Դև (բանաստեղծ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դև
Դև.jpg
Ի ծնեՄարգար Ավետիսի Ղարաբեկյան
Ծնվել է1901[1]
ԾննդավայրԹեհրան, Իրան
Վախճանվել է1976[1]
Մահվան վայրԹեհրան, Իրան
ՔաղաքացիությունFlag of Iran (1964–1980).svg Իրան
Մասնագիտությունբանաստեղծ և նկարիչ
Ժանրդիմապատկեր և Ծաղրանկար

Մարգար Ավետիսի Ղարաբեկյան (գրական կեղծանունը՝ Դև, 1901[1], Թեհրան, Իրան - 1976[1], Թեհրան, Իրան), իրանահայ բանաստեղծ, նկարիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Թեհրանում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Նոր Ջուղայի և Թեհրանի ազգային դպրոցներում։ Դպրոցական տարիներին կատարել է բանաստեղծական և նկարչական փորձեր, հետագայում զբաղվել է միաժամանակ երկուսով էլ, հասել նկատելի հաջողությունների։ Դևը հաճախել է Թեհրանի այն ժամանակվա միակ նկարչական դպրոցը, ապա հիմնել է իր սեփական աշխատանոցը, ուր գործել ու գեղարվեստական դաստիարակություն են ստացել շատ նկարիչներ։ Վեց տարի նկարչություն է դասավանդել Թեհրանի ազգային դպրոցում։ Դևը երկու անգամ պարգևատրվել է Իրանի կրթության նախարարության շքանշանով։ Այժմ նրա աշխատանքներից ոմանք գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում[2]։

Գեղանկարչական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնականում դիմանկարիչ է, զբաղվել է ծաղրանկարներով։ Նրա գործերից են՝

  • «Մտածմունք»
  • «Հայ աղջիկներ»
  • «Աղքատ ծերունի»
  • «Տղամարդ»
  • «Ծերունու դիմանկար»
  • «Պարսկուհին նվագարանով»
  • «Մզկիթ»
  • «Պարսկական հարեմ»

Գրական-հասարակական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դևը եռանդուն մասնակցել է իրանահայ գրական միությունների աշխատանքներին, երկար տարիներ ղեկավարել է «Միտք» գրական-գեղարվեստական միությունը, նախագահել է «Նոր էջ» գրական խմբակցությանը, եղել է իրանահայ գրողների միության փոխնախագահ, խմբագրել է «Նոր պատգամ» ամսագիրը, «Իրանահայ արդի գրողներ» ժողովածուն, հանդես է եկել զեկուցումներով ու հոդվածներով։

Դևի բանաստեղծական աշխարհը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծական առաջին փորձերը սկսել է 1917 թվականից, առաջին գործը տպագրվել է 1923 թվականին։ Երկար տարիներ տպագրվել է միայն մամուլում և ճանաչում գտել։ Առանձին ժողովածով («Իմ երգերը») հանդես է եկել միայն 1947 թվականին։ 1963 թվականին Երևանում լույս է տեսել նրա «Այս երկար ճամփան» վերնագրով ժողովածուն։

Դևը իրանահայ ամենաճանաչված բանաստեղծն է, թեև շատ չի գրել։ Նրա ժողովրդականության պատճառներից է այն, որ նրա բանաստեղծություններից շատերը երգեր են դարձել։ Դևի երկու տասնյակից ավելի բանաստեղծությունների համար երաժշտություն է հորինվել (զգալի մասը երգահան Նիկոլ Գալանդերյանի կողմից - «Դու նորից եկել ես»[3]

XX դարասկզբի արևելահայ բանաստեղծության աշուղական պոեզիայի ավանդներով սնված, ինչպես նաև Ավետիք Իսահակյան - Վահան Տերյան դպրոցով ձևավորված Դևը հավատարիմ է մնացել իր դավանանքին։ Որքան էլ ազդեցությունը նկատելի է, իր երգերի ամբողջության մեջ Դևի քնարական հերոսը ինքն է և ոչ ուրիշը, Դևի ձայնի երանգը իրեն զգացնել է տալիս[4]։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իմ երգերը, Թեհրան, 1947, 157 էջ։
  • Այս երկար ճամբան, Երևան, 1963, 160 էջ։
  • Հատընտիր, Երևան, 1973, 143 էջ։
  • Սրտի ձայներ, Թեհրան, 1974, 313 էջ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նկարիչ Մարգար Ղարաբեկյան. «Ամենուն տարեցույց», 1928 թ.
  • Նկարիչ-բանաստեղծը։ «Սովետական Հայաստան», Երևան, 1965 թ., N 9

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
  2. Մարգար Ղարաբեկյանի աշխատանքներից ՀԱՊ-ում
  3. «Դու նորից եկել ես», խոսք՝ Դևի, երաժշտություն՝ Նիկոլ Գալանտերյանի
  4. Վազգեն Գաբրիելյան (1987)։ Սփյուռքահայ գրականություն։ Երևան: Երևանի համալսարանի հրատարակություն։ էջ 167-168 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 353 CC BY-SA icon 80x15.png