ԵՄ-ՀՀ գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիր
| Իրավասությունը տարածվում է | Հայաստան, Եվրոպական միություն  | |
|---|---|---|
| Հաջորդող | Հայաստան-ԵՄ համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր | |
| Effective date | 1 հուլիսի 1999 | |
ԵՄ-ՀՀ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիր (ԳՀՀ), Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիր Եվրոպական ածխի և պողպատի համայնքի (և ավելի ուշ՝ Եվրոպական Միության) և Հայաստանի միջև։ Այն ստորագրվել է Լյուքսեմբուրգում և ուժի մեջ է մտել 1999 թվականի հուլիսի 1-ին։ Համաձայնագիրը 21 տարի ծառայել է որպես ԵՄ-ՀՀ երկկողմ հարաբերությունների իրավական շրջանակ՝ մինչև դրա դադարեցումը 2021 թվականի փետրվարի 28-ին։ ԳՀՀ-ն փոխարինվել է Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրով (ՀԸԳՀ), որն ավելի համապարփակ և բարդ համաձայնագիր է, որն ուժի մեջ է մտել 2021 թվականի մարտի 1-ին[1]։
Նախապատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հայաստանը վերականգնել է իր անկախությունը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո՝ 1991 թվականին։ Դրանից հետո անկախ Հայաստանը ձգտել է ավելի ամուր հարաբերություններ զարգացնել եվրոպական պետությունների, մասնավորապես՝ Ածխի և պողպատի եվրոպական միություն (ԱՊԵՄ) հետ։ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիրը նախատեսված է եղել ԱՊԵՄ-ի և Հայաստանի միջև ավելի խորը գործընկերություն հաստատելու համար, մասնավորապես՝ առևտրի և տնտեսական համագործակցության ոլորտներում։ Համաձայնագիրը նաև նպատակ է ունեցել ԱՊԵՄ-ի և Հայաստանի միջև քաղաքական կապերի հետագա ամրապնդումը[2]։
ԳՀՀ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Համաձայնագրի դրույթները աջակցել են Հայաստանի տարածքային ամբողջականությանը և նրա աստիճանական ինտեգրմանը բաց միջազգային համակարգում, պահպանել են խաղաղությունն ու անվտանգությունը ամբողջ Եվրոպայում, պաշտպանել են օրենքի գերակայությունը և մարդու իրավունքները, խթանել են ժողովրդավարական բարեփոխումները և ազատ ընտրությունները, ինչպես նաև զարգացրել են ազատականացված շուկայական տնտեսություն: Համաձայնագիրը նաև խրախուսել է Հայաստանին պահպանել խաղաղ և կառուցողական հարաբերություններ Հարավային Կովկասի իր հարևանների հետ, զարգացնել ավելի սերտ հարաբերություններ այլ եվրոպական հաստատությունների հետ, աջակցելով Հայաստանի անդամակցությանը Էներգետիկ խարտիայի պայմանագրին, ինչպես նաև մեծացնել առևտուրն ու ներդրումները ԱՊԵՄ անդամների և Հայաստանի միջև:
Ասոցացման համաձայնագրի չեղարկում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2010 թվականի հուլիսին Հայաստանը և ԵՄ-ն սկսել են բանակցություններ վարել նոր և ավելի բարդ Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ, որը ներառել է նաև Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու համաձայնագիր, որը պետք է փոխարիներ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրին (ԳՀՀ)[3], ՀՀ-ում ԵՄ խորհրդատվական խմբին հանձնարարվել է աջակցել Հայաստանի կառավարությանը՝ ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումից առաջ բարեփոխումներ իրականացնելու հարցում: Բանակցություններն ավարտվել են 2013 թվականի հուլիսին, և Հայաստանը (Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի հետ միասին) պետք է ստորագրեր ԵՄ-ի հետ նոր Ասոցացման համաձայնագիրը 2013 թվականի նոյեմբերին կայանալիք Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի ժամանակ[4]։ Այնուամենայնիվ, նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ Հայաստանի կառավարությունը հանկարծակի դադարեցրել է Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միությանը անդամակցելու բանակցությունները[5][6]։ Արդյունքում, Ասոցացման համաձայնագիրը չի ստորագրվել, և ԳՀՀ-ն պահպանվել է:
Եվրոպական հանձնաժողովը և Հայաստանը հետագայում համաձայնել են վերսկսել բանակցությունները նոր համաձայնագրի շուրջ, որը, ի վերջո, կփոխարիներ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրին[7]։ Հարևանության և ընդլայնման հարցերով նախկին եվրոպական հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն հայտարարել է, որ «ԵՄ-ն պատրաստ է շարունակել զարգացնել կապերը Հայաստանի հետ նոր իրավական շրջանակի միջոցով»։ Մինչդեռ Սերժ Սարգսյանը հաստատել է, որ իր վարչակազմը շարունակում է հանձնառու մնալ ԵՄ-ի հետ կապերի խորացմանը և դրա համար անհրաժեշտ լայնածավալ բարեփոխումների իրականացմանը[8]։
ԳՀՀ-ի վավերականության ժամկետի ավարտ և ՀԸԳՀ-ի մեկնարկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2015 թվականի դեկտեմբերին Հայաստանը և ԵՄ-ն սկսել են վերանայել երկկողմ հարաբերությունների վերաբերյալ նոր համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները: Երկարատև բանակցություններից հետո Հայաստանի և ԵՄ բոլոր անդամ պետությունների կողմից 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին ստորագրվել է Հայաստան–ԵՄ համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը, որը վավերացվել է 2021 թվականի հունվարի 25-ին։ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրի (ԳՀՀ) գործողության ժամկետը լրացել է 2021 թվականի փետրվարի 28-ին, իսկ նոր Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը (ՀԸԳՀ) պաշտոնապես ուժի մեջ է մտել 2021 թվականի մարտի 1-ին։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Հայաստան-Եվրոպական Միություն հարաբերություններ
- Եվրանեսթի խորհրդարանական վեհաժողով
- Եվրոպական հարևանության քաղաքականություն
- Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
- Եվրոպական Միության հնարավոր ընդլայնումը
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Comprehensive and enhanced Partnership Agreement between the European Union and the European Atomic Energy Community and their Member States, of the one part, and the Republic of Armenia, of the other part (անգլերեն), vol. 023, 2017 թ․ նոյեմբերի 24, Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 18-ին
- ↑ Tawfiq, Rund; Niu, Kexin; Hoehndorf, Robert; Kulmanov, Maxat (2024 թ․ դեկտեմբերի 30). «DeepGOMeta for functional insights into microbial communities using deep learning-based protein function prediction». Scientific Reports. 14 (1). doi:10.1038/s41598-024-82956-w. ISSN 2045-2322.
- ↑ «Armenia». European External Action Service. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 11-ին.
- ↑ «No EU Deals For Armenia In Vilnius». RadioFreeEurope/RadioLiberty.
- ↑ «Armenia 2017: An introduction to the party-political landscape» (PDF). European Friends of Armenia. 2017 թ․ մարտ. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 22-ին.
- ↑ «Armenia: Balancing Act Between Russia and Europe». Euractiv. Euractiv News Agency. 2020 թ․ օգոստոսի 11. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 11-ին.
- ↑ «Nalbandian blames EU for Armenia not signing Association Agreement in 2013». commonspace.eu.
- ↑ Stepanian, Ruzanna (2013 թ․ սեպտեմբերի 13). «EU Sees No Association Accord With Armenia». «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան.