Դրոմեոզավրիդներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դրոմեոզավրիդներ
Դրոմեոզավրիդներ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Սողուններ
Վերնակարգ Դինոզավրեր
Կարգ Մողեսներ
Ինֆրակարգ Դեյնոնիխոզավրեր
Ընտանիք Դեյնոնիխոզավրեր
Լատիներեն անվանում
Dromaeosauridae


Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերների որոնում
Վիքիպահեստում




Դրոմեոզավրիդներ (լատ.՝ Dromaeosauridae, մինչև հունարեն՝ δρομευς — վազող σαυρος — մողես), մողեսանմանների ընտանիքին պատկանող ոչ մեծ դինոզավր, որը պատկանում է դեյնոնիխոզավրերի ընտանիքին, կապված է մարիրաբտորների հետ (Maniraptora)։ Ապրել են մայրցամաքներում և մոլորակներում։ Այս ընտանիքի ներկայացուցիչների բրածոների մնացորդները ի հայտ են եկել միջին դարերից։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Velociraptor 28-12-2007 15-06-24.jpg

Ըստ ժամանակակից տվյալների դրոմեոզավրիդները (Տրոդոնտիդայեների (լատ.՝ Troodontidae) հետ միասին) համարվում է թռչող դինոզավրերի խմբին ամենամոտ ընտանիքը։ Ինչպես թռչունները, դրոմեոզավրիդները փետուրներ են ունեցել, այդ թվում՝ եզրային փետուրներ, իսկ փոքր ներկայացուցիչները, ինչպիսին է, օրինակ՝ միկրորապտորը (լատ.՝ Microraptor), հավանաբար կարողացել են թռչել երկնքում։

Ոտքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Dromaeosaurid foot NHM.jpg

Ինչպես և ուրիշ տերեպոդները, դրոմեոզավրիդները եղել են երկոտանի, այսինքն շարժվել են հետևի վերջույթներով։ Սակայն այն ժամանակ ուրիշ տրեոպոդները որոնք ունեին ոտքերին երեք մատներ, քարացած դրեմեոզավիդների հետքերը հաստատուն են, որ այս ընտանիքի ներկայացուցիչների մեծամասնությունը ունեցել են ոտքի երկրորդ մատ, որն ավարտվում էր մեծ եղունգով, որն էլ խրվելով հողի մեջ իր վրա էր վերցնում դինոզավրի ամբողջ քաշը։ Այդպիսիս առանձնահատկությունը կոչվում է բիտակտիլիեյ կամ դիտակտիլիեյ (հունարեն՝ դի-երկու և բակտալոս-մատ)[1]։ Ոտքի շատ մեծ երկրորդ մատը ուներ կիսաշրջանաձև մեծ եղունգ, որն ինչպես մտածում էին, օգտագործվում էր որսին բռնելու, ինչպես նաև ծառեր բարձրանալու համար։ Դրոմեոզավրիդ մի տեսակ՝ բալաուր բոնդոց դինոզավրը ուներ ոտքի փոփոխված առաջին մատ, որը չափազանց տարբերվում էր իր դիրքով երկրորդ մատի համեմատ։ Նրա ոտքերի և առաջին և երկրորդ մատերը ունեին մանգաղաձև եղունգ[2]։

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին բրածոները հայտնաբերվել է իտալական հավաքակազմում՝ Կրասնոյարսկի երկրամասում (մոտ 167 միլիոն տարի առաջ) և մինչև հիմա գիտնականները չեն կարողանում ճշգրիտ դասակարգում անել։ Բացի այդ, 2009 թվականին, նրանց վեց ատամները նկարագրվել են նստվածքաշերտերից՝ Langenberg Oker (Գոսլար, Ստորին Սակսոնիա, Գերմանիա)։ Հայտնաբերված ատամները շատ նման են Guimarota տեսակին պատկանող դինոզավրերին (կիմերջ, Լեյրոյա, Պորտուգալիա) ինչպես նաև Una տեսակին պատկանող դինոզավրերի (Իսպանիա)[3]։

Saurornitholestes digging Burrows wahweap.jpg

Հարավային Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս հայտնի է Դրոմեոզավրիդների վեց տեսակ, որոնք ապրում են Պատագոնիայում։ Ներկայացուցիչներն են՝ Unenlagia comahuensis, Unenlagia paynemili, Neuquenraptor argentinus, Buitreraptor gonzalezorum, Austroraptor cabazai և Pamparaptor micros։

Ռուսաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանում, ինչպես Մոնղոլիայի սահմանի մոտ, գտնվել են ոսկորներ։ Նաև իտալական Բերեզովսկու մարզի Կրասնոյարսկի գավառում հայտնաբերվել մնացորդները անհայտ դինոզավրերի ոսկորներ՝ այս ընտանիքի ներկայացուցիչներից։

Sinornithosaurus.jpg

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս այն հարցին, թե որ ընտանիքին են պատկանում դրոմեոզավրիդները՝ դինոզավրերին, թե թռչուններին, մնում է բաց։ Ոմանք կարծում են, որ դրոմեոզավրիդների ավելի լավ է դասակարգել թռչուններին, ոչ թե դինոզավրերին։

Խումբ՝ Tyrannoraptora. Ընտանիք՝ Dromaeosauridae

Արտաքին տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Maniraptora

†Ornitholestes
Ornitholestes BW.jpg


unnamed

†Therizinosauria
Nothronychus BW2.jpg


unnamed

†Alvarezsauridae
Shuvuuia.jpg


unnamed

†Oviraptorosauria (овираптор)
Gigantoraptor BW.jpg


Paraves

{{{1}}}


Deinonychosauria

†Troodontidae
Zanabazar.jpg



Dromaeosauridae
Utahraptor BW.jpg



Avialae
Ichthyornis BW.jpg








Ներքին տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Dromaeosauridae

Mahakala


Unenlagiinae

Rahonavis


unnamed

Unenlagia



Unenlagia? paynemili



Neuquenraptor



Austroraptor



Buitreraptor




unnamed
Microraptorinae

Microraptor



Shanag



Graciliraptor



Sinornithosaurus



Hesperonychus



Փռչուններ



Eudromaeosauria
Saurornitholestinae

Saurornitholestes



Atrociraptor



Bambiraptor



unnamed

Deinonychus


unnamed
Velociraptorinae
unnamed

Velociraptor



Itemirus



unnamed

Adasaurus



Tsaagan




Dromaeosaurinae

Dromaeosaurus



Utahraptor



Achillobator








Էվոլյուցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

21st century in paleontology20th century in paleontology2030s in paleontology2020s in paleontology2010s in paleontology2000s in paleontology1990s in paleontology1980s in paleontology1970s in paleontology1960s in paleontology1950s in paleontology1940s in paleontology1930s in paleontology1920s in paleontologyAcheroraptorYurgovuchiaUtahraptorDromaeosaurusAchillobatorDeinonychusVelociraptorTsaaganAdasaurusBambiraptorSinornithosaurusGraciliraptorMicroraptorHesperonychusTianyuraptorShanagUnenlagiaRahonavisBuitreraptorMahakalaAustroraptorXiaotingia21st century in paleontology20th century in paleontology2030s in paleontology2020s in paleontology2010s in paleontology2000s in paleontology1990s in paleontology1980s in paleontology1970s in paleontology1960s in paleontology1950s in paleontology1940s in paleontology1930s in paleontology1920s in paleontology

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Li, Rihui; Lockley, M.G., Makovicky, P.J., Matsukawa, M., Norell, M.A., Harris, J.D. and Liu, M. (2007). «Behavioral and faunal implications of Early Cretaceous deinonychosaur trackways from China». Naturwissenschaften. http://www.springerlink.com/content/v1u455854212404r/.
  2. Z., Csiki; Vremir, M.; Brusatte, S. L.; and Norell, M. A. (in press). «An aberrant island-dwelling theropod dinosaur from the Late Cretaceous of Romania». Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America preprint. doi:10.1073/pnas.1006970107
  3. Lubbe, T. van der, Richter, U., and Knötschke, N. 2009. Velociraptorine dromaeosaurid teeth from the Kimmeridgian (Late Jurassic) of Germany. Acta Palaeontologica Polonica 54 (3): 401—408.
  4. Naish, D. & Martill, D. M. 2007. Dinosaurs of Great Britain and the role of the Geological Society of London in their discovery: basal Dinosauria and Saurischia. Journal of the Geological Society, London 164, 493—510
  5. Novas and Agnolin, (2004). «Unquillosaurus ceibalii Powell, a giant maniraptoran (Dinosauria, Theropoda) from the Late Cretaceous of Argentina.» Rev. Mus. Argentino Cienc. Nat., n.s. 6(1): 61-66.
  6. Gang Han, Luis M. Chiappe, Shu-An Ji, Michael Habib, Alan H. Turner, Anusuya Chinsamy, Xueling Liu & Lizhuo Han (հուլիսի 15, 2014)։ «A new raptorial dinosaur with exceptionally long feathering provides insights into dromaeosaurid flight performance»։ Nature Communications 5 (4382)։ PMID 25025742։ doi:10.1038/ncomms5382 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Longrich, N.R. and Currie, P.J. (2009). «A microraptorine (Dinosauria-Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of North America.» Proceedings of the National Academy of Sciences, online preprint 16 March 2009.
  8. Zheng, X., Xu, X., You, H., Zhao, Q. and Dong, Z. (2009). «A short-armed dromaeosaurid from the Jehol Group of China with implications for early dromaeosaurid evolution.» Proceedings of the Royal Society B, published online before print August 19, 2009. doi:10.1098/rspb.2009.1178
  9. Bonaparte, (1999).
  10. Novas, F.E., Pol, D., Canale, J.I., Porfiri, J.D., and Calvo, J.O. (2008). «A bizarre Cretaceous theropod dinosaur from Patagonia and the evolution of Gondwanan dromaeosaurids.» Proceedings of the Royal Society B, doi:10.1098/rspb.2008.1554
  11. Barsbold, R. (1983). "O ptich’ikh chertakh v stroyenii khishchnykh dinozavrov. ["Avian" features in the morphology of predatory dinosaurs]." Transactions of the Joint Soviet Mongolian Paleontological Expedition 24: 96-103. [Original article in Russian.] Translated by W. Robert Welsh, copy provided by Kenneth Carpenter and converted by Matthew Carrano. PDF fulltext
  12. Sweetman, S.C. (2004). «The first record of velociraptorine dinosaurs (Saurischia, Theropoda) from the Wealden (Early Cretaceous, Barremian) of southern England.» Cretaceous Research, 25(3): 353—364. doi:10.1016/j.cretres.2004.01.004

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]