Դիմչո Դեբելյանով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դիմչո Դեբելյանով
D Debelyanov.jpg
Ծննդյան անունբուլղար․՝ Динчо Дебелянов
Ծնվել էմարտի 28, 1887(1887-03-28)[1]
ԾննդավայրԿոպրիվշիտիցա, Սոֆիայի մարզ, Բուլղարիա[2][3][4][5]
Վախճանվել էհոկտեմբերի 2, 1916(1916-10-02) (29 տարեկանում)
Վախճանի վայրMonokklisia, Serres Municipality, Կենտրոնական Մակեդոնիա, Մակեդոնիայի և Թրակիայի ապակենտրոնացված վարչատարածք, Հունաստան
Մասնագիտությունբանաստեղծ, սպա, գրող և թարգմանիչ
Լեզուբուլղարերեն[1]
ՔաղաքացիությունԲուլղարիա
ԿրթությունՍոֆիայի համալսարան
Ժանրերլիրիկա
Dimcho Debelyanov Վիքիպահեստում

Դիմչո Դեբելյանով (բուլղար․՝ Димчо/Динчо Дебелянов, մարտի 28, 1887(1887-03-28)[1], Կոպրիվշիտիցա, Սոֆիայի մարզ, Բուլղարիա[2][3][4][5] - հոկտեմբերի 2, 1916(1916-10-02), Monokklisia, Serres Municipality, Կենտրոնական Մակեդոնիա, Մակեդոնիայի և Թրակիայի ապակենտրոնացված վարչատարածք, Հունաստան), բուլղարացի բանաստեղծ և գրող:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմչո Դեբելյանովը ծնվել է 1887 թվականի մարտի 28-ին Կոպրիվշտիցայում, Բուլղարիայի իշխանություն՝ Վելյա Դեբելյանովի և Ցանա Իլիևա-Ստայչինայի տանը: Նա եղել է ընտանիքի վերջին, վեցերորդ երեխան: Գրողը անունն ստացել է իր պապիկ Դինչո Դեբելյանի պատվին: 1896 թվականին, հոր մահից հետո, ընտանիքը տեղափոխվել է ավագ տղա Իվանի մոտ, որը ապրում էր Պլովդիվում: Այնտեղ Դինչոն սովորում էր Դեղին ուսումնարանում, իսկ հետո տղամարդկանց գիմնազիայում (արդյունքում նրան անվանել են Կյուրեղի և Մեթոդիոսի անուններով), որտեղ է գրել է իր առաջին բանաստեղծությունները և այրել:

1904 թվականին Դեբելյանովները վերաբնակվել են Սոֆիա: 1906 թվականին Դիմչոն մայրաքաղաքում ավարտել է գիմնազիան: Այդ ժամանակ ամսագրում առաջին անգամ հրապարակվել են բանաստեղծի «Երբ շաղկում է բալենին», «Նա, ով խաղաղ գիշերում է» և այլ ստեղծագործություններ: Երիտասարդ Դիմչոն սկզբնապես նմանակում էր Պենչո Սլավեյկովի, իսկ արդյունքում Պեյո Յավորովի ստեղծագործությունը:

1907 թվականի Դեբելյանովը համագործակցում է «Բուլղարական հավաքածու», «Ժամանակակից», «Նոր ճանապարհ» և այլ ամսագրերի հետ: Հումորային հրատարակչություններում նա հրատարակում է ստեղծագործությունները իր Ազ, Ամեր, Տաֆտ և Սուբալտյոր ծածկանունների ներքո: 1907 թվականի աշնանը նա ընդունվում է Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, իսկ հաջորդ տարի տեղափոխվում է պատմա-բանասիրական ֆակուլտետ, բայց սովորում է միայն երկու տարի:

Դեբելյանովը սովորում էր ֆրանսերեն, ռուսերեն և անգլերեն, թարգմանում էր Շառլ Բոդլերի, Պոլ Վեռլենի և Ուիլյամ Շեքսպիրի ստեղծագործությունը: Վեց տարիների ընթացքում մեկ աշխատանքից տեղափոխվում է մյուսը՝ ոչ մի տեղ մնալու հնարավորություն չունենալով: Հիմնականում աշխատում էր օդերևութաբանական կայանում և որպես լրագրող տարբեր հրատարակչություններում: 1910 թվականին Դմիտրի Պոդվիրաչևի հետ նա կազմել է բուլղարական պոեզիայի առաջին անթոլոգիան:

Դեբելյանովը (ձախից) նկարիչ Գեոորգի Մաշևիի հետ, 1911 թվական:

1912 թվականի հոկտեմբերի վերջին Դեբելյանովին կանչել են ծառայության: Նա հայտնվել է 22-րդ հետևակային գնդում և Առաջին Բալկանյան պատերազմի ժամանակ եղել է շարքային զինվորական: 1913 թվականի սեպտեմբերից նա սովորել է զորամասի սպաների դպրոցումև դարձել է փոխտեղակալ: 1914 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին, նա հեռացել է բանակից և սկսել է աշխատել որպես գրասենյակային ծառայող:

1916 թվականի հունվարի 29-ին նա որպես կամավոր գնացել է մակեդոնական ճակատ, որտեղ մնացել է մոտավորապես ութ ամիս: Այդ ժամանակ նա գրում էր բանաստեղծությունների ոչ մեծ շարք, որոնք ճակատից նամակներով ուղարկում էր իր ընկերներին: Մինչ օրս Բուլղարիայում այդ բանաստեղծությունները պատերազմի ժամանակ ստեղծվածների միջև լավագույնն են: Դրանք նշանակում էին ոչ միայն Դեբելյանովի ստեղծագործության շրջադարձ, այլ նաև բուլղարական պոեզիայում նոր ուղղության սկիզբ: Սեպտեմբերի 30-ի գիշերը վաշտը, որը նա ղեկավարում էր, անգլիացների հետ մենամարտի մեջ է մտել, իսկ հոկտեմբերի 2-ին Դիմչո Դեբելյանով Գոռնո Կարաջովո (այժմ՝ Սիդիրոկաստրո) քաղաքի մերձակայքում մարտի ժամանակ մահացել է: Հաջորդ օրը նա հուղարկավորվել է Վալովիշտի (այժմ՝ Դեմիր Հիսար) բուլղարական եկեղեցու բակում: 1931 թվականին «Կենդանի խոսք» գրական խմբակի նախաձեռնությամբ Դեբելյանովի աճյունը տեղափոխվել է հայրենի քաղաք:

Կոպրիվշտիցեում բանաստեղծի հայրենի տունը վերանորոգվել է, իսկ 1958 թվականին այնտեղ բացվել է տուն-թանգարան: Գերեզմանի վրա 1934 թվականից կանգնած է «Մայր» արձանը (հեղինակ՝ Իվան Լազարով)[6], իսկ այժմ՝ նրա ընդօրինակը: Բնօրինակը կանգնեցված է թանգարանի բակում:

Դիմչո Դեբելյանովը անունով կոչվել է Ռոբերտի կղզու հրվանդանը (Հարավային Շետլանդյան կղզիներ, Անտարկտիկա)[7]:

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեբելյանովի մահից հետո ընկերները հրատարակել են նրա ստեղծագործությունները երկհատորյակը նամակների հետ միասին: Հետպատերազման Բուլղարիայում այդ բանաստեղծությունները շատ հայտնի էին: Սիմվոլիզմի հոգով համակված նրանք առավելապես կենտրոնացած էին մահի և հուսահատության թեմայի վրա:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մայր» արձանը, որը Դիմչո Դեբելյանովի գերեզմանում նախկին տապանաքար էր:

Բանաստեղծությունների հավաքածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Посвещение - «Ձոն»
  • Копнежи - «Ցանկություն»
  • Замиращи звуци - «Մարող ձայներ»
  • Станси - «Ոտանավորներ»
  • През април - «Ապրիլի միջով»
  • Спомени - «Հիշողություններ»
  • Под тъмни небеса - «Մութ ամպերի տակ»
  • Под сурдинка - «Մեղմոցի տակ»
  • Ранни стихотворения - «Վաղ ոտանավորներ»

Այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Легенда за разблудната царкиня - «Առասպել մոլորված թագուհու մասին»
  • Хумор и сатира - «Հումոր և ծաղր»
  • Проза - «Արձակ»

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]