Դոնահայեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մյասնիկյանի շրջան՝ ղրիմահայերի կոմպակտ վերաբնակեցման վայրը Ռուսաստանում

Դոնահայեր (նաև ժամանակակից՝ «Ռոստովի հայեր» կամ «մերձազովյան հայեր», օգտագործվում են նաև «Անիի հայեր» կամ «ղրիմահայեր» անվանումները), պատմականորեն ձևավորված հայերի խումբ, որը բնակվում է Դոնի ցածրադիր հատվածներում՝ սկսած 1779 թվականից, Ղրիմից տեղափոխվելուց հետո[1][2]։ Նույն ճանապարհն են անցել նաև մերձասովյան հույները, որոնք բնակություն են հաստատել Մարիուպոլի շրջանում, բայց ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո հայտնվել են անկախ Ուկրաինայի տարածքում, իսկ 2014 թվականից հետո նաև մասնակի և ԴԺՀ տարածքում։

Այժմ հայերը ՌԴ Ռոստովի մարզի մեծությամբ երկրորդ էթնիկ խումբն են և Ռուսաստանի մեծությամբ չորրորդ հայկական սփյուռքը դաշնության սուբյեկտների շրջանում՝ ավելի քան 100 հազար մարդ (2010 թվական, մարդահամար)։ Դոնի Ռոստովում հայերը կազմում են բնակչության 3,4 %-ը (2010 թվական, մարդահամար)։ Սա հայերի ամենամեծ մասնաբաժինն է ՌԴ միլիոնատեր քաղաքների շարքում։ Բացի այդ, Դոնի հայերը Ռուսաստանի միակ հայկական համայնքն են, որն ունի կոմպակտ տարաբնակեցման արեալ։ Մյասնիկյանի շրջանում նրանք կազմում են բնակչության 56,1 %-ը։ Հարևան Եգորլիսկի շրջանում նրանց մասնաբաժինը կազմում է բնակչության 8,5 %-ը։

Վերաբնակեցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոնի հայերը կոմպակտ բնակվում են Չալտիր, Ղրիմ, Մեծ Սալեր, Սուլթան-Սալահ, Նեսվետայ Շախտի և այլ գյուղերում։ Ծագել են Պոնտից և Փոքր Ասիայից, որտեղից նրանք սկսել են տեղափոխվել Ղրիմ բյուզանդասելջուկյան պատերազմների սկսվելուց հետո[3]։ Այդ իսկ պատճառով նրանք խոսում են արևմտահայերենի յուրատեսակ Նոր Նախիջևանի (տիպաբանորեն՝ Անիի) բարբառով[4]։ Ներկայումս գրեթե բոլորը տիրապետում են նաև ռուսերենին։ Ռուսական կայսրություն տեղափոխվելուց հետո օգտվում էին արտոնություններից և ներքին ինքնակառավարում ունեին մագիստրատի ձևով[5][6]։

Դոնի հայերի մշակութային մայրաքաղաքը եղել է Դոնի Նախիջևան քաղաքը։ 1928 թվականին այն ներառեց Դոնի Ռոստովի քաղաքային գիծը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]