Jump to content

Դենիզ Բայքալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից



Դենիզ Բայքալ
Կուսակցություն՝Հանրապետական ժողովրդավարական կուսակցություն[1], Social Democracy Party (Turkey)?[2] և Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն[3]
Ծննդյան օր՝ հուլիսի 20, 1938(1938-07-20)[4]
Ծննդավայր՝Անթալիա, Թուրքիա
Վախճանի օր՝փետրվարի 11, 2023(2023-02-11)[5] (84 տարեկան)
Վախճանի վայրը՝Անկարա, Թուրքիա[6]
Ամուսին ՝Olcay Baykal?

Դենիզ Բայքալ (թուրքերեն՝ Deniz Baykal, հուլիսի 20, 1938(1938-07-20)[4], Անթալիա, Թուրքիա - փետրվարի 11, 2023(2023-02-11)[5], Անկարա, Թուրքիա[6]), թուրք քաղաքական գործիչ։ Եղել է Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության (թուրքերեն՝ Cumhuriyet Halk Partisi-CHP) անդամ։ 1995-1996 թվականներին զբաղեցրել է փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնները։ 1992 թվականից մինչև 1995 թվականի փետրվար բազմաթիվ պետական պաշտոններ զբաղեցնելով՝ 1995 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1999 թվականը և 2000-2010 թվականներին Բայքալը ղեկավարել է ՀԺԿ-ն։ 2002-2010 թվականներին նա նաև եղել է ընդդիմության առաջնորդ՝ խորհրդարանում երկրորդ ամենամեծ կուսակցությունը ղեկավարելու շնորհիվ։ Առաջին անգամ խորհրդարանում ընտրվելով 1973 թվականին՝ Բայքալը 1974 թվականին ՀԺԿ-Ազգային փրկության կուսակցություն կոալիցիայում ծառայել է որպես ֆինանսների նախարար, իսկ 1978-1979 թվականներին՝ որպես էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Բյուլենթ Էջևիթի երրորդ կառավարությունում։ 1980 թվականի թուրքական հեղաշրջման ժամանակ ՀԺԿ-ի փակվելուց հետո, նախքան 1987 թվականին նորաստեղծ Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության կազմում խորհրդարանում հայտնվելը, Բայքալը կարճ ժամանակով բանտարկվել է։

Բայքալը 1992 թվականին վերստեղծված ՀԺԿ-ի առաջատար անդամներից մեկն էր։ Նա կուսակցության առաջնորդն էր մինչև 1995 թվականը, երբ ՀԺԿ-ն և Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության միավորվել են համագումարի ժամանակ։ Բայքալը 1995 թվականի սեպտեմբերին վերընտրվել է որպես կուսակցության առաջնորդ, որից հետո Բայքալը մասնակցել է 1995 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին և Թանսու Չիլլերի «Ճշմարիտ ուղի» կուսակցության հետ կազմել է կոալիցիոն կառավարություն։ 1995-1996 թվականներին նա միաժամանակ զբաղեցրել է փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնները։ 1999 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ՀԺԿ-ին ջախջախիչ պարտության հասցնելով՝ Բայքալը հրաժարական է տվել․ կուսակցությունն ամբողջությամբ հեռացվել է խորհրդարանից՝ 10 % ընտրական շեմը չհաղթահարելու պատճառով։ Անկախ դրանից, նա 2000 թվականին վերընտրվել է կուսակցության առաջնորդ և արդեն 2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում չափավոր հաջողություններ գրանցել՝ դառնալով ընդդիմության առաջնորդ։

2015 թվականի հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից հետո խորհրդարանի ամենատարեց պատգամավորը լինելով՝ Բայքալը կարճ ժամանակով զբաղեցրել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նախագահի ժամանակավոր պաշտոնը։ 2015 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին կայացած խոսնակի ընտրություններում նա եղել է ՀԺԿ-ի թեկնածուն Թուրքիայի 25-րդ խորհրդարանի մշտական խոսնակ դառնալու, սակայն պարտվել է «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության թեկնածու Իսմեթ Յըլմազին։ Ընտրություններից հետո կոալիցիոն բանակցությունների խափանումից հետո Բայքալին առաջարկվել է նախարարական պաշտոն ԱԶԿ առաջնորդ Ահմեդ Դավութօղլուի ձևավորած հետագա ժամանակավոր ընտրությունների կառավարությունում, որը նա մերժել է կուսակցության գործադիր մարմնի որոշման համաձայն[7]։ Նա երկրորդ անգամ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ՝ լինելով 2015 թվականի նոյեմբերի ընդհանուր ընտրություններից հետո ամենատարեց պատգամավորը։ Բայքալին հաջորդել է ԱԶԿ պատգամավոր Իսմայիլ Քահրամանը, որը 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընտրվել է խորհրդարանի խոսնակ։

Վաղ տարիներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դենիզ Բայքալը ծնվել է Անթալիայում Հուսեյն Հիլմիի և Ֆերիդեի ընտանիքում։ Նա կրթություն է ստացել Անկարայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ավելի ուշ սովորել է Կալիֆոռնիայի համալսարանում, Բերքլիի և Կոլումբիայի համալսարաններում՝ որպես Ռոքֆելլերի կրթաթոշակառու։ Դրանից հետո 1963 թվականին Անկարայի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում նա ստացել է դոկտորական աստիճան։ Ավելի ուշ դարձել է նույն ֆակուլտետի դոցենտ, որտեղ դասավանդել է մինչև 1973 թվականը։

Քաղաքական գործունեություն (մինչև 1980 թվական)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ գործունեություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բայքալն առաջին անգամ քաղաքականության մեջ է մտել 1950-ական թվականներին՝ մասնակցելով Ադնան Մենդերեսի Դեմոկրատական կուսակցության (թուրքերեն՝ Demokrat Parti) կառավարության դեմ հանդես եկող ուսանողական շարժումներին։ 1965 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ՀԺԿ-ի պարտության մանրամասն վերլուծություն գրելուց հետո, որը հիմք է հանդիսացել նրա ակադեմիական թեզի համար, և որը նա ներկայացրել է դոցենտ դառնալու համար Դենիզ Բայքալին նկատել են ՀԺԿ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյաները։ 1973 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում նա ընտրվել է ՀԺԿ-ի անդամ Անթալիայից։ Ընտրվելու պահին նա խորհրդարանի ամենաերիտասարդ պատգամավորն էր։

Ֆինանսների նախարար (1974 թվական)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բյուլենթ Էջևիթի կարճատև կոալիցիոն կառավարությունում, որը ձևավորվել էր Նեջմեթթին Էրբաքանի գլխավորած իսլամիստական «Ազգային փրկության կուսակցության» հետ, Բայքալը դարձել է ֆինանսների նախարար։ Նրա պաշտոնավարումը տևել է մեկ տարուց պակաս, քանի որ 1974 թվականի նոյեմբերին աշխարհիկ կողմնորոշում ունեցող ՀԺԿ-ի և իսլամիստական կողմնորոշում ունեցող ԱՓԿ-ի միջև անհամատեղելի գործընկերությունը փլուզվել է։

Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար (1978-1979 թվականներ)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1978 թվականի հունվարից մինչև 1979 թվականի նոյեմբերը իշխող Բյուլենթ Էջևիթի ձևավորած երրորդ կառավարությունում Դենիզ Բայքալը դարձել է էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար։ Կառավարությունը խորհրդարանում վստահության փոքր քվե ուներ՝ անկախ պատգամավորների, Դեմոկրատական կուսակցության և Հանրապետական վստահություն կուսակցության հետ կազմած թույլ կոալիցիայի պատճառով։ Չնայած կառավարության փոքր մեծամասնությանը, ՀԺԿ-ն կորցրել է իր դիրքերը ԹԱՄԺ-ում և 1979 թվականի հոկտեմբերին անցկացվել են լրացուցիչ ընտրություններ, որտեղ Էջևիթը ստիպված է եղել հրաժարական տալ։

Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի պաշտոնում ծառայելու հետ մեկտեղ, Բայքալը նաև ընտրվել է ՀԺԿ կուսակցության խորհրդում և ծառայել որպես կուսակցության Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ և գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ 1979 թվականի արտահերթ ընտրություններից հետո կայացած կուսակցական համագումարում նա խիստ քննադատել է կուսակցության գործադիր մարմնին։

1980 թվականի պետական հեղաշրջում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հիմնական հոդված՝ Պետական հեղաշրջում Թուրքիայում (1980)

1970-ական թվականների շատ քաղաքական գործիչների նման, Բայքալը Անկարայում ձերբակալվել և կալանավորվել է։ Զինվորական իշխանությունը Բայքալին 5 տարի ժամկետով արգելել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։ 1984 թվականին Բայքալը միացել է Սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցությանը։ 1987 թվականին անցկացված սահմանադրական հանրաքվեի ժամանակ ընտրողները քվեարկել են հեղաշրջման հետևանքով ընդունված բոլոր քաղաքական արգելքները վերացնելու օգտին։ Արդյունքում, Բյուլենթ Էջևիթը, Սուլեյման Դեմիրելը, Նեջմեթթին Էրբաքանը և 1980 թվականից առաջ եղած այլ կարևոր քաղաքական գործիչներ վերադարձել են քաղաքականություն Բայքալի հետ միասին։

Քաղաքական գործունեություն (1980 թվականից հետո)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիալ-ժողովրդավարական ժողովրդական կուսակցություն (1987 թվական)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1987 թվականին Սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցությունը միավորվել է Ժողովրդական կուսակցության հետ, և Բայքալը 1987 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում կրկին ընտրվել է պատգամավոր Անթալիայից։ 1988 թվականին նա ընտրվել է Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության երկրորդ նախագահ՝ որպես գլխավոր քարտուղար, և ծառայել որպես կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար։ Նա 1990 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ստանձնել է գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, որից հետո երեք անգամ մրցել է կուսակցության առաջնորդ Թուրքիայի երկրորդ նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուի որդու՝ Էրդալ Ինյոնյուի հետ, բայց չի կարողացել հաղթել նրան։ Արդյունքում Բայքալը դարձել է կուսակցության ներսում գործող ընդդիմության առաջնորդը։

Այս ժամանակահատվածում նա նաև Թուրքիա-Եվրամիություն միջխորհրդարանական հանձնաժողովի համանախագահն էր և խորհրդարանի արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովի անդամ։

ՀԺԿ-ի վերականգնում (1992 թվական)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992 թվականին, նախկին քաղաքական կուսակցությունների վերակազմակերպումն արգելող օրենքների չեղարկումից հետո, նա գլխավորել է նշանակալի շարժում և վերականգնել պատմական Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունը, որի գործունեությունը արգելվել էր 1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո։ Կուսակցության վերաբացումից հետո Բայքալը դարձել է դրա առաջնորդ։

1994 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ՀԺԿ-ն մասնակցել է կուսակցության բաժանմամբ՝ ՀԺԿ-ի, ՍԺԿ-ի և Բյուլենթ Էջևիթի Դեմոկրատական ձախ կուսակցության միջև։ 1995 թվականի փետրվարին կայացած կուսակցական համագումարում ՀԺԿ-ն պաշտոնապես միացել է ՍԺԿ-ին, մինչդեռ ԺԿ-ն հրաժարվել է քննարկել միավորման հարցը։ Բայքալը չի առաջադրվել այս համագումարում կուսակցության ղեկավարի պաշտոնում, փոխարենը Հիքմեթ Չեթինը ընտրվել է նոր ընդլայնված ՀԺԿ-ի առաջնորդ։

Կոալիցիոն կառավարության շրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1995 թվականի սեպտեմբերին կայացած համագումարի ժամանակ Դենիզ Բայքալը վերընտրվել է ՀԺԿ-ի առաջնորդ։ Նա կոալիցիա է կազմել «Ճշմարիտ ուղի» կուսակցության (ՃՈւԿ) հետ, որի առաջնորդ Թանսու Չիլլերը դարձել է վարչապետ։ Հետագայում Բայքալը դարձել է փոխվարչապետ և արտաքին գործերի նախարար։ Կոալիցիոն կառավարություն կազմելու նրա միակ պայմանը վաղաժամկետ ընտրությունների անցկացումն էր, որը տեղի է ունեցավ 1995 թվականի դեկտեմբերին։ ՀԺԿ-ն զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը՝ ընդամենը 10.71 % ձայներով, և ՃՈւԿ-ՀԺԿ կոալիցիան դադարել է մեծամասնություն կազմել խորհրդարանում։

Չնայած ընտրություններում գրանցած վատ արդյունքին, Բայքալը 1998 թվականի փետրվարի 27-ի համագումարի ժամանակ վերընտրվել է ՀԺԿ-ի առաջնորդ։ 1999 թվականի ընդհանուր ընտրություններում ՀԺԿ-ն հավաքել է 10 % ընտրական շեմից ցածր արդյունք, որի արդյունքում բոլոր ՀԺԿ պատգամավորները հեռացվել են խորհրդարանից։ Հետագայում Բայքալը հրաժարական է տվել առաջնորդի պաշտոնից, և նրա փոխարեն Ալթան Օյմենը է ընտրվել։ Այնուամենայնիվ, նա 2000 թվականի արտահերթ համագումարում կրկին առաջադրվել է և հաղթանակ տարել Օյմենի նկատմամբ՝ երրորդ անգամ դառնալով ՀԺԿ-ի առաջնորդ։

Ընդիմության առաջնորդ (2002-2010 թվականներ)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Աբդուլահ Գյուլի նախագահական թեկնածության դեմ ուղղված «Հանրապետություն» բողոքի ցույցեր, 2007 թվական
Դենիզ Բայքալի հանդիպումը նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ, 2015 թվական

2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Դենիզ Բայքալը գլխավորել է ՀԺԿ-ն։ Կուսակցությունը հավաքել է ձայների 19.38 %-ը և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ Մինչդեռ նորաստեղծ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը (ԱԶԿ) խորհրդարանում դարձել է մեծամասնություն և վերջ դրել տարիների անկայուն կոալիցիոն կառավարություններին։ Հետագայում Բայքալը դարձել է ընդդիմության առաջնորդը՝ գլխավորելով խորհրդարանում միակ ընդդիմադիր կուսակցությունը։ Մյուս բոլոր կուսակցությունները չեն կարողացել հաղթահարել 10 %-ի շեմը, ինչի հետևանքով ԱԶԿ-ն 550 տեղերից բաղկացած Ազգային ժողովում ստացել է 363, իսկ ՀԺԿ-ն՝ 178 մանդատ։

Բայքալը կարևոր դեր է խաղացել ԱԶԿ-ին օգնելու օրենքը փոխելու գործում, որի արդյունքում ԱԶԿ-ի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին պետք է թույլ տրվեր վերադառնալ խորհրդարան։ Էրդողանին արգելվել էր պետական պաշտոններ զբաղեցնել կրոնական անհանդուրժողականության պատճառով, և ԱԶԿ-ին անհրաժեշտ էր խորհրդարանում 367 ձայն՝ օրենքը Էրդողանի օգտին փոխելու համար։ ՀԺԿ-ն աջակցել է փոփոխությանը, և Էրդողանը 2003 թվականին լրացուցիչ ընտրություններում անցել է խորհրդարան՝ հետագայում փոխարինելով Աբդուլլահ Գյուլին վարչապետի պաշտոնը։

Դենիզ Բայքալը հավատարիմ է եղել ահաբեկչությանը կոպիտ արձագանքելուն[8]։

2004 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում գլխավորելով ՀԺԿ-ն՝ Բայքալին հաջողվել է ավելացնել կուսակցության ձայների քանակը, այնուամենայնիվ հակառակ գրանցած հաջողություններին՝ Բայքալը իր հայրենի քաղաք Անթալիայում պարտվել է ԱԶԿ-ին։ Արդյունքում, Ստամբուլի Շիշլի շրջանի քաղաքապետ Մուսթաֆա Սարիըգյուլը 2005 թվականի հունվարին արտահերթ համագումարում Բայքալին մարտահրավեր է նետել առաջնորդի պաշտոնի համար։ Չնայած Բայքալը հաղթել է ընտրություններում, համագումարը կուսակցության պառակտվածության պատճառ է դարձել, որի արդյունքում Սարըգյուլը կողմնակիցների հետ հեռացվել է կուսակցությունից[9]։ Սարըգյուլը կուսակցությունից հեռացվելուց հետո սկզբում միացել է ՍԺԿ-ին, իսկ ավելի ուշ՝ 2009 թվականին, ստեղծել է «Թուրքական փոփոխությունների շարժում» կուսակցությունը։

Բայքալը կտրականապես դեմ է արտահայտվել ԱԶԿ-ից 2007 թվականի նախագահական ընտրություններում Աբդուլահ Գյուլի առաջադրվելուն՝ Գյուլի քաղաքական-իսլամական անցյալի պատճառով։ Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցությունը մի քանի «Հանրապետություն» անունով բողոքի ցույցեր է անցկացրել խորհրդարանական գործընթացի դեմ, որոնց ժամանակ ՀԺԿ պատգամավորները բոյկոտել են ընտրական գործընթացը։ Նախագահ ընտրելու համար անհրաժեշտ 67 % քվորումի պատճառով առանց ՀԺԿ-ի ներկայության ԱԶԿ-ն չի կարողացել Գյուլին ընտրել հանրապետության նախագահ։ Արդյունքում, 2007 թվականի հուլիսին նշանակվել են արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։

2007 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ Բայքալը միավորել է իր ուժերը «Ազգայնական շարժում» կուսակցության (ԱՇԿ) հետ, չնայած երկու կուսակցությունները միասին միայն աննշան բարելավել են իրենց 2002 թվականի արդյունքը՝ ստանալով ձայների 20.88 %-ը։ ԱՇԿ-ի 10 %-ի շեմը հաղթահարելու պատճառով ՀԺԿ-ի տեղերը զգալիորեն նվազել են՝ 178-ից հասնելով 112-ի։ 112 պատգամավորներից 13-ը ԱՇԿ-ից էին։ Այնուամենայնիվ, ընտրվելուց հետո ԱՇԿ-ի շատ պատգամավորներ միացել են ՀԺԿ-ին։ ԱՇԿ-ի օգնությամբ Գյուլը ընտրվեցլ է նախագահ, չնայած որ ՀԺԿ-ն ևս կորցրել էր տեղեր խորհրդարանում (363-ից նվազեցնելով մինչև 341)․ պատճառն այն էր, որ այս անգամ քվորումը կազմել է 67 %։ 2009 թվականի հունվարին Բայքալը քննադատել է TRT 6-ի ստեղծումը, որը եթեր է հեռարձակվել քրդերեն լեզվով, քանի որ Բայքալը կարծում էր, որ Թուրքիան որևէ օգուտ չէր ստանալու եթե փորձեր լուծել որևէ անորոշ խմբի էթնիկ պահանջները[10]։

ՀԺԿ-ի ձայների չափավոր աճը շարունակվել է մինչև 2009 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, որոնցում կուսակցությունը հավաքել է ձայների 23.08 %-ը և վերադարձրել վստահությունը Անթալիայում: ԱԶԿ-ն զիջել է իր դիրքերը, ամենայն հավանականությամբ, ընտրություններից մեկ տարի առաջ տեղի ունեցած 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով: Չնայած 2002 թվականից ի վեր իր մասնակցած բոլոր ընտրություններում ՀԺԿ-ի ձայների մասնաբաժնի աճի, կուսակցությանը չի հաջողվել հաղթել դրանցից և ոչ մեկում:

2010 թվականի մայիսի 10-ին Դենիզ Բայքալը հրաժարական է տվել ՀԺԿ առաջնորդի պաշտոնից։ Սա պայմանավորված էր նրա անձնական կյանքի քննադատությամբ, որն առաջացել է այն բանից հետո, երբ լրատվամիջոցներում տարածվել է տեսաերիզ, որտեղ Բայքալը նույն ննջասենյակ է եղել իր նախկին քարտուղար և խորհրդարանի անդամ Նեսրին Բայթոքի հետ[11]։ Սկզբում նա պլանավորել է 2010 թվականի սովորական համագումարում կրկին առաջադրվել ղեկավարության պաշտոնի համար, քանի որ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի շատ անդամներ պնդել են, որ Բայքալը վերադառնա կուսակցության ղեկավարի իր նախկին պաշտոնին։ Սակայն, քանի որ ՀԺԿ-ի շատ նահանգային մասնաճյուղերի ղեկավարներ աջակցել են Քեմալ Քըլըչդարօղլուին, Բայքալը հրաժարվել է կրկին առաջադրվել, ինչի արդյունքում Քըլըչդարօղլուն առանց մրցակցի ընտրվել է կուսակցության նոր նախագահ։

Քաղաքական գործունեությունը 2010 թվականից ի վեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 և 2015 թվականների հունիսի խորհրդարանական ընտրություններում Բայքալը ԹԱՄԺ-ում վերընտրվել է պատգամավոր։ Քանի որ նա 2015 թվականի ընտրություններից հետո նորընտիր խորհրդարանի ամենատարեց անդամն էր, 2015 թվականի հունիսի 23-ին դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ։ Նա եղել է ՀԺԿ-ի թեկնածուն Թուրքիայի 25-րդ գումարման խորհրդարանի մշտական խոսնակի պաշտոնում։ Բայքալը մասնակցել է 2015 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին կայացած խոսնակի ընտրություններին, սակայն 2015 թվականի հուլիսի 1-ին վերջնական փուլում պարտվել է «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության թեկնածու Իսմեթ Յըլմազին՝ ստանալով 182 ձայն Յըլմազի 258 ձայների դեմ[12]։

Բայքալը 2015 թվականի օգոստոսին «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության առաջնորդ Ահմեդ Դավութօղլուի կողմից նախարարական պաշտոններում առաջարկված ՀԺԿ-ի հինգ քաղաքական գործիչներից մեկն էր։ Դավութօղլուն նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կողմից հանձնարարություն էր ստացել ձևավորել ժամանակավոր ընտրական կառավարություն, այն բանից հետո, երբ կոալիցիոն բանակցությունները արդյունք չեն տվել և հանգեցրել են Էրդողանի կողմից վաղաժամկետ ընտրությունների նշանակմանը։ Քանի որ ժամանակավոր կառավարության ձևավորման ժամանակ ՀԺԿ-ն ուներ 131 պատգամավոր, կուսակցությունն իրավունք ուներ կաբինետում ունենալ 5 նախարարություն, չնայած Քըլըչդարօղլուն հայտարարել է, որ ՀԺԿ-ն չի մասնակցի և իր հինգ նախարարությունները կզիջի անկախ քաղաքական գործիչներին։ Հետագայում Բայքալը, ինչպես ՀԺԿ-ի մյուս չորս պատգամավորները, մերժել է Դավութօղլուի առաջարկը[13]։ Առաջարկից հրաժարվելու Բայքալի նամակը երեք էջ էր և նա նամակը նկարագրել է որպես «պատմական փաստաթղթին համարժեք» գրություն[14]։

2015 թվականի նոյեմբերին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում վերընտրվելով որպես պատգամավոր՝ Բայքալը ևս մեկ անգամ Թուրքիայի նոր գումարված 26-րդ խորհրդարանի ամենատարեց պատգամավորն էր, իսկ հետագայում՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին, նա դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ։ Բայքալին հաջորդել է Իսմայիլ Քահրամանը, որը ԱԶԿ-ի թեկնածուն էր խորհրդարանի խոսնակի պաշտոնում, և երեք փուլով ընտրությունների արդյունքում 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընտրվել է այդ պաշտոնում։ ՀԺԿ-ի թեկնածուն եղել է Այշե Գյուլսյուն Բիլգեհանը՝ նախկին նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուի թոռնուհին։

Անձնական կյանք և մահ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դենիզ Բայքալի գերեզմանը Անկարայի թուրքական պետական գերեզմանատանը

Դենիզ Բայքալը մահացել է 2023 թվականի փետրվարի 11-ին 84 տարեկան հասակում[15]։ Նրան ժամը 05:00-ի սահմաններում իր մահճակալում մահացած է գտել կինը՝ Օլջայը[16]։ Դուստրը՝ Ասլը Բայքալը հայտարարել է, որ Դենիզ Բայքալի մահվան պատճառը սրտի կաթվածն էր[17]։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթում։ Դենիզ Բայքալը թաղված է Անկարայի թուրքական պետական գերեզմանատանը[18]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Deniz Baykal: Siyasette geçen 55 yıl: Doçent olduğu 1968'de CHP'ye girerek siyasal yaşama atılan Deniz Baykal, yarım asırdan fazla süren siyasi yaşamında, parti genel başkanlığından bakanlığa, milletvekilliğinden geçici TBMM Başkanlığına kadar birçok görevde bulundu. — Anadolu Agency, 2023.
  2. ↑ 2,0 2,1 https://www.aa.com.tr/tr/politika/deniz-baykal-siyasette-gecen-55-yil-/2815466
  3. ↑ 3,0 3,1 Deniz Baykal: Siyasette geçen 55 yıl: Doçent olduğu 1968'de CHP'ye girerek siyasal yaşama atılan Deniz Baykal, yarım asırdan fazla süren siyasi yaşamında, parti genel başkanlığından bakanlığa, milletvekilliğinden geçici TBMM Başkanlığına kadar birçok görevde bulundu — Anadolu Agency, 2023.
  4. ↑ 4,0 4,1 Munzinger Personen (գերմ.)
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 SON DAKİKA HABERİ: Deniz Baykal vefat etti (Deniz Baykal kimdir?) — 2023.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Eski CHP Genel Başkanı Baykal hayatını kaybetti: CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, eski CHP Genel Başkanı ve Antalya Milletvekili Deniz Baykal'ın vefat ettiğini bildirdi. — Anadolu Agency, 2023.
  7. ↑ «Deniz Baykal bakanlık teklifine 'tarihi' yanıtı». 2015 թ․ օգոստոսի 27.
  8. ↑ «Baykal: Terörle Mücadelede Kararlı Olunmalı». turktime.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 11-ին.
  9. ↑ «SABAH - 29/01/2005 - Olaylı Kurultay».
  10. ↑ Guzeldere, Ekrem Eddy (2009 թ․ հունիսի 22). «Turkey: regional elections and the Kurdish question». Caucasian Review of International Affairs (English). 3 (3): 291–307.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  11. ↑ «Turkey's opposition: Sex, lies and video». The Economist. 2010 թ․ մայիսի 13.
  12. ↑ «AK Party candidate İsmet Yılmaz becomes Turkey's new Parliament Speaker». Daily Sabah. 2015 թ․ հուլիս.
  13. ↑ «İşte Bakanlık teklifini reddeden isimler». MİLLİYET HABER - TÜRKİYE'NİN HABER SİTESİ. 2015 թ․ օգոստոսի 26.
  14. ↑ «Deniz Baykal HABERTÜRK'e konuştu: Cevabımın sorulmasını bile hakaret sayarım». 2015 թ․ օգոստոսի 26.
  15. ↑ «CHP eski Genel Başkanı Deniz Baykal vefat etti» (թուրքերեն). Milliyet. 2023 թ․ փետրվարի 11. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 11-ին.
  16. ↑ «SON DAKİKA: CHP Eski Genel Başkanı Deniz Baykal vefat etti! Cenaze programı detayları belli oldu - Deniz Baykal neden öldü?» (թուրքերեն). Sabah. 2023 թ․ փետրվարի 11. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 11-ին.
  17. ↑ «Deniz Baykal hayatını kaybetti» (թուրքերեն). Sözcü. 2023 թ․ փետրվարի 11. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 11-ին.
  18. ↑ «Deniz Baykal son yolculuğuna uğurlandı» (թուրքերեն). Dunya.com. 2023 թ․ փետրվարի 14. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 18-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դենիզ Բայքալ» հոդվածին։
GND: 119011999 · ISNI: 0000000078600330 · LCCN: n92060762 · SUDOC: 088688518 · VIAF: 37717323 · WorldCat VIAF: 37717323
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Դենիզ_Բայքալ&oldid=10451996» էջից