Դոնալդ Քրամ

Դոնալդ Քրամ; անգլ.՝ Donald J. Cram
Ծնվել է	ապրիլի 22, 1919[…]
Ծննդավայր	Chester, Ուինդսոր շրջան, Վերմոնտ, ԱՄՆ
Մահացել է	հունիսի 17, 2001[…] (82 տարեկան)
Մահվան վայր	Palm Desert, Ռիվերսայդ շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն	ԱՄՆ
Կրթություն	Ռոլինս քոլեջ, Հարվարդի համալսարան (1947) և Լինկոլնի անվան Նեբրասկայի համալսարան
Ազդվել է	Paul Doughty Bartlett? և Ռոբերտ Բըրնս Վուդվորթ
Մասնագիտություն	քիմիկոս և համալսարանի դասախոս
Աշխատատու	Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան
Պարգևներ և ; մրցանակներ	Գուգենհայմի կրթաթոշակ Վիլարդ Գիբսի պարգև ACS Award for Creative Work in Synthetic Organic Chemistry,? ԳԱԱ-ի քիմիական գիտությունների պարգև Թոլմանի մրցանակ Arthur C. Cope Award? Հարյուրամյակի մրցանակ Glenn T. Seaborg Medal? և Roger Adams Award in Organic Chemistry?
Անդամություն	ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

Դոնալդ Ջեյմս Քրամը (ապրիլի 22, 1919(1919-04-22)^[1]^[2]^[3]^[…], Chester, Ուինդսոր շրջան, Վերմոնտ, ԱՄՆ^[4] - հունիսի 17, 2001(2001-06-17)^[1]^[2]^[3]^[…], Palm Desert, Ռիվերսայդ շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ^[5]^[6]) ամերիկացի քիմիկոս էր, որը 1987 թվականին Ժան-Մարի Լենի և Չարլզ Պեդերսենի հետ կիսեց քիմիայի Նոբելյան մրցանակը «բարձր ընտրողականությամբ կառուցվածքային-սպեցիֆիկ փոխազդեցություններ ունեցող մոլեկուլների մշակման և օգտագործման համար»։ Նրանք հյուրընկալող-հյուր քիմիայի ոլորտի հիմնադիրներն էին։

Վաղ կյանք և կրթություն

Քրամը ծնվել է^[14] և մեծացել Չեստերում, Վերմոնտ, շոտլանդացի ներգաղթյալ հոր և գերմանացի ներգաղթյալ մոր ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է, նախքան Քրամի չորս տարեկան դառնալը։ Նա մեծացել է «Օգնություն կախյալ երեխաների համար» ծրագրի շրջանակներում և սովորել է աշխատել վաղ տարիքից՝ կատարելով այնպիսի աշխատանքներ, ինչպիսիք են մրգեր հավաքելը, թերթեր նետելը և տներ ներկելը, միաժամանակ դաշնամուրի դասերի դիմաց փոխանակվելով։ Մինչև տասնութ տարեկան դառնալը նա առնվազն տասնութ տարբեր աշխատանք է փոխել։^[15]

Քրամը սովորել է Նյու Յորքի Լոնգ Այլենդի Վինվուդի ավագ դպրոցում:^[16] 1938-ից 1941 թվականներին նա սովորել է Ֆլորիդա նահանգի Վինթեր Պարկի Ռոլինս քոլեջում՝ ազգային պատվավոր կրթաթոշակով, որտեղ աշխատել է որպես քիմիայի ամբիոնի ասիստենտ և ակտիվորեն մասնակցել է թատրոնին, երգչախմբին, Լամբդա Չի Ալֆային, Ֆի ընկերությանը և Զետա Ալֆա Էպսիլոնին։ Հենց Ռոլինսում է նա հայտնի դարձել իր սեփական քիմիական սարքավորումները կառուցելով։ 1941 թվականին նա ավարտել է Ռոլինս քոլեջը՝ ստանալով քիմիայի բակալավրի աստիճան։^[15]

1942 թվականին նա ավարտել է Նեբրասկայի համալսարանը՝ ստանալով օրգանական քիմիայի մագիստրոսի աստիճան:^[14] Նրա թեզի թեման էր՝ «Ամինոկետոններ, հետերոցիկլիկ երկրորդային ամինների և -բրոմ-, -չհագեցած կետոնների ռեակցիաների մեխանիզմի ուսումնասիրություններ»^[17]

1947 թվականին Քրամն ավարտել է Հարվարդի համալսարանը՝ ստանալով օրգանական քիմիայի դոկտորի աստիճան։^[18]

Կարիերա

1942-ից 1945 թվականներին Քրամը աշխատել է Merck & Co լաբորատորիաներում քիմիական հետազոտությունների ոլորտում՝ զբաղվելով պենիցիլինի հետազոտություններով:^[15] Նա հետդոկտորական աշխատանքը կատարել է Ջոն Ռոբերտսի հետ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, որպես Ամերիկյան քիմիական ընկերության գիտաշխատող։ Քրամը Քրամի կանոնի հեղինակն է, որը մոդել է տրամադրում կարբոնիլային միացությունների նուկլեոֆիլ հարձակման արդյունքը կանխատեսելու համար։^[19] Նա օրգանական քիմիայի վերաբերյալ հրատարակել է ավելի քան 350 հետազոտական աշխատանք և ութ գիրք, ինչպես նաև դասավանդել է 21 տարբեր երկրների ասպիրանտների և հետդոկտորական ուսանողների։^[15]

Հետազոտություն

Քրամը ընդլայնեց Չարլզ Պեդերսենի կողմից երկչափ օրգանական միացությունների նորարական սինթեզը, որոշակի մետաղական տարրերի իոնների ճանաչման և ընտրողաբար միացման ունակությամբ։ Նա սինթեզեց մոլեկուլներ, որոնք այս քիմիան բերեցին եռաչափության՝ ստեղծելով տարբեր ձևերի մոլեկուլների մի շարք, որոնք, իրենց լրացուցիչ եռաչափ կառուցվածքների շնորհիվ, կարող էին ընտրողաբար փոխազդել այլ քիմիական նյութերի հետ։ Քրամի աշխատանքը մեծ քայլ էր դեպի ֆերմենտների և այլ բնական մոլեկուլների ֆունկցիոնալ լաբորատորիայում պատրաստված նմանակների սինթեզը, որոնց հատուկ քիմիական վարքագիծը պայմանավորված է դրանց բնորոշ կառուցվածքով։ Նա նաև աշխատանքներ է կատարել ստերեոքիմիայի ոլորտում, և Քրամի ասիմետրիկ ինդուկցիայի կանոնը կոչվել է նրա անունով։

1973 թվականին Քրամը հետազոտություններում համագործակցեց իռլանդացի քիմիկոս Ֆրենսիս Լեսլի Սքոթի հետ։

Պրոֆեսոր

Քրամը 1947 թվականին նշանակվել է դոցենտ Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանում, իսկ 1955 թվականին՝ պրոֆեսոր։ Նա այնտեղ աշխատել է մինչև 1987 թվականի թոշակի անցնելը։ Նա եղել է սիրված ուսուցիչ, իր կարիերայի ընթացքում դասավանդել է մոտ 8000 ուսանողների և ղեկավարել 200 ասպիրանտների ակադեմիական աշխատանքը։ Նա զվարճացնում էր իր դասերը՝ կիթառ նվագելով և ժողովրդական երգեր երգելով։^[14] He showed a self-deprecating style, saying at one time:

Հետազոտողը նոր ոլորտում հետազոտությունը սկսում է հավատքով, մշուշոտ գաղափարով և մի քանի վայրի փորձերով։ Ի վերջո, բացասական և դրական արդյունքների փոխազդեցությունն է ուղղորդում աշխատանքը։ Երբ հետազոտությունն ավարտվում է, նա գիտի, թե ինչպես պետք է այն սկսվեր և անցկացվեր։^[21]

Անձնական կյանք

Քրամը մի անգամ խոստովանել է, որ իր կարիերան առանց զոհաբերությունների չի անցել: Նրա առաջին կինը Ռոլինսի համակուրսեցի Ջին Թըրներն էր, որը նույնպես ավարտել է 1941 թվականին և ստացել է սոցիալական աշխատանքի մագիստրոսի աստիճան Կոլումբիայի համալսարանում: Նրա երկրորդ կինը՝ Ջեյնը, քիմիայի նախկին պրոֆեսոր է Մաունթ Հոլիոք քոլեջում: Քրամը նախընտրեց երեխաներ չունենալ, «քանի որ ես կամ վատ հայր կլինեի, կամ վատ գիտնական»։^[15]

Քրամը մահացել է քաղցկեղից 2001 թվականին 82 տարեկան հասակում:^[14]

Ծանոթագրություններ

1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
1 2 3 4 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.
1 2 Donald J. Cram papers, 1937-2002 — OAC. — P. 2.
1 2 Google Books(բազմ․) — 2005.
1 2 Hawthorne M. F. Donald J. Cram (1919–2001) // Nature / M. Skipper — NPG, Springer Science+Business Media, 2001. — Vol. 412, Iss. 6848. — P. 696. — 1 p. — ISSN 1476-4687; 0028-0836 — doi:10.1038/35089181
↑ The Nobel Prize in Chemistry 1987 — Nobel Foundation.
↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
↑ https://chicagoacs.org/Willard_Gibbs_Award
↑ https://scalacs.org/?page_id=20
↑ https://www.seaborg.ucla.edu/previous_recipients.html
↑ https://www.acs.org/funding/awards/roger-adams-award-in-organic-chemistry/past-recipients.html
↑ http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/56650.html
1 2 3 4 «Donald Cram, Nobel Laureate and UCLA Chemist, Dies at 82» (Press release). University of California. 2001-06-19. Արխիվացված է օրիգինալից 2008-06-17-ին.
1 2 3 4 5 «Donald J. Cram, Ph.D.: A 1941 Rollins College Chemistry Alumnus and winner of the 1987 Nobel Prize in Chemistry». Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-20-ին. Վերցված է 2010-09-25-ին.
↑ James, Laylin K. (1994). Nobel Laureates in Chemistry 1901–1992. Washington, DC: American Chemical Society and Chemical Heritage Foundation. էջեր 146pp. ISBN 978-0-8412-2459-9.
↑ «University of Nebraska Research Library entry». Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-18-ին. Վերցված է 2008-10-10-ին.
↑ Harvard Library Hollis
↑ Studies in Stereochemistry. X. The Rule of "Steric Control of Asymmetric Induction" in the Syntheses of Acyclic Systems Donald J. Cram, Fathy Ahmed Abd Elhafez J. Am. Chem. Soc.; 1952; 74(23); 5828–5835. doi:10.1021/ja01143a007
↑ Juyoung Yoon; Carolyn B. Knobler; Emily F. Maverick; Donald J. Cram (1997). «Dissymmetric new hemicarcerands containing four bridges of different lengths». Chem. Commun. (14): 1303–1304. doi:10.1039/a701187c.
↑ «Donald Cram Quotes».

[_b908c3dca7d776a3-1] 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[_cd36ce2a35c20f97-2] 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica

[_5a0c3ef123d1135a-3] 1 2 3 4 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան — 1937.

[_171c34e1852e1301-4] 1 2 Donald J. Cram papers, 1937-2002 — OAC. — P. 2.

[_5df992cb1a00e160-5] 1 2 Google Books(բազմ․) — 2005.

[_4e3f1ff8327fb572-6] 1 2 Hawthorne M. F. Donald J. Cram (1919–2001) // Nature / M. Skipper — NPG, Springer Science+Business Media, 2001. — Vol. 412, Iss. 6848. — P. 696. — 1 p. — ISSN 1476-4687; 0028-0836 — doi:10.1038/35089181

[_5c66cbc5610927dd-7] The Nobel Prize in Chemistry 1987 — Nobel Foundation.

[_91240182028fc537-8] Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.

[_fbf8ba2c70af45cb-9] ttps://chicagoacs.org/Willard_Gibbs_Award

[_61555b29e42e79eb-10] ttps://scalacs.org/?page_id=20

[_babb14f6ed1ab6fb-11] ttps://www.seaborg.ucla.edu/previous_recipients.html

[_f25aa33b16099431-12] ttps://www.acs.org/funding/awards/roger-adams-award-in-organic-chemistry/past-recipients.html

[_fdfcb84195cb5b03-13] ttp://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/56650.html

[press_release-14] 1 2 3 4 «Donald Cram, Nobel Laureate and UCLA Chemist, Dies at 82» (Press release). University of California. 2001-06-19. Արխիվացված է օրիգինալից 2008-06-17-ին.

[RollinsCramBio-15] 1 2 3 4 5 «Donald J. Cram, Ph.D.: A 1941 Rollins College Chemistry Alumnus and winner of the 1987 Nobel Prize in Chemistry». Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-20-ին. Վերցված է 2010-09-25-ին.

[16] James, Laylin K. (1994). Nobel Laureates in Chemistry 1901–1992. Washington, DC: American Chemical Society and Chemical Heritage Foundation. էջեր 146pp. ISBN 978-0-8412-2459-9.

[17] «University of Nebraska Research Library entry». Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-18-ին. Վերցված է 2008-10-10-ին.

[18] Harvard Library Hollis

[19] Studies in Stereochemistry. X. The Rule of "Steric Control of Asymmetric Induction" in the Syntheses of Acyclic Systems Donald J. Cram, Fathy Ahmed Abd Elhafez J. Am. Chem. Soc.; 1952; 74(23); 5828–5835. doi:10.1021/ja01143a007

[20] Juyoung Yoon; Carolyn B. Knobler; Emily F. Maverick; Donald J. Cram (1997). «Dissymmetric new hemicarcerands containing four bridges of different lengths». Chem. Commun. (14): 1303–1304. doi:10.1039/a701187c.

[21] «Donald Cram Quotes».

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]