Դյոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Դյոր
հունգ.՝ Győr
Զինանշան
HUN Győr Címer.svg

Győr sztér.jpg
Կոորդինատներ: 47°41′3″ հս․ լ. 17°38′4″ ավ. ե. / 47.68417° հս․. լ. 17.63444° ավ. ե. / 47.68417; 17.63444
Երկիր Հունգարիա Հունգարիա
Մարզ Դյոր - Մոշոն - Շոպրոն
Քաղաքապետ Ժոլտ Բորկաի
Տվյալ կարգավիճակում 1009 թվականից
Մակերես 174,62 կմ²
ԲԾՄ 108±1 մետր
Խոսվող լեզուներ հունգարերեն
Բնակչություն 129 372 մարդ (հունվարի 1, 2015)[1]
Խտություն 753, 43 մարդ/կմ²
Ժամային գոտի Կենտրոնական եվրոպական ժամանակ, UTC+1 և UTC+2
Հեռախոսային կոդ (+36) 96
Փոստային ինդեքսներ 9000–9030
Պաշտոնական կայք gyor.hu
##Դյոր (Հունգարիա)
Red pog.png

Դյոր (հունգ.՝ Győr [ˈɟøːr]), Рааб (գերմ.՝ Raab), Раб (սլովակ.՝ Ráb), քաղաք Հունգարիայի հյուսիս-արևմուտքում, Բուդապեշտի և Վիեննայի միջև ճանապարհի միջնամասում: Դյոր - Մոշոն - Շոպրոն մարզի վարչական կենտրոն: Բնակչությունը 128 902[2] մարդ է (2014), Հունգարիայի հինգերորդ խոշորագույն քաղաքն է:

Աշխարհագրություն և տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը Բուդապեշտից գտնվում է 130 կմ դեպի արևմուտք: Քաղաքի միջով անցնում է Բուդապեշտ - Վիեննա երկաթուղային և ավտոմոբիլային մայրուղին, բացի այդ Դյորը տրանսպորտային ուղիներով կապված է Բրատիսլավայի և Հունգարիայի հարավային տարածաշրջանների հետ: Ճանապարհի ժամանակը Բուդապեշտից՝ գնացքով, 1,5-2 ժամ է:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղի բնակավայրը պատմում է քաղաքի խոր հնության մասին: Մ.թ.ա V դարում այնտեղ կար բնակավայր, որը հռոմեական ժամանակաշրջանում դարձավ քաղաքի հարստությունը, որը հայտնի է Արաբոն անվանումով: Արաբոնի անվան կրճատված տարբերակն է Ռաաբ կամ Ռաբ, քաղաքի ժամանակակից անունը գերմաներեն և սլովակերեն է:

Դանուբի ներխուժումից հետո, 900 թվականին քաղաքի պատմության մեջ սկսվեց հունգարացիների ժամանակաշրջանը: Հունգարացիները վերականգնել են Ռաբ կիսավեր ամրոցը: Սուրբ Իշտվանի ժամանակ քաղաքը դարձել է եպիսկոպոսի նստավայր և հայտնի դարձել Դյոր անունով:

Դյորը 1242 թվականին ենթարկվել է մոնղոլական արշավանքներին, իսկ 1271 թվականին՝ չեխական բանակի հարձակմանը: XVI դարի Հունգարիայում թուրքերի ներխուժման ժամանակ քաղաքը 1594 թվականին կարճ ժամանակով գրավված էր թուրքերի կողմից, սակայն 1598 թվականին անցել է հունգարական և ավստրիական բանակների վերահսկողության տակ: 1683 թվականին քաղաքը կրկին ենթարկվել է թուրքական պաշարումներին, սակայն Վիեննայի ճակատամարտում թուրքերը պարտություն կրեցին և հեռացվեցին քաղաքից:

Քաղաքապետարան
Győr-Széchenyi tér.jpg
Györ Ufer der Raab 3.JPG

XVIII դարը քաղաքի ծաղկման ժամանակաշրջանն էր, քաղաքում կառուցվեցին բազմաթիվ եկեղեցիներ և պալատներ՝ հիմնականում բարոկկո ոճով, իսկ 1743 թվականին նա ստացել է թագավորական ազատ քաղաքի կարգավիճակ:

XIX դարի սկզբին քաղաքը հայտնվում է նապոլեոնյան պատերազմների ասպարեզում: 1809 թվականի հունիսի 14-ին Եվգենյա Բոգարնեի գլխավորությամբ ֆրանսիական բանակը պարտության մատնեց Իոգանի գլխավորած ավստրիական բանակին: Պատմության մեջ այդ պայքարը հայտնի դարձավ որպես Ռաաբի ճակատամարտ:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քաղաքի պատմական շինություններին վնաս է հասցվել, որոնք սակայն շատ ավելի ծանր էին, քան այն վնասները, որոնք հասցվել էին Սեկեշֆեհերվարին և այլ բազմաթիվ հունգարական քաղաքներին: Պատերազմից հետո պատմական կենտրոն Դյորը ամբողջությամբ վերականգնվել է:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

XIX դարում Դյորը Հունգարիայի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններից էր: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքում կառուցվել է մի քանի խոշոր ձեռնարկություններ:

1995 թվականին Դյորում կառուվել է Audi ընկերության ավտոմոբիլային գործարանը:

Քաղաքի տնտեսության մեջ մեծ դեր են խաղում նաև սննդի, շինարարական և քիմիական արդյունաբերությունը:

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Dunakapu Square.jpg
  • Դյորի պատմական կենտրոնը XVIII դարի քաղաքաշինության լավ պահպանված հուշարձան է:
  • Մայր տաճար: Գտնվում է Կապտալան բլրի վրա, Դյորի առավել հին մասում: Այդ վայրում առաջին տաճարը կառուցվել է XI դարում՝ ռոմանական ոճով, սակայն այն ավերվել է թուրքերի կողմից: Ժամանակակից բարոկկո ոճով շենքը կառուցվել է XVIII դարի սկզբին:
  • Եպիսկոպոսի նստավայր: Գտնվում է Կապտալան բլրի նախկին բերդի կենտրոնում: Կառուցվել է 1575 թվականին, վերակառուցվել է 1783 թվականին:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում հիմնվել է հունգարական ուժեղագույն ֆուտբոլային թիմերից մեկը՝ «Դյորի» ֆուտբոլային ակումբը: Թիմը չորս անգամ դարձել է երկրի չեմպիոն (վերջին անգամ 2013 թվականին): Քաղաքում կա նաև շատ հայտնի հանդբոլի թիմ: Ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց հանդբոլի թիմն առաջատար դիրքեր են զբաղեցնում երկրում և բազմիցս մասնակցել են եվրոպական գավաթի մրցմանը:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2015. január 1., Gazetteer of Hungary, 1st January 2015 Központi Statisztikai Hivatal, 2015.
  2. Ежегодное издание «Административная Венгрия» = Magyarország közigazgatási helynévkönyve (венг.) / Responsible editor: Waffenschmidt Jánosné. — Budapest: Központi Statisztikai Hivatal (Hungarian Central Statistical Office), 2014. január 1. — ISSN 1217-2952.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունգարիա Հունգարիայի վարչական կենտրոններ

Բուդապեշտ | Կեչկեմետ | Պեչ | Բեկեշչաբա | Միշկոլց | Սեգեդ | Սեկեշֆեհերվար | Դյոր | Դեբրեցեն | Էգեր | Սոլնոկ | Թաթաբանյա | Շալգոտարյան | Կապոշվար | Նյիրեձհազա | Սեկսարդ | Սոմբատհեյ | Վեսպրեմ | Զալաէգերսեգ