Jump to content

Դեյվիդսոն Բլեք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դեյվիդսոն Բլեք
Ծնվել էհուլիսի 25, 1884(1884-07-25)[1]
Տորոնտո, Կանադա[2]
Մահացել էմարտի 15, 1934(1934-03-15)[1] (49 տարեկան)
Պեկին[2]
Քաղաքացիություն Կանադա
Մասնագիտությունանատոմ և հնեամարդաբան
Հաստատություն(ներ)Cenozoic Research Laboratory?[3]
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն
Ալմա մատերՏորոնտոյի համալսարան
Պարգևներ
 Davidson Black Վիքիպահեստում

Դեյվիդսոն Բլեք[6] (անգլ.՝ Davidson Black, հուլիսի 25, 1884(1884-07-25)[1], Տորոնտո, Կանադա[2] - մարտի 15, 1934(1934-03-15)[1], Պեկին[2]) կանադացի հնէաբան, որը առավել հայտնի է Sinanthropus pekinensis (այժմ՝ Homo erectus pekinensis) անվանումով։ Եղել է Չինաստանի երկրաբանական ծառայության նախագահ և Թագավորական ընկերության անդամ: Չինաստանում հայտնի է որպես Բու Դաշենգ (փինյին՝ Bù Dáshēng):

Վաղ կյանք, ընտանիք և կրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեյվիդսոն Բլեքը ծնվել է 1884 թվականին Կանադայում՝ Օնտարիո նահանգի Տորոնտո քաղաքում։ Մանկության տարիներին շատ ամառներ է անցկացրել Քավարթա լճերի մոտ։ Դեռահաս տարիքում ծանր բեռներ է տեղափոխել Հուդզոնի ծոցի ընկերության համար։ Սիրել է բրածոներ հավաքել Դոն գետի ափերին։ Ընկերացել է հնդկացիների հետ և սովորել է նրանց մեկ լեզու։ Բլեքը փորձել է գտնել ոսկի Կավարթա լճերի շրջակայքում, սակայն ապարդյուն։

Բլեքը վաղ տարիքից հետաքրքրություն է ցուցաբերել կենսաբանության նկատմամբ, չնայած ծնվել է իրավաբանական մասնագիտության հետ կապված ընտանիքում[7]։

1906 թվականին Բլեքը ստացել է բժշկական գիտությունների աստիճան Տորոնտոյի համալսարանում[8]։ Շարունակել է ուսումը՝ ուսումնասիրելով համեմատական անատոմիա։

Գործունեություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1909 թվականին Բլեքը դարձել է անատոմիայի դասախոս։ 1914 թվականին կես տարի աշխատել է նյարդաանատոմ Գրաֆտոն Էլիոթ Սմիթի մոտ Անգլիայի Մանչեստր քաղաքում։ Սմիթն այդ ընթացքում ուսումնասիրել է Փիլտդաունի մարդուն, որը Բլեքի մոտ առաջացրել է հետաքրքրություն մարդու էվոլյուցիայի նկատմամբ[9]։

1917 թվականին միացել է Կանադայի թագավորական բանակի բժշկական կորպուսին, որտեղ բուժել է վիրավոր կանադացի զինվորներին։

1919 թվականին՝ Կանադական բանակի բժշկական կորպուսից զորացրվելուց հետո, մեկնել է Չինաստան՝ աշխատելու Պեկինի միության բժշկական քոլեջում: Նախ ստանձնել է նյարդաբանության և սաղմնաբանության պրոֆեսորի պաշտոնը, իսկ 1924 թվականին նշանակվել է անատոմիայի ամբիոնի վարիչ: 1926 թվականին պլանավորել է որոնել մարդկային բրածոներ, չնայած քոլեջը խրախուսել է նրան կենտրոնանալ դասավանդման վրա: Այս ժամանակահատվածում Յոհան Գունար Անդերսոնը, որը 1921 թվականին պեղումներ է կատարել Վիշապի ոսկրերի բլրի (Ճոկոուտիեն) մոտ, Շվեդիայում տեղեկացել է Բլեքի բրածոների հետազոտության մասին: Յոհանը Բլեքին ուսումնասիրելու համար տվել է մարդու ատամներին նման երկու սեղանատամ: Հաջորդ տարի, Ռոքֆելլերի ֆոնդի դրամաշնորհով, Բլեքը սկսել է իր որոնումները Ճոկոուտիենի շրջակայքում: Չնայած ազգային հեղափոխական բանակի հետ կապված ռազմական անկարգություններին, որի պատճառով բազմաթիվ արևմտյան գիտնականներ լքել են Չինաստանը, Դևիդսոն Բլեքը և իր ընտանիքը մնացել են երկրում։

Այնուհետև Բլեքը այդ վայրում սկսել է լայնածավալ հետազոտություններ։ Նշանակվել է գլխավոր համակարգող, իր խմբում ընդգրկել է և՛ արևմտյան, և՛ չինացի գիտնականների։ 1926 թվականի ամռանը պեղումները ղեկավարող Օտտո Զդանսկին հայտնաբերել է երկու սեղանատամ, որը 1927 թվականին դրանք նկարագրել է որպես Homo ցեղի բրածոներ (Չինաստանի երկրաբանական հետազոտության տեղեկագիր): Բլեքը կարծել է, որ դրանք պատկանել են նոր մարդկային տեսակի և դրանք անվանել է Sinanthropus pekinensis: Այդ ատամը կրել է փոքրիկ թավշյա պատյանով պղնձե տուփի մեջ, որը ամրացված է իր գոտուն[10]։

Ավելի ուշ Բլեքը ատամը նվիրաբերել է Ռոքֆելլեր հիմնադրամին, որը ցանկացել է ավելի շատ նմուշներ ստանալ՝ նախքան դրամաշնորհներ տրամադրելը։

1928 թվականի նոյեմբերին հայտնաբերվել են ստորին ծնոտ, մի քանի ատամներ և գանգի բեկորներ։ Նրա գտածոն ընդլայնել է մարդու էվոլյուցիայի մասին գիտելիքները[11]։ Բլեքը ներկայացրեցլ է պեղումները հիմնադրամին, որը նրան տրամադրել է 80,000 դոլար (2024 թվականի փոխարժեքով $1.46 միլիոն դոլար): Դրամաշնորհը շարունակել է հետազոտությունը, և դրա հետ մեկտեղ Բլեքը հիմնադրել է Ցենոզոյան դարաշրջանի հետազոտությունների լաբորատորիան։

Ավելի ուշ մեկ այլ էքսկավատոր գտել է գանգ, հայտնաբերվել են ավելի շատ նմուշներ։ Բլեքը հաճախ դրանք զննել է մինչև ուշ գիշեր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում բնօրինակ ոսկրերի մեծ մասը կորել է՝ դրանք Չինաստանից անվտանգ պահպանման համար տեղափոխելու ընթացքում: Պատերազմի ժամանակ ճապոնացիները վերահսկողություն են ձեռք բերել Պեկինի միության բժշկական կենտրոնի նկատմամբ, որտեղ բրածոները պարունակող լաբորատորիան խուզարկվել է, իսկ մնացած բոլոր նմուշները՝ բռնագրավվել: Մինչ օրս բրածոները չեն հայտնաբերվել, և ոչ ոք վստահ չէ՝ դրանք գողացվել են, թե օրինականորեն կորել: Մնացել են միայն գիպսե արձանանմուշները՝ մեկը՝ Պեկինի միության բժշկական կենտրոնում, մեկը՝ Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիտուտում և մեկը՝ Լոնդոնում[10]:

Բլեքը եղել է Ամերիկյան անատոմիայի ասոցիացիայի անդամ[12]

Ասիական վարկած

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնէաբաններ Յոհան Գունար Անդերսոնը, Օտտո Զդանսկին և Վալտեր Գրեյնջերը կարծել են, որ մարդու ծագումը գալիս է Ասիայից: Երեք գիտնականներն էլ այցելել են Չինաստան և Ճոկոուտիեն, որտեղ հայտնաբերել են Պեկինյան մարդուն (Սինանթրոպոս): Պեղումների հետագա ֆինանսավորումն իրականացրել է Դեյվիդսոն Բլեքը, որը Ասիական վարկածի հիմնական կողմնակիցներից մեկն է[13]: Ճոկոուտիենում Պեկինյամժն մարդու գտածոների պատճառով, հնէամարդաբանական հետազոտությունների կենտրոնը մինչև 1930 թվականը ամբողջությամբ տեղափոխվել է Ասիա:

Բլեքը 1925 թվականին գրել է «Ասիան և պրիմատների տարածումը» վերնագրով հոդվածը, որում պնդել է, որ մարդու ծագումը կարելի է փնտրել Տիբեթում, Բրիտանական Հնդկաստանում, Յունգ-Լինգում և Չինաստանի Կաշգարյան հարթավայրում: 1934 թվականին հրապարակված նրա վերջին հոդվածում կրկին հաստատել է մարդու ծագման ասիական տեսությունը՝ Արևելյան Ասիայի հաատեքստում[14]:

Պարգևներ և մրցանակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1931 թվականին ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիան Բլեքին պարգևատրել է Դանիել Ժիրո Էլիոթի մեդալով[15]։

1935 թվականին հայտնաբերված Մեծ կապիկ (լատին․՝ Gigantopithecus blacki) անհետացած ցեղը անվանակոչվել է Բլեքի պատվին[16]։

Անձնական կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1913 թվականին Դեյվիդսոն Բլեքը ամուսնացել է Ադենա Նևիթի հետ։ Վերջինս ուղեկցել է Բլեքին նրա ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Ունեցել են երկու երեխա՝ որդի՝ Դեյվիդսոնը (1921թ–1988) և դուստր՝ Նևիթը (1925թ–2020թ)։ Երկուսն էլ ծնվել են Պեկինում[10]։

Ավագ Դեյվիդսոնը մահացել է սրտի անբավարարությունից 1934 թվականին: Նրա մահախոսականը գրել է նյարդաբան Ջ. Է. Սմիթը, ոմ ղեկավարությամբ Դեյվիդսոնը աշխատել է[17]:

Բլեքի որդին դարձել է բժիշկ՝ 1946 թվականին ստանալով բժշկական աստիճան։ 1964 թվականին Դեյվիդսոնը ամուսնացել է Լին Սանդերլենդի հետ և ունեցել է որդի՝ Դեյվիդսոնին (1969–2011), որը մահացել է պապիկի մահից ուղիղ 77 տարի անց։ Բլեքի որդին մահացել է 1988 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ 67 տարեկան հասակում[18]։

1945 թվականի օգոստոսի 4-ին Բլեքի դուստրը ամուսնացել է կանադացի ռազմածովային լեյտենանտ Ջոն Մեյբիի հետ։ Նրանք ունեցել են հինգ երեխա՝ Ջոնը, Մեյլենը, Բրենդան, Քրիս Ռայերսոնը և Ալանը։ Նևիթը մահացել է 2020 թվականի փետրվարի 1-ին՝ 94 տարեկան հասակում, և իրենից հետո մնացել են իր երեխաները, տասներկու թոռները և վեց ծոռները[19][20]։

Հրատարակումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Black, D. (1932 թ․ նոյեմբեր). «Skeletal Remains of Sinanthropus Other than Skull Parts*». Bulletin of the Geological Society of China. 11 (4): 365–374. doi:10.1111/j.1755-6724.1932.mp11004002.x.
  • Black, D. (1932 թ․ հունիս). «Evidences of the use of Fire by Sinanthropus*». Bulletin of the Geological Society of China. 11 (2): 107–108. doi:10.1111/j.1755-6724.1932.mp11002002.x.
  • Black, D. (1931 թ․ մարտ). «Palæogeography and Polar Shift. A Study of Hypothetical Projections». Bulletin of the Geological Society of China. Peiping. 10 (1). doi:10.1111/j.1755-6724.1931.mp10001006.x.
  • Black, D. (1930 թ․ հունիս). «Notice of the Recovery of a Second Adult Sinanthropus Skull Specimen». Bulletin of the Geological Society of China. Peiping. 9 (2): 97–100. doi:10.1111/j.1755-6724.1930.mp9002002.x.
  • Black, D. (1930 թ․ մարտ). «Interim Report on the Skull of Sinanthropus». Bulletin of the Geological Society of China. 9 (1): 7–10. doi:10.1111/j.1755-6724.1930.mp9001002.x.
  • "Preliminary Notice of the Discovery of an Adult Sinanthropus Skull at Chou Kou Tien." Bulletin of the Geological Society of China, Vol. VIII, No. 3, 1929.
  • Black, D. (1929 թ․ մարտ). «Preliminary Note on Additional Sinanthropus Material Discovered in Chou Kou Tien During 1928». Bulletin of the Geological Society of China. 8 (1): 15–20. doi:10.1111/j.1755-6724.1929.mp8001003.x.
  • "The Aeneolithic Yang Shao People of North China." Reprinted from the Transactions of the 6th Congress of the Far Eastern Association of Tropical Medicine. Tokyo, Japan, 1925.
  • "Asia and the Dispersal of Primates." Reprinted From the Bulletin of the Geological Society of China, Vol. IV, No. 2., 1925.
  • "A Note of the Physical Characters of the Prehistoric Kansu Race." from Memoirs of the Geological Survey of China, Series A, No. 5, June, 1925.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Deutsche Nationalbibliothek Record #14165774X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  3. ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6139746g
  4. ↑ https://www.nasonline.org/programs/awards/evolution-earth-and-life.html
  5. ↑ Directory of Federal Heritage Designations
  6. ↑ s., G. E. (1934). «Davidson Black. 1884-1934». Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. 1 (3): 360–365. doi:10.1098/rsbm.1934.0021.
  7. ↑ «Davidson Black Biography». World of Scientific Discovery. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 25-ին – via bookrags.com.
  8. ↑ Pritchett, Samantha (2008) [2001]. Dolentz, Lillian (ed.). «Davidson Black». mnsu.edu. EMuseum, Minnesota State University, Mankato. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 30-ին.
  9. ↑ Swinton, W E (1976 թ․ դեկտեմբերի 18). «Physician contributions to nonmedical science: Davidson Black, our Peking man». Canadian Medical Association Journal. Vol. 115, no. 12. էջեր 1251–3. PMC 1878980. PMID 793707.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Eyewitness account by his daughter Nevitt
  11. ↑ Swinton, W. E. (1976). «Physician contributions to nonmedical science: Davidson Black, our Peking man». Canadian Medical Association Journal. 115 (12): 1253. PMC 1878980. PMID 793707.
  12. ↑ Pauly, John Edward; Basmajian, John V.; Christensen, A. Kent; Jollie, William P.; Kelly, Douglas E., eds. (1987). The American Association of Anatomists, 1888-1987: essays on the history of anatomy in America and a report on the membership: past and present. Baltimore: Williams & Wilkins. ISBN 978-0-683-06800-9.
  13. ↑ Henke, Winfriend; Hardt, Thorolf. Handbook of paleoanthropology, Volume 1. էջեր 20–27.
  14. ↑ Corbey, Raymond; Roebroeks, Wil. Studying human origins, disciplinary history and epistemology. էջ 49.
  15. ↑ «Daniel Giraud Elliot Medal». nasonline.org. National Academy of Sciences. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 16-ին.
  16. ↑ Ciochon, Russell. «The Ape That Was Asian fossils reveal humanity's giant cousin». uiowa.edu. University of Iowa. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
  17. ↑ Roland, Charles. «Davidson Black». collections.ic.gc.ca. Innovation, Science and Economic Development, Government of Canada. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունիսի 28-ին.
  18. ↑ «Davidson Black Family fonds» (PDF). discoverarchives.library.utoronto.ca. Archives and Record Management Services, University of Toronto. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 27-ին.
  19. ↑ «The eventful life of Ottawa's Nevitt Maybee». Ottawa Citizen. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին.
  20. ↑ «Nevitt MAYBEE». Ottawa Citizen. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 26-ին.

Արտաքին աղբյուրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դեյվիդսոն Բլեք» հոդվածին։
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դեյվիդսոն Բլեք» հոդվածին։
 ⛭ 
  Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Դեյվիդսոն_Բլեք&oldid=10674563» էջից