Դեմիան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դեմիան. Էմիլ Զինքլերի երիտասարդության պատմությունը
գերմ.՝ Die Geschichte von Emil Sinclairs Jugend
Demian Erstausgabe.jpg
First edition (German)
ՀեղինակՀերման Հեսսե
Տեսակգրավոր աշխատություն և գրական ստեղծագործություն
Ժանրփիլիսոփայական վեպ և երևակայական նովել
Բնօրինակ լեզուԳերմաներեն
Ստեղծման տարեթիվ1919
Էջեր214 (հայերեն)
ՆախորդKnulp?
ԵրկիրԳերմանիա
ՀրատարակիչFischer Verlag
Հրատարակման տարեթիվ1919
Թարգմանիչ հայերենԱշոտ Ալեքսանյան
Հրատարակում հայերենՔյուրքչյան, 2017
ԳՄՍՀ0-06-093191-4
OCLC40739012

Դեմիան. Էմիլ Զինքլերի երիտասարդության պատմություն, Հերման Հեսսեի դաստիարակչական վեպերից (գերմ.՝ Bildungsroman), որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1919թ., իսկ նախաբանն ավելացվել է 1960թ.: Դեմիանն առաջին անգամ հրատարակվել է Էմիլ Զինքլերի՝ պատմությունը պատմողի անվան տակ, իսկ ավելի ուշ բացահայտվել է, որ հեղինակը Հեսսեն է։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էմիլ Զինքլերը մի երիտասարդ է, ով մեծացել է միջին խավի ընտանիքում։ Էմիլի ողջ գոյությունը նման է երկու աշխարհների միջև պայքարի՝ պատրանքի աշխարհի (կապված հինդուիստական Մայա (պատրանք) գաղափարի հետ) և իրական՝ հոգևոր ճշմարտության աշխարհի։ Պատմության ընթացքում ուղղորդվելով իր առեղծվածային դասընկերոջ՝ Մաքս Դեմիանի կողմից՝ նա հեռանում և ընդվզում է առերևույթ աշխարհի իդեալների դեմ, և ի վերջո հասնում է ինքնադրսևորմանն ու իր անձի կայացմանը։

Հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էմիլ Զինքլերը վեպի գլխավոր հերոսն է։ Զինքլերը մոլորվել է այն գաղափարների շուրջ, թե ինչ է իր կյանքը, և թե ինչ է այն լինելու, և ողջ վեպի ընթացքում ուղղորդող է փնտրում։ Նա մշտապես որևէ ավելի մեծ կերպարի կողմից հաստատման կարիք է զգում և ուղղորդողներ է տեսնում այնպիսի կերպարների մեջ, ինչպիսիք են Պիստորիուսը, Դեմիանն ու Էվան։
  • Զինքլերի մայրն ու հայրը խորհրդանշում են ապահովություն, որի գրկում Զինքլերը սկզբում ապաստան է գտնում, Բայց որի դեմ նա ի վերջո ընդվզում է։
  • Ֆրանց Քրոմերն անկարգ անձնավորություն է, ում գործադրած հոգեբանական ճնշումն ու տանջանքը Զինքլերին մղում են դեպի Դեմիանը։
  • Մաքս Դեմիանը Զինքլերի մանկության ընկերն է՝ նրա ուղղորդողը։ Նա Զինքլերին տանում է դեպի կայացում՝ ասես լինելով նրա «պահապան ոգին»։
  • Ալֆոնս Բեքը գիշերօթիկի ամենատարիքավոր սանն է, ով Զինքլերին վերաբերվում էր «ծաղրանքով ու հորեղբոր պես»։ Բեքը ևս մի փոքր ուղղորդողի առաքելություն է կատարում՝ նրան ծանոթացնելով ալկոհոլի սքանչալիքների ու որոգայթների հետ։
  • Պիստորիուսը ծխական քահանա է, երգեհոնահար տեղական եկեղեցում, և Զինքլերի ժամանակավոր ուղղորդիչը։ Նա Զինքլերին սովորեցնում է նայել ներս՝ սեփական հոգու մեջ։
  • Ֆրաու Էվան Մաքս Դեմիանի մայրն է։ Էվան Զինքլերի համար դառնում է կյանքի կատարյալ մարմնավորողը՝ նախ նրա նկարներում ու տեսիլքներում, և ապա՝ որպես անձ՝ իր կերպարով։

Յունգի ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկսած առնվազն 1914թ. (եթե ոչ 1909թ.)՝ Հեսսեն տարված էր  հոգեվերլուծությամբ, որը զարգացում էր ապրում՝ տարածվելով գերմանական մտածողության մեջ։ 1910-ական թթ. Հեսսեն զգաց, որ իր հոգեբանական դժվարությունները, որոնք, սկսած երիտասարդ տարիքից, տանջանքի պատճառ են եղել, պետք էր լուծել հոգեթերապիայի միջոցով։ 1916-17թթ. նա անցավ հոգեվերլուծության բուժման կուրս դոկտոր Ժոզեֆ Լանգի հետ, ով Կարլ Յունգի աշակերտն էր։ Լանգի հետ նրա կապից, և ավելի ուշ՝ 1921 թ., Յունգի հետ հոգեվերլուծություն անցնելուց հետո Հեսսեն խիստ հետաքրքրվեց յունգյան վերլուծությամբ և մեկնաբանությամբ։ Դեմիանը լի է  յունգյան օրինակներով ու սիմվոլիկայով։ Բացի այդ հոգեվերլուծությունը թույլ տվեց Հեսսեին նաև բացահայտել այն հոգեբանական խնդիրները, որոնք նա ունեցել է երիտասարդ տարիքում, այդ թվում՝ ներքին լարվածությունը, որն առաջացել էր իր սեփական  ինստինկտների և իր ծնողների խիստ խրատատվության բախման հետևանքով։ Նման թեմաները տեղ են գտել Հեսսեի վեպում՝ որպես կիսաինքնակենսագրական մտորումներ յունգյան փիլիսոփայության՝ իր սեփական բացահայտման վերաբերյալ[1]։

Թեմաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բախում երկատվածության հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական թեմաներից մեկը հակադիր ուժերի գոյությունն է, և միաժամանակ երկուսի անհրաժեշտության գաղափարը։

Հոգևոր լուսավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպը կառուցված է գնոստիցիզմի գաղափարի շուրջ, մասնավորապես՝ Աբրաքսաս Աստծու՝ արտացոլելով Կարլ Յունգի հոգեբանության ազդեցությունը։  Ըստ Հեսսեի՝  վեպը յունգյան ինդիվիդուացիայի պատմություն է՝ դեպի անգիտակցականը թափանցելու գործընթաց։

Կանայք «Դեմիան»-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանայք էական դեր են խաղում Դեմիան-ում ՝ ըստ յունգյան մեկնաբանության։ Սկզբում Զինքլերն ուղղվում է դեպի մայրն ու քույրերը, և անգամ դեպի սպասուհին։ Քանի դեռ դպրոցում էր, նա տեսնում է մի գեղեցիկ կնոջ, որին կոչում է Բեատրիչե, և վեպի վերջում, երբ Զինքլերը պատանի է, նա բացահայտում է Դեմիանի մորը՝ Ֆրաու Էվային։ Այս կանայք պատմության մեջ էական դեր չեն խաղում, բայց Հեսսեն նրանց օգտագործում է սիմվոլիկ կերպով՝ արտացոլելով Զինքլերի մտքի խորությունը։

Սիմվոլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստված Աբրաքսաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գնոստիկական աստվածություն Աբրաքսասը ողջ երկի մեջ օգտագործվում է որպես խորհրդանիշ՝ իդեալականացնելով աշխարհի բարու և չարի փոխկապվածությունը։ Դեմիանը պնդում է, որ Եհովան՝ հրեական Աստվածը,  իրականում Աստծու միայն մեկ կողմն է. նա իշխում է այն ամենի վրա, ինչ բարերար է, բայց աշխարհն ունի մեկ այլ կողմ ևս, և անսահման Աստվածը պետք է ընդգրկի աշխարհի երկու կողմն էլ։ Աբրաքսասի սիմվոլը հայտնվում է որպես մի թռչուն՝ ձվից կամ երկրագնդից դուրս գալիս։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Timms, Edward (1990)։ Peter Collier and Judy Davies, ed.։ Modernism and the European Unconscious։ Oxford: Polity Press։ ISBN 0-7456-0519-2 

Գրականության ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]