Դևշիրմե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Դևշիրմե(օսման.՝ دوشيرمه, devşirme, սովորաբար թարգմանվում է «երեխաների հավաքագրում» կամ «արյան հարկ»)[1]գործընթաց Օսմանյան կայսրություն, երբ զինվորացման կամ պաշտոնավարման նպատակներով հավաքագրվում էին երեխաներ Բալկանյան թերակղզու քրիստոնյա ժողովուրներից[2]: Օսմանյան զինվորները վերցնում էին քրիստոնյա տղաներին 8-ց 20 տարեկան, իրենց ծնողներից բաժանում և տեղափոխում Ստամբուլ[3]: Տղաները բռնի փոխակերպվում էին Իսլամի[4] և վարժեցվում զինվորական գործի կամ քաղաքացիական ծառայության կայսրությունում, որոնք հետագայում դառնում էին Ենիչերիներ[5]:

Դևշիրմեն սկսվել է 1300-ական թվականների կեսերին Մուրադ I-ի օրոք, նպատակն էր հզորացնել թուրքական ազնվականությանը: Ըստ շատ գիտնականների, այս գործընթացը հակասում էր Իսլամական իրավունքին[6]: Պատմաբան Դեյվիդ Նիկոլը գրել է, որ տղաները ստրկացվում էին Դևշիրմե համակագի օրոք, ինչը հակասում էր Զիմմիների խաշտպանությանը համաձայն իսլամական իրավունքի[7]: Սա չէր ընդունում Հալիլ Ինալջըքը, ով գտնում է, որ դևշիրմեն ստրուկ չէ, չնայած կրոնափոխվել է իսլամի[8][c]:

15-րդ դարի կոսերից մինչև 17-րդ դարի կեսերը գրեթե բոլոր մեծ վեզիրները եղել են քրիստոնյաներ, որոնք վերցվել են դևշիրմե համակարգի ներքո և վարժեցվել են պալատային համակարգում[9]: 1700 թվականի դրությամբ գործընթացը կասեցվեց, սակայն մոտ 200.000 երեխա վերցվել են այս եղանակով[10]: 1703 թվականին փորձ եղավ վերականգնել այս համակարգը սակայն ընդդիմացան օսմանցիները, ովքեր զբաղեցնում էին զինվորական և քաղաքացիական պաշտոններ: Վերջապես Ահմեդ III-ի կառավարման առաջին օրերից դևշիրմե համակարգն արգելվեց:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ingvar Svanberg and David Westerlund, Islam Outside the Arab World, Routledge, 1999, p. 140
  2. James L. Gelvin (2016)։ The Modern Middle East: A History։ Oxford University Press։ էջ 80։ ISBN 978-0-19-021886-7 
  3. John K. Cox (2002)։ The History of Serbia։ Greenwood Publishing Group։ էջ 29։ ISBN 978-0-313-31290-8 
  4. The New Encyclopedia of Islam, ed. Cyril Glassé, (Rowman & Littlefield, 2008), 129.
  5. Basgoz, I. & Wilson, H. E. (1989), The educational tradition of the Ottoman Empire and the development of the Turkish educational system of the republican era. Turkish Review 3(16), 15.
  6. Gillian Lee Weiss (2002)։ Back from Barbary : captivity, redemption and French identity in the seventeenth-and eighteenth-century Mediterreanean։ Stanford University։ էջ 32։ «Many scholars consider that the "child levy" violated Islamic law.» 
  7. David Nicolle (22 July 2011)։ «Devshirme System»։ in Alexander Mikaberidze։ Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia։ ABC-CLIO։ էջեր 273–։ ISBN 978-1-59884-337-8։ «This effectively enslaved some of the sultan's own non-Islamic subjects and was therefore illegal under Islamic law, which stipulated that conquered non-Muslims should be demilitarized and protected» 
  8. Halil Inalcik, "Ottoman Civilisation", p. 138, Ankara 2004.
  9. William L Cleveland and Martin Bunt, William L. Cleveland (July 2010)։ A History of the Modern Middle East։ ReadHowYouWant.com։ էջ 115։ ISBN 978-1-4587-8155-0 
  10. Peter F. Sugar (1 July 2012)։ Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354-1804։ University of Washington Press։ էջ 56։ ISBN 978-0-295-80363-0