Դոգերլենդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ենթադրյալ Դոգերլենդի քարտեզը մոտ 8000 տարի մ.թ.ա, որի հարավային ծայրը Բրիտանիան պետք է միացներ մայրցամաքին

Դոգերլենդ (անգլ.՝ Doggerland), պայմանական անվանում, որը Հնէաբան Բրայոն Քոուլզը տվել է Հյուսիսային ծովի հարավային ափին գտնվող չորացած հողատարածքին, հենց որն էլ վերջին սառցապատման ժամանակ Բրիտանիան միացրել է Եվրոպա աշխարհամասին[1]. Միջին քարի դարում Դոգերլենդը բնակեցված է եղել մարդկանցով, ունեցել է հարուստ կենդանական և բուսական աշխարհ[2]:

Հնագիտական ավազի առափնյա ծանծաղուտը, հայտնի Դոգեր Բանկ անվանումով, բացվել է 1931 թվականին, երբ ձկնորսական տրաուլերը հայտնաբերել է նախապատմական եղջերվի եղջյուր, որն օգտագործվել էր որպես որսատեգ: Ավելի ուշ այդ նույն վայրերում հայտնաբերվել են մամոնտի և առյուծի մնացորդներ, ինչպես նաև մի շարք ոչ խոշոր ցամաքային կենդանիներ, քիչ քանակությամբ նախապատմական զենք եւ սպառազինության առարկաներ:

Կազմավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Map showing hypothetical extent of Doggerland from Weichselian glaciation until the current situation.

Մինչև վերին պլեյստոցենի սկսվելը Հռենոս գետը ապագայում գոյություն ունեցող Հյուսիսային ծովի ներքևի հատվածով հոսել է դեպի հյուսիս: Ենթադրվում է, որ կայնոզոյան դարաշրջանի տիղմի նստվածքաշերտերը Արևելյան Անգլիայում իրենցից ներկայացրել են Հռենոսի հին հունը: Ուիլդը կրկնակի անգամ երկար էր, քան այժմ և անցնում էր ներկայիս Պա դե Կալե նեղուցով, իսկ ժամանակակից Բուլոնեի տարածքն իրենից ներկայացնում է նրա արևելյան ծայրերի մնացորդները:

Սառցապատման ժամանակ սկանդինավյան և շոտլանդական սառցաբեկորները միացել են իրար և ստեղծել մի հսկայական սառցե ամբարտակ, իսկ նրա հետևում ձևավորվել է հսկայական սառցադաշտային լիճ, որի մեջ թափվել են հյուսիսեվրոպական և բալթյան ջրամբարների գետերը և սառցահալոցքների ջրերը: Աստիճանաբար լճի ջուրը սկսել է հոսալ և անցել է Ուիլդով ու Լա Մանշով` ձևավորելով հսկայական խոռոչ, որը էրոզիայի ընթացքում աստիճանաբար մեծացել է, իսկ նրա տեղում ձևավորվել է Պա դե Կալեն:

Սառցապատումներից մեկի ժամանակ, մոտ 10.000 տարի մ.թ.ա, երբ Հյուսիսային ծովն ու Բրիտանական կղզիները գրեթե ծածկվել էին սառույցի շերտով, ծովի մակարդակը մոտ 120 մետրով պակաս էր այժմյան մակարդակից: Այս ժամանակա-հատվածում Լա Մանշի և Հյուսիսային ծովի մեծ մասի փոխարեն տարածվել է տունդրա, որը 12.000 տարի(մ.թ.ա) առաջ տարածվել է մինչև Շոտլանդիայի հյուսիսային ծայրամասերը:[3]

Վկայությունները, այդ թվում նաև ժամանկակից ծովային ուրվագծերը ցույց են տալիս, որ վերջին սառցապատման ժամանակ Հյուսիսային ծովի և Լա Մանշի միջև եղած ջրբաժանը եղել է Արևելյան Անգլիայից մինչև Հուկ վան Հոլանդի հարավ-արևելյան հատվածն ընկած տարածքը, այլ ոչ թե Պա դե Կալեն, և նաև Թեմզա, Մաաս, Շելդա ու Հռենոս գետերը միանալով և լայն գետի տեսք ընդունելով` հոսել են Լա Մանշով, որն էլ վերջում թափվել է Ատլանտյան օվկիանոս:[3][2]Մոտ 8000 տարի մ.թ.ա հյուսիսային ափի չորացած հողատարարածքը, Դոգերլենդը, իրենից ներկայացրել է ջրատակառներից, ճահիճներից, լողափերից կազմված ափամերձ գիծ: Ենթադրվում է, որ միջին քարի դարում որսի և ձկնորսության համար, Եվրոպայում այդ տարածքն ամենահարուստն է եղել[2][4]:

Անհետացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմիրով ուրվագծված է Դոգեր Բանկը, որն ամենայն հավանականությամբ ձևավորվել է պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում

Ենթադրվում է, որ սառույցի հալաման հետևանքով (վերջին սառցապատման ավարտը) աստիճանաբար բարձրացել է ծովի մակարդակը և Հյուսիսային ծովի ջրերը սկսել են ծածկել Դոգերլենդը, որն էլ մ.թ 6500 տարի առաջ նախապատմական Բրիտանիան աստիճանաբար առանձնացրել է Եվրոպա աշխարհամասից:[3] Ապագայում գոյություն ունեցած ավազե ծանծաղուտի փոխարեն, որը ներկայումս հայտնի է Դոգեր Բանկ անվանումով, ըստ տվյալ վարկածի, մինչև մ.թ 5000 տարի առաջ այդտեղ շարունակել է գոյություն ունենալ կղզի[3]:

Համաձայն վերջերս առաջ քաշված ալտերնատիվ վարկածի, տվյալ հողի մեծ մասը 8200 տարի առաջ ցունամիի հետևաքով ծածկվել է ջրով և առաջացրել պատմության մեջ հիշատակվող ամենամեծ սողանքը, որը սկսվել է Նորվեգիայի ծովափից: Համաձայն այդ տեսության, ցունամին, որը սողանք էր առաջացրել, միջին քարի դարում այդ տարածքի համար ողբերգական դեր է ունեցել: Ցունամիի արդյունքում, ինչպես ներկայացվում է, Բրիտնիան վերջնականապես տարանջատվում է մայրցամաքից, իսկ մշակութային տեսակետից միջին քարի դարն այդտեղ ընթացավ իր ուղիով[5]

Սողանքի կողմանակի հետևանքներից մեկը հանդիսացե է այն, որ մ.թ 6200 տարի առաջ տեղի է ունեցել գլոբալ սառեցում, իչի պատճառը եղել է սառցաբեկորներից հալվող ջուրը:


Открытие и археологические исследования[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոգեր Բանկը հնէաբաններին առաջին անգամ հետաքրքրել է, երբ 1931 թվականին «Քոլինդա» տրաուլերը Ower Bank-ի մոտակայքում (այն գտնվում էր Նորֆոլքից 40 կմ արևելք) ձկնորսության ժամանակ ջրից հանել է տորֆի մի մեծ կտոր: Տորֆի մեջ հայտնաբերվել է 220 մմ երկարություն ունեցող եղնիկի եղջյուր, որը դիտարկվել է որպես 4000-10 000 տարի առաջվա հնություն, երբ այդ վայրերում էր տարածված էր տունդրան[2]:

Տվյալ տարածքնեչի վերաբերյալ եղած հետաքրքրությունը վերականգնվեց 1990-ական թվականներին, ի շնորհիվ պրոֆեսոր Քոուլզ Բրայոնի, ով շրջանառության մեջ է դրել «Դոգերլենդ» տերմինը և հրապարակել է ենթադրյալ քարտեզներ տվյալ տարածքի վերաբերյալ[4][6]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Professor Bryony Coles։ «The Doggerland project»։ University of Exeter։ Վերցված է 2013-09-20 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Patterson W.։ «Coastal Catastrophe (paleoclimate research document)»։ University of Saskatchewan։ Վերցված է 2013-09-20 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 University of Sussex, School of Life Sciences, C1119 Modern human evolution, Lecture 6, slide 23
  4. 4,0 4,1 Vincent Gaffney, «Global Warming and the Lost European Country»
  5. Bernhard Weninger et al., The catastrophic final flooding of Doggerland by the Storegga Slide tsunami, Documenta Praehistorica XXXV, 2008
  6. Coles B. J. (1998)։ «Doggerland: A speculative survey»։ Proceedings of the Prehistoric Society 64: 45–81։ ISSN 0079-497X 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The Rediscovery of Doggerland, by Vincent Gaffney, Simon Fitch & David Smith, Council for British Archaeology, 2009, ISBN 190277177X
  • Coles B. J. (1998)։ «Doggerland: A speculative survey»։ Proceedings of the Prehistoric Society 64: 45–81։ ISSN 0079-497X 
  • Mapping Doggerland: The Mesolithic Landscapes of the Southern North Sea, V. Gaffney, K. Thomson and S. Fitch (editors), 2007, Archaeopress.
  • Discussed in depth in chapters 2-4 in Before Scotland: The Story of Scotland Before History, Alistair Moffat, 2005, Thames & Hudson Inc. ISBN 978-0-500-05133-7

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]