)[1][2] կամ նոյեմբերի 14, 1878(1878-11-14)[3], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 15, 1967(1967-08-15)[3] կամ սեպտեմբերի 15, 1967(1967-09-15)[2], Համբուրգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), ռուս-գերմանացի նկարիչ, քանդակագործ[4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ելենան ծնվել է ունևոր պալատական նկարիչ Կոնստանտին Եգորովիչ Մակովսկու և նրա երկրորդ կնոջ` Յուլյա Պավլովայի ընտանիքում, որոնք ունեին ևս երկու որդի: Ելենայի ավագ եղբայրը Ռուսաստանի արծաթե դարաշրջանի բանաստեղծ Սերգեյ Մակովսկին է: Ելենան մեծացել է Սանկտ Պետերբուրգում: Երիտասարդ տարիքում եվրոպական առողջարաններում խնամել է հիվանդ մորը:

Ելենա Մակովսկայան գեղարվեստական կրթություն ստացել է Արվեստը խրախուսող կայսերական ընկերությանը կից գեղարվեստի դպրոցում և Կայսերական գեղարվեստական ակադեմիայում: 1897 թվականին իր հետագա գործունեության համար կարևոր մի ուղևորություն է մեկնել Վոլգա գետով Ռիբինսկից հասնելով Սամարա, որի ընթացքում ստեղծեց բազմաթիվ էսքիզներ: Վերադարձի ժամանակ Ելենայի ստեղծագործություններից մեկը ձեռք բերեց եկաթուղային մագնատ և մեկենաս Իվան Ստանիսլավովիչ Բլոխը, որն էլ նրան շնորհեց երկամյա կրթաթոշակ արտերկրում սովորելու համար:

Մակովսկայան սովորել է Մյունխենում Անտոն Աժբեի մոտ, որի արվեստանոցում ծանոթացել է բազմաթիվ ռուս նկարիչների հետ, ինչպիսիք էին Իվան Յակովլեվիչ Բիլիբինը, Մստիսլավ Վալերիանովիչ Դոբուչինսկին, Մարիաննա Վլադիրիմովի Վերյովկինան, Ալեքսեյ Յավլենսկին և Դմիտրի Կարդովսկի: Իգոր Գրաբարի շնորհիվ Ելենան ծանոթացել է «Արվեստի աշխարհ» միության նկարիչների հետ: 1898 թվականին Ելենա Մակովսկայան սովորել է նկարչության դպրոցում, որը հիմնել էին Մաթիաս Գաշտայգերն ու Յուլիուս Էստերը՝ Դախաու քաղաքի մոտ գտնվող Դոյտենհոֆեն պալատում: Դոյտենհոֆենում Ելենա Մակովկայան հանդիպել է իր ապագա ամուսնուն` վիեննացի քանդակագործ Ռիխարդ Լուկշին: Նրա և Լուկշի հարսանիքը տեղի է ունեցել 1900 թվականի մայիսին, և այդ ժամանակվանից ի վեր նկարիչը կրել է կրկնակի ազգանուն՝ Լուկշ-Մակովսկայա: Շուտով ամուսնացած արվեստագետները տեղափոխվում են Վիեննա, որտեղ նա, որդու՝ Պետրոսի ծնվելուց հետո, շարունակում է զբաղվել ստեղծագործական աշխատանքով և մասնակցել է Վիեննական սեցեսսիոնիզմի մի քանի ցուցահանդեսների՝ դառնալով առաջին կին նկարիչը վերջինիս կազմում։ Այդ ժամանակի ամենակարևոր աշխատանքը Adolescentia («Պատանեկություն») պատկերագրական կտավն է, որում պատկերված է մի մերկ երիտասարդ աղջիկ՝ ողջ հասակով մեկ: Ներկայումս Լուկշ Մակովսկայայի այս աշխատանքը գտնվում է Վիեննայի Բելվեդեր պատկերասրահում: Լուկշ-Մակովսկայան նաև զբաղվել է կիրառական արվեստով և մասնակցել է «Վիեննայի արվեստանոցներ» միավորման աշխատանքներին: 1905 թվականին Ելենա Լուկշ-Մակովսկայան ստեղծել է մոնումենտալ բարձրաքանդակներ Վիեննայի Բուրգ թատրոնի ճակատամասի համար:

1907 թվականից ի վեր Լուկշերի ընտանիքը բնակվել է Համբուրգում, որտեղ Ռիչարդ Լուկշը դասավանդում էր կիրառական արվեստի դպրոցում: 1910 թվականին Ելենա Լուկշ-Մակովսկայան իր երկու որդիների հետ այցելում է հայրենիք: 1918 թվականին Ելենան ունեցավ աղջկան՝ Մարիային: Ռիչարդ Լուկշից ամուսնալուծվել է 1921 թվականին: 1922-1928 թվականներին Լուկշ-Մակովսկայան նկարել է նկարներ` ըստ Վոլգայի ուղևորության էսքիզների: 1925 թվականին նա ստեղծեց ռուս գերիների հուշարձանի գծանկարը: 1926 թվականին Համբուրգ քաղաքի զբոսայգում տեղադրվել է Լուկչ-Մակովսկայայի «Կնոջ ճակատագիրը» քանդակը: 1933 թվականին Ելենա Լուկշ-Մակովսկայան փորձում է հարաբերություններ հաստատել նոր իշխանության հետ` միանալով գերմանացի արվեստագետների և գեղանկարիչների ազգային սոցիալիստական միությանը, սակայն դա սպասվող պետական պատվերներ չբերեց: Հետպատերազմյան տարիներին Լուկշ-Մակովսկայան զբաղվել է համբուրգյան մշակույթի ուսումնասիրությամբ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Joachim Heusinger von Waldegg: Richard Luksch und Elena Luksch-Makowsky. Ein Künstlerpaar der Wiener Jahrhundertwende. In: Alte und moderne Kunst. Jg. 17, H. 124/125, Wien 1972, S. 40 f.
  • Joachim Heusinger von Waldegg, Helmut Leppien: Richard Luksch/Elena Luksch-Makowsky. Hamburg 1979.
  • Silke Straatman: Russisches Spielzeug aus dem 19. Jahrhundert und «Russische Sprichwörter» — eine Sammlung von Luksch-Makowskaja. In: Mitteilungen des Hamburgischen Museums für Völkerkunde. 1990, S. 131 ff.
  • Athina Chadzis: Die Malerin und Bildhauerin Elena Luksch-Makowsky (1878—1967). Biographie und Werkbeschreibung.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 RKDartists
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 http://www.fembio.org/biographie.php/frau/frauendatenbank?fem_id=18063
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online (գերմ.)B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter.
  4. Athina Chadzis, Die Malerin und Bildhauerin Elena Luksch-Makowsky (1878-1967), Biographie und Werkbeschreibung, Dissertation Universität Hamburg 2000, S. 20