Եգիպտական թվային համակարգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Եգիպտական թվային համակարգ — հաշվարկման համակարգ, որը օգտագործվել է Հին Եգիպտոսում ընդհուպ մինչև Ք․ա․ X դար։ այս համակարգում թվանշաններ են հանդիսանում հիերոգլիֆային նշանները՝ նրանք նշանակել են 1, 10 100 և այլ թվեր մինչև միլիոն։

Սիմվոլները և նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

թիվ նշանկություն նկարագրություն
Z1
1 գիծ
V20
10 գարշապար
V1
100 պարանի հանգույց
M12
1 000 ջրարաշուշան (կամ լոտոս)
D50
10 000 մատ
I7
կամ
I8
100 000 դոդոշ կամ թրթուր
C11
1 000 000 ձեռքերը վեր բարձրացրած մարդ

Թվերը 10 համակարգին րենթարկվող թվերը, գրվում էին այս տվերի կրկնակիներով։ Յուրաքանչյուր թիվ կարող էր կրկնվել 1-ից 9 անգամ։ Օրինակ 4622 թիվը գրվում էր հետևյալ ձևով՝

M12M12M12M12
V1 V1 V1
V1 V1 V1
V20V20Z1Z1

Հստակ գրելու ուղղություն գոյություն չուներ. նրանք կարող էին գրել աջից ձախ կամ էլ ձախից աջ և նունյիսկ ուղղահայաց։ Օրինակ՝ հիերոգլիֆային գիր

Hiero chiffre 10.pngHiero chiffre 1.pngHiero chiffre 1.png, և նույն հիերոգլիֆների հակառակ գրելու ձևը Hiero chiffre 1.pngHiero chiffre 1.pngHiero chiffre 10.png նշանակում է միևնույն թիվը - «12».

Եգիպտական թվերի հնչումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եգիպտերեն գրադարձություն Վերականգնված ձայնացում հայերեն թարգմանություն Ղպտիերեն (Սահիդական բարբառ)
ըստ օրացույցի 1975[1] ըստ օրացույցի 1995[2]
wꜥ(w) (masc.)
wꜥt (fem.)
*wíꜥyaw (masc.)
*wiꜥī́yat (fem.)
*wúꜥꜥuw (masc.) մեկ ⲟⲩⲁ (oua) (masc.)
ⲟⲩⲉⲓ (ouei) (fem.)
snwj (masc.)
sntj (fem.)
*sínwaj (masc.)
*síntaj (fem.)
*sinúwwaj (masc.) երկու ⲥⲛⲁⲩ (snau) (masc.)
ⲥⲛ̄ⲧⲉ (snte) (fem.)
ḫmtw (masc.)
ḫmtt (fem.)
*ḫámtaw (masc.)
*ḫámtat (fem.)
*ḫámtaw (masc.) երեք ϣⲟⲙⲛ̄ⲧ (šomnt) (masc.)
ϣⲟⲙⲧⲉ (šomte) (fem.)
jfdw (masc.)
jfdt (fem.)
*j˘fdáw (masc.)
*j˘fdát (fem.)
*jifdáw (masc.) չորս ϥⲧⲟⲟⲩ (ftoou) (masc.)
ϥⲧⲟ (fto) or ϥⲧⲟⲉ (ftoe) (fem.)
djw (masc.)
djt (fem.)
*dī́jaw (masc.)
*dī́jat (fem.)
*dī́jaw (masc.) հինգ ϯⲟⲩ (tiou) (masc.)
ϯ (ti) or ϯⲉ (tie) (fem.)
sjsw or jsw (?) (masc.)
sjst or jst (?) (fem.)
*j˘ssáw (masc.)
*j˘ssát (fem.)
*sáʾsaw (masc.) վեց ⲥⲟⲟⲩ (soou) (masc.)
ⲥⲟ (so) or ⲥⲟⲉ (soe) (fem.)
sfḫw (masc.)
sfḫt (fem.)
*sáfḫaw (masc.)
*sáfḫat (fem.)
*sáfḫaw (masc.) յոթ ϣⲁϣϥ̄ (šašf) (masc.)
ϣⲁϣϥⲉ (šašfe) (fem.)
ḫmnw (masc.)
ḫmnt (fem.)
*ḫ˘mā́naw (masc.)
*ḫ˘mā́nat (fem.)
*ḫamā́naw (masc.) ութ ϣⲙⲟⲩⲛ (šmoun) (masc.)
ϣⲙⲟⲩⲛⲉ (šmoune) (fem.)
psḏw (masc.)
psḏt (fem.)
*p˘sī́ḏaw (masc.)
*p˘sī́ḏat (fem.)
*pisī́ḏaw (masc.) ինը ⲯⲓⲥ (psis) (masc.)
ⲯⲓⲧⲉ (psite) (fem.)
mḏw (masc.)
mḏt (fem.)
*mū́ḏaw (masc.)
*mū́ḏat (fem.)
*mū́ḏaw (masc.) տաս ⲙⲏⲧ (mēt) (masc.)
ⲙⲏⲧⲉ (mēte) (fem.)
mḏwtj, ḏwtj, or ḏbꜥty (?) (masc.)
mḏwtt, ḏwtt, or ḏbꜥtt (?) (fem.)
*ḏubā́ꜥataj (masc.) *(mu)ḏawā́taj (masc.) քսան ϫⲟⲩⲱⲧ (jouōt) (masc.)
ϫⲟⲩⲱⲧⲉ (jouōte) (fem.)
mꜥbꜣ (masc.)
mꜥbꜣt (fem.)
*máꜥb˘ꜣ (masc.) *máꜥb˘ꜣ (masc.) երեսուն ⲙⲁⲁⲃ (maab) (masc.)
ⲙⲁⲁⲃⲉ (maabe) (fem.)
ḥmw *ḥ˘mí (?) *ḥ˘méw քառասուն ϩⲙⲉ (hme)
dyw *díjwu *díjjaw հիսուն ⲧⲁⲉⲓⲟⲩ (taeiou)
sjsjw, sjsw, or jswjw (?) *j˘ssáwju *saʾséw վաթսուն ⲥⲉ (se)
sfḫjw, sfḫw, or sfḫwjw (?) *safḫáwju *safḫéw յոթանասուն ϣϥⲉ (šfe)
ḫmnjw, ḫmnw, or ḫmnwjw (?) *ḫamanáwju *ḫamnéw ութսուն ϩⲙⲉⲛⲉ (hmene)
psḏjw or psḏwjw (?) *p˘siḏáwju *pisḏíjjaw իննսուն ⲡⲥⲧⲁⲓⲟⲩ (pstaiou)
št *šúwat *ší(nju)t հարյուր ϣⲉ (še)
štj *šū́taj *šinjū́taj երկու հարյուր ϣⲏⲧ (šēt)
ḫꜣ *ḫaꜣ *ḫaꜣ հազար ϣⲟ (šo)
ḏbꜥ *ḏubáꜥ *ḏ˘báꜥ տաս հազար ⲧⲃⲁ (tba)
ḥfn հարյուր հազար
ḥḥ *ḥaḥ *ḥaḥ միլիոն ϩⲁϩ (hah) "many"

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Callender, John B. (1975) Middle Egyptian, 1975
  2. Loprieno, Antonio (1995) Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction, Cambridge: Cambridge University Press, p. 71, 255

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Allen, James Paul. 2000. Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs. Cambridge: Cambridge University Press. Numerals discussed in §§ 9.1—9.6.
  • Gardiner, Alan Henderson. 1957. Egyptian Grammar; Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs. 3rd ed. Oxford: Griffith Institute. For numerals, see §§ 259—266.
  • Goedicke, Hans. 1988. Old Hieratic Paleography. Baltimore: Halgo, Inc.
  • Möller, Georg. 1927. Hieratische Paläographie: Die aegyptische Buchschrift in ihrer Entwicklung von der Fünften Dynastie bis zur römischen Kaiserzeit. 3 vols. 2nd ed. Leipzig: J. C. Hinrichs’schen Buchhandlungen. (Reprinted Osnabrück: Otto Zeller Verlag, 1965)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]