Դիմիտրի Արակիշվիլի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դիմիտրի Արակիշվիլի
Dimitri Arakishvili, composer from Georgia (Europe).jpg
Ծնվել էփետրվարի 23 (մարտի 7), 1873[1]
Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն[2]
ԵրկիրՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Մահացել էօգոստոսի 13, 1953(1953-08-13)[2][1] (80 տարեկանում)
Թբիլիսի, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ[2]
Մասնագիտություներաժշտագետ, կոմպոզիտոր, երաժշտության ուսուցիչ և երաժշտական ազգագրագետ
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միություն

Դիմիտրի Իգնատիի Արակիշվիլի (Արակիչև) (վրաց.՝ დიმიტრი ეგნატეს ძე არაყიშვილი, փետրվարի 23 (մարտի 7), 1873[1], Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն[2] - օգոստոսի 13, 1953(1953-08-13)[2][1], Թբիլիսի, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ[2]), վրացի խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ ու երաժշտական-հասարակական գործիչ։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1926), Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1950)[3][4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմիտրի Արակիշվիլին սովորել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի երաժշտական-դրամատիկական ուսումնարանում (1901) և Մոսկվայի հնագիտության ինստիտուտում (1918)։ 1908 թվականին հիմնադրել է «Երաժշտությունն ու կյանքը» (ռուս.՝ Музыка и жизнь) ամսագիրը։ Մասնակցել է Մոսկվայի ժողովրդական կոնսերվատորիայի ստեղծմանը։ Հավաքել է վրացական ժողովրդական երաժշտության նմուշներ. նա շրջել է երկրում և 1901-1908 թվականներին հավաքել է ավելի քան 500 ժողովրդական երգեր։ Դիմիտրի Արակիշվիլին գրել է պրոֆեսիոնալ բեմում ներկայացված վրացական առաջին օպերան՝ «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» (1919), ինչպես նաև «Կյանքն ուրախություն է» («Դինարա», 1927) (երկուսն էլ բեմադրվել են Թբիլիսիի Զաքարիա Փալիաշվիլու անվան օպերայի և բալետի թատրոնում), «Ջուրգայի վահանը» ֆիլմի երաժշտությունը և երաժշտական այլ ստեղծագործություններ։ 1902 թվականից զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, 1918 թվականից Թբիլիսիի Վանո Սարաջիշվիլիի անվան պետական կոնսերվատորիաի պրոֆեսոր։ Արվեստագիտության դոկտոր (1943) է և Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (1950

Օպերաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» օպերան վրացական ազգային առաջին օպերաներից մեկն է։ Այդ ժամանակ վրացական բեմում առավելապես ցուցադրվում էին իտալական օպերաներ։ Ազգային օպերաներ սկսեցին բեմադրել 1918-1919 թվականներին։ 1918 թվականին Թիֆլիսի թատրոնում ցուցադրվեց Ռ. Գոգնիաշվիլիի «Քրիստինե» օպերան, 1919 թվականին բեմադրվեցի Զաքարիա Փալիաշվիլիի «Աբիսողոմ և Էթերի», Վիկտոր Դոլիձեի «Քեթո և Կոտե» և Արակիշվիլիի «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» օպերաները։ Վերջինս վրացական առաջին կամերային-լիրիկական օպերան է։ Օպերան բեմադրել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ցուցունավան, ով կրկին բեմադրեց այն 1947 թվականին: Օպերայի առաջին բեմադրության դիրիժորը Սամուիլ Ստոլերմանն էր։ «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» օպերայի առաջին բեմադրությանը մասնակցել են վրացի հայտնի երգիչներ Եկատերինե Սոխաձեն (Նինո), Օլգա Բախուտաշվիլի-Շուլգինան (Գուլչինա), Վանո Սարաջիշվիլին (Շոթա), Ալեքսանդր Ինաշվիլին (Աբուլ Արաբ)։

Վրաստանի թատերական կյանքում նշանակալի իրադարձություն էր նաև «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» օպերայի բեմադրությունը Թբիլիսիի Զաքարիա Փալիաշվիլիի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում 1923 թվականին։ Բեմադրությունն իրականացրել է Կոնստանտին Մարջանիշվիլին ռեժիսոր Ալեքսանդր Ախմետելիի հետ համատեղ։ Օպերայի հետագա բեմադրություններին մասնակցել են բալետմեյստեր ու պարող Իլյա Սուխիշվիլին (1930), բալետի պարուհի Նինա Ռամիշվիլին, դիրիժոր Եվգենի Միքելաձեն, երգիչներ Ելիզավետա Գոստենինան (Ռուսուդանա) և Գրիգորի Վենաձեն (Աբուլ Արաբ)։

«Դինարա» («Կյանքն ուրախություն է») օպերան ստեղծվել է Վալիկո Գունիայի լիբրետոյի հիման վրա (1924)։ Օպերան բեմադրվել է Զաքարիա Փալիաշվիլիի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում 1927 թվականին Կոնստանտին Մարջանիշվիլիի կողմից ռեժիսոր Իվան Փալիաշվիլիի մասնակցությամբ։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1929)
  • Ստալինյան մրցանակ (1950) - «Ջուրգայի վահանը» ֆիլմի երաժշտության համար (1944)
  • Աշխատանքայի Կարմիր դրոշի շքանշան (8 ապրիլի, 1948)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Аракишвили Димитрий Игнатьевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. MacCauley, Martin (1997), Who's Who in Russia Since 1900, p. 21. Routledge, ISBN 0-415-13898-1.
  4. Mikaberidze, Alexander (ed., 2007). Arakishvili, Dimitri. Dictionary of Georgian National Biography. Accessed on September 6, 2007.