Jump to content

Դեղորայքային աբորտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դեղորայքային աբորտ
Տեսակmanner of death?, medicinal product? և դեղանյութեր

Դեղորայքային աբորտ, հղիության ընդհատման նպատակով դեղամիջոցների կիրառում[1], հայտնի է նաև որպես ոչ վիրահատական աբորտ: Դեղորայքային աբորտները հանդիսանում են այլընտրանք վիրահատական (գործիքային) մեթոդներին, ինչպիսիք են վակուում-ասպիրացիան կամ դիլատացիան և արգանդի խոռոչի քերումը (կյուռետաժ)[2]: Աշխարհի շատ երկրներում դեղորայքային աբորտներն ավելի տարածված են, քան վիրահատական միջամտությունները[3][4]:

Դեղորայքային աբորտներն առավել հաճախ իրականացվում են երկու դեղամիջոցների համակցմամբ՝ միֆեպրիստոն, որին հաջորդում է միզոպրոստոլը: Այս համակցությունն ավելի արդյունավետ է, քան դեղորայքային այլ սխեմաներ[2]: Որոշ իրավիճակներում, երբ միֆեպրիստոնը հասանելի չէ, կարող է կիրառվել միայն միզոպրոստոլը[5]:

Դեղորայքային աբորտը և՛ անվտանգ է, և՛ արդյունավետ հղիության տարբեր ժամկետներում, ներառյալ երկրորդ և երրորդ եռամսյակները[6][7][8]։ Հղիության ժամկետի մեծացմանը զուգընթաց, հատկապես երրորդ եռամսյակում, միջամտությունն աստիճանաբար դառնում է ավելի ռիսկային և պակաս արդյունավետ: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դեղորայքային աբորտի հետևանքով մահացության ցուցանիշը 14 անգամ ցածր է, քան ծննդաբերության ժամանակ գրանցված մահացությունը, իսկ հոսպիտալացում կամ արյան փոխներարկում պահանջող լուրջ բարդությունների հավանականությունը 0,4%-ից պակաս է[9][10][11][12]: Առաջին եռամսյակում դեղորայքային աբորտը կարող է անվտանգ կերպով իրականացվել պացիենտի կողմից տանը՝ առանց լրացուցիչ օգնության[13]: Այնուամենայնիվ, տնային պայմաններում դեղորայքային աբորտի իրականացման տարածվածությունը տարբերվում է՝ կախված տվյալ երկրի օրենսդրական, վարչական և բժշկական ուղեցույցներից: Երկրորդ եռամսյակից սկսած խորհուրդ է տրվում երկրորդ դեղամիջոցն ընդունել կլինիկայում, բժշկի կաբինետում կամ հսկվող այլ բժշկական հաստատությունում[13]:

Դեղորայքային սխեմաներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
200 մգ միֆեպրիստոն և 800 մգ միզոպրոստոլ․ վաղ ժամկետներում հղիության դեղորայքային ընդհատման հիմնական սխեման

Մինչև հղիության 12 շաբաթական ժամկետ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 12 շաբաթական հղիության դեղորայքային ընդատման համար առաջարկվում է կիրառել 200 միլիգրամ միֆեպրիստոն՝ ներքին ընդունման եղանակով, որին, մեկ-երկու օր անց, հաջորդում է 800 միկրոգրամ միզոպրոստոլը՝ այտային, հեշտոցային կամ ենթալեզվային եղանակով[14]: Այս դեղորայքային համակցության արդյունավետությունը մինչև հղիության 10 շաբաթական ժամկետը կազմում է 96,6%[15]:

Շատ վաղ ժամկետներում իրականացվող դեղորայքային աբորտը, երբ հղիությունը դեռևս տեսանելի չէ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ, նույնքան անվտանգ և արդյունավետ է, որքան այն դեպքերում, երբ հղիությունն արդեն տեսանելի է ուլտրաձայնով[16]: Միզոպրոստոլը պետք է ընդունվի միֆեպրիստոնից 24-48 ժամ անց. միզոպրոստոլի ընդունումը մինչև 24 ժամը նվազեցնում է արդյունավետությունը[11]: Այնուամենայնիվ, հետազոտություններից մեկը ցույց է տվել, որ այս երկու դեղամիջոցները կարող են ընդունվել նաև միաժամանակ՝ ունենալով գրեթե նույն արդյունավետությունը[17]:

9 շաբաթականից մեծ ժամկետներում միզոպրոստոլի (երկրորդ դեղամիջոցի) երկու դեղաչափ կիրառելը մեծացնում է բուժման արդյունավետությունը[18]: Հղիության 10-11 շաբաթական ժամկետից սկսած աբորտների ազգային ֆեդերացիան (NAF) առաջարկում է միզոպրոստոլի երկրորդ դեղաչափը (800 միկրոգրամ) ընդունել առաջինից չորս ժամ անց[19]: Բազմապտուղ հղիության դեպքում (երկվորյակներ) խորհուրդ է տրվում միֆեպրիստոնի ավելի բարձր դեղաչափ[20]:

Միֆեպրիստոնն ընդունելուց հետո պացիենտը պարտադիր պետք է ընդունի նաև միզոպրոստոլը: Չնայած հնարավոր է, որ հղիությունն ընդհատվի միայն առաջին դեղամիջոցից, միզոպրոստոլի ընդունման բացթողումը կարող է հանգեցնել թերի վիժման, երբ պտուղը մահանում է, սակայն ամբողջությամբ չի արտամղվում արգանդի խոռոչից (ինչը կարող է ուղեկցվել արյունահոսությամբ) և պահանջվում է վիրահատական միջամտություն՝ պտղի հեռացման համար: Մեկ այլ սցենարով՝ հղիությունը կարող է շարունակվել՝ կենսունակ պտղով: Ելնելով վերոնշյալ պատճառներից միզոպրոստոլը միշտ պետք է ընդունվի միֆեպրիստոնից հետո[21]։

Ինքնուրույն իրականացվող դեղորայքային աբորտ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին եռամսյակում ինքնուրույն իրականացվող դեղորայքային աբորտը հարմար տարբերակ է այն պացիենտների համար, ովքեր նախընտրում են ընդունել աբորտի համար նախատեսված դեղամիջոցները տանը՝ առանց անմիջական բժշկական հսկողության (ի տարբերություն բժշկի հսկողությամբ իրականացվող դեղորայքային աբորտի, երբ պացիենտը երկրորդ դեղամիջոցն ընդունում է վերապատրաստված բուժաշխատողի ներկայությամբ)[13]: Առաջին եռամսյակում ինքնուրույն իրականացվող դեղորայքային աբորտը նույնքան անվտանգ և արդյունավետ է, որքան բժշկի վերահսկողությամբ իրականացվողը[22][23][24]:

Երկու դեղամիջոցների կիրառման ընթացակարգը կախված է նշանակված կոնկրետ դեղամիջոցներից: 200 մգ միֆեպրիստոնի հաբերի կիրառման տիպիկ ընթացակարգը հետևյալն է[25][26][27][28].

  1. Ընդունել 200 մգ միֆեպրիստոնի հաբը ներքին ընդունման եղանակով։
  2. Միֆեպրիստոնի ընդունումից 24-48 ժամ անց ընդունել 800 մկգ միզոպրոստոլ (սովորաբար չորս հաբ): Միզոպրոստոլին կից հրահանգների թերթիկը կհստակեցնի կիրառման եղանակը, օրինակ՝ այտային (լնդերի և այտի լորձաթաղանթի միջև), ենթալեզվային կամ հեշտոցային (հեշտոցային մոմիկի տեսքով)։
  3. Հղիության արգասիքը (սաղմը և ընկերքը) դուրս է մղվում հեշտոցով միզոպրոստոլի ընդունումից 2-ից 24 ժամվա ընթացքում, ուստի պացիենտը այդ ընթացքում պետք է գտնվի սանհանգույցին մոտ վայրում: Հղիության արգասիքի արտամղման ժամանակ և դրանից հետո կարող են նկատվել կծկանքային ցավեր, սրտխառնոց և արյունահոսություն։
  4. Վարակներից խուսափելու համար պացիենտը չպետք է օգտագործի տամպոններ, գտնվի ջրի մեջ (լողավազան կամ լոգանք) կամ ունենա սեռական հարաբերություն 2-3 շաբաթ։
  5. Պացիենտը պետք է կապ հաստատի իր բուժող բժշկի հետ միֆեպրիստոնի ընդունումից 7-14 օր անց՝ հղիության լիարժեք ընդհատումը հաստատելու և արյունահոսության աստիճանը գնահատելու համար։

12 շաբաթականից մեծ հղիություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեղորայքային աբորտն անվտանգ և արդյունավետ է նաև երկրորդ և երրորդ եռամսյակներում[6][29][30][31]: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) խորհուրդ է տալիս 12 շաբաթականից բարձր հղիության ժամկետում իրականացվող դեղորայքային աբորտները վերահսկվեն ընդհանուր պրոֆիլի բժշկի կամ նեղ մասնագետի կողմից (ի տարբերություն առաջին եռամսյակի, երբ պացիենտը կարող է անվտանգ կերպով ընդունել դեղամիջոցները տանը՝ առանց հսկողության)[13][14]։

12 շաբաթականից մեծ հղիության դեղորայքային ընդհատման համար ԱՀԿ-ն առաջարկում է 200 մգ միֆեպրիստոն՝ ներքին ընդունման եղանակով, որից մեկ-երկու օր անց միզոպրոստոլի կրկնվող դեղաչափերի կիրառումը (400-ական մկգ)՝ ենթալեզվային, այտային կամ հեշտոցային եղանակով[14]: Միզոպրոստոլը պետք է ընդունվի յուրաքանչյուր 3 ժամը մեկ՝ մինչև հղիության լիարժեք ընդհատումը: Միզոպրոստոլի ընդունումից մինչև աբորտը միջինում տևում է 6–8 ժամ, և պացիենտների մոտավորապես 94%-ի մոտ հղիությունն ընդհատվում է միզոպրոստոլի ընդունումից 24 ժամվա ընթացքում[32]: Այն դեպքերում, երբ միֆեպրիստոնը հասանելի չէ, միզոպրոստոլը կարող է կիրառվել որպես առանձին միջոց, սակայն այդ դեպքում աբորտի իրականացման միջին ժամանակահատվածն ավելի երկար կլինի՝ համեմատած միֆեպրիստոն-միզոպրոստոլ համակցված սխեմայի[33]:

Դեղորայքային այլընտրանքային համակցություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միֆեպրիստոն-միզոպրոստոլ համակցությունը ներկայումս դեղորայքային աբորտի ամենաշատ առաջարկվող սխեման է, սակայն գոյություն ունեն նաև դեղորայքային այլ համակցություններ:

Որոշ հանգամանքներում դեղորայքային աբորտի համար կարող է կիրառվել միայն միզոպրոստոլ (առանց միֆեպրիստոնի), ինչն արդյունավետություն է ցուցաբերել նույնիսկ երկրորդ եռամսյակում[34]: Միզոպրոստոլն ավելի հասանելի է, քան միֆեպրիստոնը, և ավելի հեշտ է պահպանման ու կիրառման տեսանկյունից, ուստի միֆեպրիստոնի բացակայության դեպքում բժիշկը կարող է առաջարկել միայն միզոպրոստոլի կիրառում[5]: Այդ դեպքում ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս 800 մկգ միզոպրոստոլ՝ այտային, ենթալեզվային կամ հեշտոցային եղանակով[14]: Միայն միզոպրոստոլի կիրառմամբ հղիության ընդհատման հաջողության ցուցանիշը (93%) գրեթե նույնն է, ինչ միֆեպրիստոն-միզոպրոստոլ համակցության դեպքում (96%): Այնուամենայնիվ, միայն միզոպրոստոլ կիրառած կանանց 15%-ը կարիք է ունեցել հետագա վիրահատական միջամտության, ինչը զգալիորեն գերազանցում է համակցված սխեմայի ցուցանիշը[35]:

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ լետրոզոլը կամ մետոտրեքսատը կարող են ներառվել միֆեպրիստոն-միզոպրոստոլ սխեմայի մեջ՝ առաջին եռամսյակում ելքերը բարելավելու նպատակով[2][36][37]:

Արգանդային հղիությունների դեպքում հազվադեպ կիրառվող դեղորայքային համակցություն է մետոտրեքսատ-միզոպրոստոլը, որը սովորաբար նախատեսված է արտարգանդային հղիություններիհամար[38]: Մետոտրեքսատը տրվում է ներքին ընդունման կամ միջմկանային ներարկման ձևով, որին 3-5 օր անց հաջորդում է հեշտոցային միզոպրոստոլը[19]: Մետոտրեքսատի համակցությունը կիրառելի է մինչև 63 օրական հղիության ժամկետը: ԱՀԿ-ն թույլատրում է մետոտրեքսատ-միզոպրոստոլ համակցության կիրառումը[39], սակայն նախապատվությունը տալիս է միֆեպրիստոնի համակցությանը, քանի որ թերի աբորտի դեպքում մետոտրեքսատը կարող է տերատոգեն (արատածին) ազդեցություն ունենալ սաղմի վրա: Մետոտրեքսատ-միզոպրոստոլ համակցությունը համարվում է ավելի արդյունավետ, քան միայն միզոպրոստոլի կիրառումը[40]:

Հակացուցումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միֆեպրիստոնի կիրառման հակացուցումներն են ժառանգական պորֆիրիան, մակերիկամների քրոնիկական անբավարարությունը և արտարգանդային հղիությունը[41][42]: Որոշ մասնագետներ հակացուցում են համարում նաև ներարգանդային պարույրի (ներարգանդային սարքի) առկայությունը[42]: Միֆեպրիստոնից կամ միզոպրոստոլից նախկինում ունեցած ալերգիկ ռեակցիան նույնպես հանդիսանում է հակացուցում[41]:

Բազմաթիվ հետազոտություններում ընդգրկված չեն եղել առողջական լուրջ խնդիրներ ունեցող կանայք, օրինակ՝ սրտի և լյարդի հիվանդություններով կամ ծանր անեմիայով (սակավարյունություն) տառապողները[42]: Մի շարք հանգամանքներում պահանջվում է զգուշություն, ներառյալ[41]՝

  • Կորտիկոստերոիդների երկարատև օգտագործում
  • Արյան մակարդելիության խանգարումներ
  • Ծանր անեմիա

Որոշ դեպքերում նպատակահարմար է նախկինում առողջական խնդիրներ ունեցող անձանց ուղեգրել հիվանդանոցային պայմաններում աբորտ իրականացնող մասնագետի մոտ[43]։

Ընդհակառակը, որոշ բժշկական վիճակներ կարող են դեղորայքային աբորտն ավելի նախընտրելի դարձնել, քան վիրահատականը: Այդպիսի վիճակներից են արգանդի խոշոր միոմաները (ֆիբրոիդներ), արգանդի բնածին արատները կամ ինֆիբուլյացիայի (սեռական օրգանների ձևափոխման) հետևանքով առաջացած սեռական օրգանների սպիացումը[44][45][46]:

Կողմնակի ազդեցություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանանց մեծամասնության մոտ նկատվում են կծկանքային բնույթի ցավեր և արյունահոսություն, որն ավելի առատ է, քան սովորական դաշտանը[42]: Այլ անցանկալի երևույթները կարող են ներառել սրտխառնոց, փսխում, տենդ, դող, լուծ, գլխացավ, գլխապտույտ, ջերմության զգացում կամ ջերմահորդանքներ[47][40][17]: Հեշտոցային տարբերակով կիրառման դեպքում միզոպրոստոլի ստամոքս-աղիքային կողմնակի ազդեցությունները ավելի քիչ են դրսևորվում[2]: Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները, ինչպիսին է իբուպրոֆենը, նվազեցնում են ցավը դեղորայքային աբորտի ժամանակ:

Ախտանիշներ, որոնք պահանջում են անհետաձգելի բժշկական օգնություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Առատ արյունահոսություն (եթե երկու կամ ավելի հաջորդական ժամերի ընթացքում լիովին թրջվում է երկու կամ ավելի հիգիենիկ միջադիր, դիմեք բժշկական օգնության)[48]
  • Որովայնային ցավ, սրտխառնոց, փսխում, լուծ կամ տենդ, որոնք միֆեպրիստոնի ընդունումից հետո տևում են ավելի քան 24 ժամ[48]
  • 38 °C (100.4 °F) կամ ավելի բարձր ջերմություն, որը տևում է ավելի քան 4 ժամ[48]

Մինչև 10 շաբաթական հղիության դեպքում բարդությունները հազվադեպ են։ Ըստ երկու խոշոր հետազոտությունների՝ արյան փոխներարկում պահանջող արյունահոսություն դիտվել է կանանց 0,03–0,6%-ի մոտ, իսկ լուրջ վարակներ՝ 0,01–0,5%-ի մոտ[15][11]: Քանի որ դեղորայքային աբորտից հետո վարակների հավանականությունը ցածր է, կանխարգելիչ հակաբիոտիկներ խորհուրդ չեն տրվում (ի տարբերություն վիրահատական աբորտների, որտեղ պարբերաբար տրվում են հակաբիոտիկներ)[49][19]: Գրանցվել են կլոստրիդիալ տոքսիկ շոկի համախտանիշից մահվան եզակի դեպքեր[50]:

2013 թվականի հետազոտությունը, որն ընդգրկել է 200 մգ միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի համակցումն օգտագործած 45,000 կանանց, պարզել է, որ 0,4%-ից պակասն է ունեցել լուրջ բարդություններ, որոնք պահանջել են հոսպիտալացում (0,3%) և/կամ արյան փոխներարկում (0,1%)[11][12]:

Արյունահոսության կառավարում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեշտոցային արյունահոսությունը սովորաբար աստիճանաբար նվազում է դեղորայքային աբորտից հետո մոտ երկու շաբաթվա ընթացքում, սակայն առանձին դեպքերում քսվող արյունային արտադրությունը կարող է տևել մինչև 45 օր[41]: Երկարատև արյունահոսության դեպքում կարող է շտապ վիրահատական կամ դեղորայքային միջամտության կարիք առաջանալ՝ ելնելով պացիենտի ինքնազգացողությունից և արյունահոսության դինամիկայից: Ընդհանուր առմամբ, դեղորայքային աբորտ անցած անձանց 1%-ից պակասն է դիմում շտապօգնության՝ չափազանց առատ արյունահոսության պատճառով, և մոտ 0,1%-ն է ունենում արյան փոխներարկման կարիք[51][52][53]: Բեղմնավորման արգասիքների մնացորդները դուրս կմղվեն հաջորդող հեշտոցային արյունահոսության ժամանակ: Այնուամենայնիվ, վիրահատական միջամտություն կարող է իրականացվել պացիենտի խնդրանքով, եթե արյունահոսությունն առատ է կամ երկարատև, առաջացնում է անեմիա կամ եթե առկա են էնդոմետրիտի (արգանդի լորձաթաղանթի բորբոքման) նշաններ[51]:

Անվտանգություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեղորայքային աբորտը նույնքան անվտանգ է կամ ավելի անվտանգ, քան ծննդաբերությունը, վիրահատական աբորտը կամ ոչ անվտանգ (առանց վերահսկողության) աբորտը:

Այն մոտ 14 անգամ ավելի անվտանգ է, քան ծննդաբերությունը, ինչպես նաև ավելի անվտանգ է, քան պենիցիլինի կամ վիագրայի օգտագործումից մահացության ցուցանիշները[9][10]:

ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության զեկույցը նշում է, որ 2000-2018 թվականներին դեղորայքային աբորտ կատարած 3,7 միլիոն կանանցից 24-ը մահացել են հետագայում, ընդ որում այդ մահերից 11-ը հավանաբար կապված չեն եղել աբորտի հետ (ներառյալ դեղաչափի չարաշահումը, սպանությունները և ինքնասպանությունը)[17][18]: Եթե հաշվի չառնենք այդ 11 դեպքերը, դեղորայքային աբորտի մահացության ցուցանիշը կիսով չափ ցածր է ընդհանուր աբորտների մահացության ցուցանիշից[2][17]:

Օրինական դեղորայքային աբորտները նվազեցնում են ոչ անվտանգ աբորտների հետ կապված ռիսկերը: Ամբողջ աշխարհում վերարտադրողական տարիքի կանանց առողջությունը բախվում է զգալի վտանգների՝ անվտանգ աբորտի ծառայություններ ստանալու դժվարությունների պատճառով[54][55][56][57]: Այս բացասական հետևանքները բխում են խիստ իրավակարգավորումներից, առողջապահական անարդյունավետ համակարգերից, պատշաճ վերապատրաստում անցած բուժաշխատողների պակասից, հասարակության կողմից պարտադրված ստիգմայից և հեռավոր տարածաշրջաններում ծառայությունների սահմանափակ հասանելիությունից[58][59]: Բացի այդ, ցածր և միջին եկամուտ ունեցող այն երկրներում, որտեղ աբորտն օրենքով թույլատրված է, դեռևս տեղի են ունենում զգալի թվով ոչ անվտանգ աբորտներ: Այս տարածաշրջաններում տարեկան մոտ 7 միլիոն կին հոսպիտալացվում է ոչ անվտանգ աբորտի հետևանքով առաջացած բարդությունների պատճառով: Ոչ անվտանգ աբորտներին է վերագրվում մայրական մահացության դեպքերի 4,7%-ից մինչև 13,2%-ը յուրաքանչյուր տարի, իսկ դրանց բարդությունների կառավարման համար պահանջվող ծախսերը գնահատվում են շուրջ 553 միլիոն դոլար[60][61]: Այս առողջապահական ռիսկերին նպաստում են բազմաթիվ գործոններ, այդ թվում՝ առկա ընտրության հնարավորությունների մասին իրազեկվածության պակասը, աբորտի վերաբերյալ բուժաշխատողների տարբերվող մոտեցումները, անվտանգ աբորտի ծառայություններ մատուցող որակյալ անձնակազմի պակասը, պացիենտի անձնական տվյալների գաղտնիության և կոնֆիդենցիալության անբավարար մակարդակը, ինչպես նաև պահանջարկին չհամապատասխանող ծառայությունները[62]:

Տերատոգենություն և շարունակվող հղիություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախքան դեղորայքային աբորտ սկսելը, կանայք պետք է տեղեկացվեն միզոպրոստոլի հնարավոր վնասակար ազդեցության մասին, եթե աբորտը հաջողությամբ չավարտվի: Եթե հղիությունը շարունակվում է միֆեպրիստոնի և միզոպրոստոլի օգտագործումից հետո, անհրաժեշտ է դիմել համապատասխան բժշկական օգնության՝ քննարկելու հնարավոր տարբերակները և ռիսկերը: Չկան ապացույցներ, որ միֆեպրիստոնն առաջացնում է բնածին արատներ[63], սակայն միզոպրոստոլը, առաջին եռամսյակում կիրառելիս, կարող է լինել տերատոգեն և հանգեցնել բնածին անոմալիաների, ինչպիսիք են վերջույթների արատները՝ Մյոբիուսի համախտանիշով (դիմային նյարդի կաթված) կամ առանց դրա[64]:

Դեղաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միֆեպրիստոնը պաշարում է պրոգեստերոն հորմոնը[65][66], ինչը հանգեցնում է արգանդի լորձաթաղանթի բարակեցմանը՝ կանխելով սաղմի ամրացումը արգանդի պատին և դրա հետագա աճը: Մետոտրեքսատը, որը երբեմն օգտագործվում է միֆեպրիստոնի փոխարեն, դադարեցնում է ցիտոտրոֆոբլաստիկ հյուսվածքի աճը և դրա վերածումը ֆունկցիոնալ ընկերքի՝ այն օրգանի, որը սննդանյութեր է մատակարարում զարգացող պտղին[67]: Միզոպրոստոլը, որը սինթետիկ պրոստագլանդին է, առաջացնում է արգանդի կծկումներ և սաղմի արտամղում հեշտոցի միջով[68]: Լետրոզոլը արոմատազի արգելակիչ է, որը կանխում է էստրոգենի սինթեզը և խթանում ձվազատումը: Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ լետրոզոլի կիրառումը նախքան միզոպրոստոլը կամ միֆեպրիստոնը՝ դեղորայքային աբորտի մեկնարկի համար, կարող է բարձրացնել բուժման արդյունավետությունը և նվազեցնել վիրահատական միջամտությունների անհրաժեշտությունը[69]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դեղորայքային աբորտների մասնաբաժինը բոլոր աբորտների մեջ
Երկիր Մասնաբաժին
Նիդերլանդներ 34% 2021-ին[70]
Իտալիա 35% 2020-ին[71]
Կանադա 37% 2021-ին[72]
Բելգիա 38% 2021-ին[73]
Գերմանիա 39% 2022-ին[74]
Նոր Զելանդիա 46% 2021-ին[75]
Իսպանիա 57% 2024-ին[76]
ԱՄՆ 63% 2023-ին[77]
Պորտուգալիա 68% 2021-ին[78]
Սլովենիա 72% 2019-ին[79]
Ֆրանսիա 76% 2021-ին[80]
Շվեյցարիա 80% 2021-ին[81]
Դանիա 83% 2021-ին[82]
Անգլիա և Ուելս 87% 2021-ին[83]
Իսլանդիա 87% 2021-ին[84]
Էստոնիա 91% 2021-ին[85]
Նորվեգիա 95% 2022-ին[86]
Շվեդիա 96% 2021-ին[87]
Ֆինլանդիա 98% 2021-ին[88]
Շոտլանդիա 99% 2021-ին[89]

Ինքնուրույն իրականացվող աբորտը նոր երևույթ չէ, այն պատմականորեն ձևավորված մեթոդ է, որը ներառել է խոտաբույսերի կիրառում և այլ միջամտություններ[90]: Շվեդ հետազոտողները պոտենցիալ աբորտիվ միջոցների փորձարկումները սկսել են 1965 թվականին: 1968 թվականին շվեդ բժիշկ Լարս Էնգստրյոմը հրապարակեց մի հոդված՝ Ստոկհոլմի Կարոլինսկա հիվանդանոցի կանանց կլինիկայում անցկացված կլինիկական փորձարկման վերաբերյալ: Փորձարկումն իրականացվել էր F6103 միացության միջոցով հղի շվեդ կանանց շրջանում՝ նպատակ ունենալով արհեստականորեն ընդհատել հղիությունը: Սա Շվեդիայում իրականացված աբորտի դեղահաբի վերաբերյալ առաջին կլինիկական փորձարկումն էր[91]: Հոդվածը, որն ի սկզբանե վերնագրված էր «Շվեդական աբորտի դեղահաբ», վերանվանվեց «Շվեդական հետբեղմնավորման դեղահաբ»՝ փորձարկվող խմբում արհեստականորեն առաջացրած աբորտների փոքր թվի պատճառով: Այն բանից հետո, երբ F6103-ի հետ կապված ջանքերը հիմնականում անհաջող ընթացան, նույն հետազոտողները փորձեցին գտնել աբորտի դեղահաբ՝ հիմնված պրոստագլանդինների վրա՝ օգտվելով այն հանգամանքից, որ այդ ժամանակ Շվեդիայում աշխատում էին պրոստագլանդինների ոլորտում բազմաթիվ ճանաչված գիտնականներ: Հետագայում՝ 1982 թվականին նրանք իրենց աշխատանքի համար արժանացան Նոբելյան մրցանակի՝ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում[92]:

Դեղորայքային աբորտը դարձավ աբորտի հաջողված այլընտրանքային մեթոդ 1970-ական թվականներին՝ պրոստագլանդինների անալոգների հասանելիության շնորհիվ: Այդպիսի անալոգներից է կարբոպրոստը, որը հաջողությամբ փորձարկվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 1979 թվականին[93][94][95][96][97]:

1981 թվականին ֆրանսիական Roussel-Uclaf դեղագործական ընկերությունը մշակեց հակապրոգեստոգենային միֆեպրիստոնը (հայտնի նաև որպես RU-486)[98][3][40][2]: Միֆեպրիստոնը կիրառման համար առաջին անգամ հաստատվել է Չինաստանում և Ֆրանսիայում 1988 թվականին, Մեծ Բրիտանիայում՝ 1991 թվականին, Շվեդիայում՝ 1992 թվականին, իսկ 1999 թվականին՝ Ավստրիայում, Բելգիայում, Դանիայում, Ֆինլանդիայում, Վրաստանում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Իսլանդիայում, Իսրայելում, Լիխտենշտեյնում, Լյուքսեմբուրգում, Նիդեռլանդներում, Ռուսաստանում, Իսպանիայում և Շվեյցարիայում: 2000 թվականին այն հաստատվել է Նորվեգիայում, Թայվանում, Թունիսում և ԱՄՆ-ում, իսկ 2001-ից 2023 թվականներին՝ ևս 70 երկրներում[99]:

2000 թվականին ԱՄՆ-ի սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատեց միֆեպրիստոնի կիրառումը մինչև 49 օրական հղիությունների համար[100]: 2016 թվականին FDA-ն թարմացրեց միֆեպրիստոնի կիրառման հրահանգաթերթիկը՝ թույլատրելով դրա կիրառումը մինչև հղիության 70 օրական ժամկետը[48]:

Տարածվածություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դեղորայքային աբորտների մասնաբաժինը ընդհանուր աբորտների մեջ աճել է. 2000 թվականին այն կազմել է 0%, 2011-ին՝ 24%, 2022-ին՝ 53%, իսկ 2023-ին՝ 63% (այս թվերը ներառում են միայն կլինիկական հսկողությամբ իրականացված աբորտները և չեն ներառում ինքնուրույն իրականացվող աբորտները)[4][77][101][102]:

Անգլիայում և Ուելսում դեղորայքային աբորտների մասնաբաժինը աճել է. 2011 թվականին այն կազմել է 47%, 2019-ին՝ 70%, 2020-ին՝ 85%, իսկ 2021-ին՝ 87%[83]:

Շոտլանդիայում դեղորայքային աբորտների մասնաբաժինը ևս աճել է. 1992 թվականին այն կազմել է 16%, 2012-ին՝ 77%, 2018-ին՝ 85%, իսկ 2021 թվականին գերազանցել է 99%-ը[89]:

Երկրորդ եռամսյակի հղիության արհեստական ընդհատումների դեպքում, 2009 թվականի դրությամբ, դեղորայքային աբորտը (միֆեպրիստոնի կիրառումը պրոստագլանդինի անալոգի հետ համակցված) ամենատարածված մեթոդն էր Կանադայում, Եվրոպայի երկրների մեծ մասում, Չինաստանում և Հնդկաստանում[3]: Սրան հակառակ՝ ԱՄՆ-ում երկրորդ եռամսյակի աբորտների 96%-ն իրականացվել է վիրահատական եղանակով՝ արգանդի պարանոցի լայնացման և սաղմի էվակուացիայի (դիլատացիա և էվակուացիա) միջոցով[103]:

Դեղորայքային աբորտի հասանելիություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկու դեղամիջոցներն էլ՝ միֆեպրիստոնը և միզոպրոստոլը, այլևս պաշտպանված չեն արտոնագրերով, և հետևաբար հասանելի են որպես ջեներիկ (վերարտադրված, ոչ բրենդային) դեղամիջոցներ:

Չնայած աբորտի օրինականությունը տարբերվում է ըստ երկրների, և հասանելիությունը կարող է բարդ լինել նույնիսկ այն երկրներում, որտեղ այն օրինական է, որոշ ոչ առևտրային կազմակերպություններ դեղորայքային աբորտի հաբեր են տրամադրել կանանց միջազգային ջրերում գտնվող նավի վրա (Women on Waves[104]) կամ հաբերի անմիջական առաքման միջոցով պացիենտին (Women on Web[105] և Aid Access[106]):

Հեռաբժշկության հասանելիություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեռաբժշկությունը ներառում է այնպիսի բժշկական ծառայությունների հասանելիություն, որոնք անձը կարող է իրականացնել տանը՝ առանց կլինիկա կամ բուժհաստատություն այցելելու: Այն անձինք, ովքեր օգտվել են հեռաբժշկությունից, գոհունակություն են հայտնել աբորտի ծառայությունների հասանելիության վերաբերյալ[107][108]: Այնուամենայնիվ, նրանք, ովքեր կարող են ունենալ այս ծառայության խիստ կարիքը (ազատազրկվածները, անօթևանները կամ ցածր եկամուտ ունեցողները), հաճախ զրկված են դրանից օգտվելու հնարավորությունից[109]: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հեռաբժշկության տարբերակների վերաբերյալ հանրային տեղեկատվությունը հասանելի է համացանցում: Որոշ բնակչության խմբեր չեն կարող ուղղակիորեն օգտվել հեռաբժշկության ծառայություններից, սակայն գոյություն ունեն ոչ ավանդական միջոցներ, որոնց օգնությամբ մարդիկ կարող են ձեռք բերել դեղամիջոցները երրորդ կողմի միջնորդների միջոցով:

Կլինիկաների միջև հասանելիություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս մոդելի դեպքում բուժաշխատողը հաղորդակցվում է այլ վայրում գտնվող պացիենտի հետ՝ օգտագործելով կլինիկաների միջև տեսակապի հնարավորությունը՝ դեղորայքային աբորտ ապահովելու նպատակով: Այս մեթոդն առաջին անգամ ներդրվել է Այովա նահանգի «Հարթլենդի ընտանիքի պլանավորման կենտրոն» կազմակերպության կողմից, ինչը թույլ է տվել մեկ բուժհաստատությունում գտնվող պացիենտին անվտանգ տեսակապի միջոցով խորհրդակցել մեկ այլ հաստատության բուժաշխատողի հետ[110]: Այս մոդելն այժմ տարածվել է բազմաթիվ նահանգների «Ընտանիքի պլանավորման» այլ մասնաճյուղերում, ինչպես նաև աբորտի ծառայություններ մատուցող այլ կլինիկաներում[110]:

COVID-19 համավարակի ազդեցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

COVID-19 համավարակը բարդ մարտահրավեր դարձավ առողջապահության ոլորտի քաղաքականություն մշակողների համար ամբողջ աշխարհում, ինչը հանգեցրեց թե՛ ուղղակի, թե՛ անուղղակի ազդեցությունների վերարտադրողական առողջության ծառայությունների հասանելիության վրա[111][112]: COVID-19 համավարակի ընթացքում սեռական առողջության կարևորագույն ծառայությունների, այդ թվում՝ անվտանգ աբորտների հասանելիության և մատուցման ընդհանուր անկումը հանգեցրեց հղիության ընթացքում բարդությունների և մահացության դեպքերի աճի[113][114]:

Հղի կանայք համավարակի ընթացքում ավելի շատ նախապատվություն են տվել դեղորայքային աբորտին, քան վիրահատականին՝ նախընտրելով դեղորայքային աբորտն իրականացնել տանը՝ հեռաբժշկության ծառայությունների միջոցով[115][116][117][118][119][120]: Տվյալները փաստում են, որ այդ ժամանակահատվածում աբորտի ծառայությունների համար հեռաբժշկության կիրառման աճը պայմանավորված էր COVID-19-ով վարակվելու վախով, տեղաշարժման սահմանափակումներով, տանը մնալու իրավական կարգադրություններով, գաղտնիության պահպանման ավելի մեծ հնարավորությամբ և տնային պայմաններում բուժօգնության հարմարավետությամբ[121][122]: Այս տվյալները հաստատեցին հեռաբժշկության միջոցով իրականացվող աբորտի ծառայությունների անվտանգությունն ու արդյունավետությունը և ի հայտ բերեցին դրանց նկատմամբ աճող պահանջարկը[116][120][123]: Հեռաբժշկության միջոցով իրականացված աբորտներից հետո բարդությունների աստիճանն ու հաճախականությունը ցածր են եղել՝ արտացոլելով դեղորայքային աբորտների բարդությունների ընդհանուր ցուցանիշները, ներառյալ կլինիկաներում կամ այլ բժշկական հաստատություններում կատարվածները[123]:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ում միֆեպրիստոնի դեղատոմսերը կարող են սպասարկվել ցանկացած դեղատան կողմից (լինի դա առցանց, թե սովորական դեղատուն), որը ստացել է հատուկ հավաստագիր[124]: Այնուամենայնիվ, շատ դեղատներ նախընտրում են չմատակարարել այդ դեղամիջոցները, և օրենքով որևէ դեղատուն պարտավորված չէ դա անել: Այս կարգավորումը ժամանակավորապես ներդրվել էր 2021 թվականի դեկտեմբերին, իսկ 2023 թվականի հունվարին վերջնականապես հաստատվել է ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության կողմից[125][126]:

2011-ից մինչև 2021 թվականը պահանջվում էր կինը անձամբ այցելի բուժաշխատողին (կլինիկա կամ գրասենյակ) և ստանա միֆեպրիստոնն անմիջապես մասնագետից[127]: Դեղորայքն ստանալու համար կլինիկա այցելելու պահանջը վերացվեց ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության կողմից 2021 թվականի դեկտեմբերին՝ COVID-19 համավարակի ժամանակ: Նոր կանոնների համաձայն՝ դեղատոմսը կարելի է ստանալ հեռաբժշկության միջոցով (հեռախոսազանգերի կամ բուժաշխատողի հետ տեսակապի միջոցով), այնուհետև այն ներկայացնել ցանկացած հավաստագրված դեղատուն[128][27][129][130]: Միաժամանակ, երբ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը չեղարկեց անձամբ այցելելու պահանջը, այն ավելացրեց նոր պայման, ըստ որի՝ դեղը բաց թողնող դեղատները պետք է լինեն «հավաստագրված», ինչը ենթադրում է հատուկ թույլտվություն այս դեղամիջոցները տրամադրելու համար. պահանջ, որը վարչությունը սահմանում է իր կողմից վերահսկվող ավելի քան 19,000 դեղամիջոցներից միայն 40-ի դեպքում[131]:

Դեղորայքային աբորտի ժամանակ կիրառվող երկրորդ դեղամիջոցը՝ միզոպրոստոլը, առավել հաճախ օգտագործվում է խոցերի բուժման համար։ Այն երբևէ չի ենթարկվել միֆեպրիստոնի համար սահմանված՝ անձամբ ներկայանալու և դեղը ստանալու սահմանափակումներին և միշտ հասանելի է եղել դեղատներում՝ դեղատոմսի առկայության դեպքում[132]:

ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը չի թույլատրում միֆեպրիստոնի կիրառումը դեղորայքային աբորտի նպատակով հղիության 70 օրից հետո՝ ի տարբերություն այլ երկրների մեծամասնության, որոնք թույլատրում են դեղորայքային աբորտը հղիության երկրորդ և նույնիսկ երրորդ եռամսյակներում[128][133]:

Որոշ նահանգներ ընդունել են օրենքներ, որոնք արգելում են բուժաշխատողներին հետազոտել կնոջը հեռախոսակապի կամ տեսակապի միջոցով և փոխարենը պահանջում են, որ կինն անձամբ ներկայանա բժշկին՝ դեղատոմս ստանալու համար[134][135]:

Նահանգների մեծ մասում աբորտի համար նախատեսված դեղամիջոցները կարող են դեղատնից բուժառուին ուղարկվել փոստով, սակայն որոշ նահանգներ ընդունել են օրենքներ, որոնք դա ապօրինի են դարձնում և պահանջում են, որ դեղամիջոցները ձեռք բերվեն դեղատնից կամ բուժաշխատողից՝ անձնական այցի միջոցով[134][136]:

Բողոքի ցույցեր ԱՄՆ Գերագույն դատարանի շենքի մոտ «Ռոուն ընդդեմ Ուեյդի» որոշման չեղարկման կապակցությամբ։

ԱՄՆ-ում աբորտի համար նախատեսված դեղամիջոցների նկատմամբ հետաքրքրությունը ռեկորդային աճ գրանցեց 2022 թվականին՝ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի «Դոբսն ընդդեմ Ջեքսոնի կանանց առողջության կազմակերպության» գործով որոշման նախագծի արտահոսքից հետո, որը նախատեսում էր չեղարկել 1973 թվականի «Ռոուն ընդդեմ Ուեյդի» նախադեպային որոշումը[137]։ Հետաքրքրությունն առավել ընդգծված էր այն նահանգներում, որտեղ գործում էին աբորտի հասանելիության խիստ սահմանափակումներ[137]։ ԱՄՆ-ում աբորտի իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող ակտիվիստներն ուսումնասիրում էին դեղորայքային աբորտի հասանելիության ընդլայնման հնարավորությունները, հատկապես այն նահանգներում, որտեղ կիրառվում են իրավական սահմանափակումներ՝ այդ նպատակով օգտագործելով սոցիալական մեդիայի հնարավորությունները[138][139][140][141]։

«Դոբսի» գործով դատական որոշումից հետո որոշ նահանգների կողմից սահմանված սահմանափակումներին ի պատասխան՝ դեղորայքային աբորտի հետ կապված հեռաբժշկության ծառայություններ մատուցող մի շարք կազմակերպություններ, ինչպիսիք են «Plan C»-ն և «Hey Jane»-ը, գրանցեցին հարցումների և ծառայություններից օգտվելու կտրուկ աճ[142][143][144][145][146]:

2023 թվականի մարտին Վայոմինգի նահանգապետ Մարկ Գորդոնը ստորագրեց օրինագիծ, որն արգելում է աբորտի դեղահաբերի կիրառումը նահանգի տարածքում՝ դարձնելով այն ԱՄՆ առաջին նահանգը, որը դեղորայքային աբորտներն առանձին է արգելել՝ աբորտի բոլոր ծառայությունների ընդհանուր արգելքից զատ։ 2023 թվականի հուլիսին ուժի մեջ մտած նոր օրենսդրությունը քրեականացնում է աբորտի նպատակով ցանկացած դեղամիջոցի «դուրսգրումը, բացթողումը, մատակարարումը, վաճառքը կամ կիրառումը»[147]։ Օրենքը խախտողները (բացառությամբ հղի կանանց) կարող են ենթարկվել վարչական պատասխանատվության՝ տուգանվելով մինչև 9,000 դոլարի չափով կամ դատապարտվելով մինչև վեց ամսվա ազատազրկման[148]։ Տասնչորս այլ նահանգներ ընդունել են աբորտի համապարփակ արգելքներ, որոնք ներառում են նաև դեղորայքային տարբերակը, իսկ տասնհինգ նահանգ արդեն իսկ սահմանափակում է այս դեղամիջոցների հասանելիությունը[149]։ Աբորտի ծառայություններից օգտվել ցանկացողները ստիպված են լինում տեղափոխվել նահանգից նահանգ, ինչը հաճախ կապված է զգալի դժվարությունների հետ[150]։

2024 թվականի մարտին դեղատնային խոշոր ցանցերից մի քանիսը, ինչպիսիք են CVS-ը և Walgreens-ը, ստացան ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության հավաստագիրը՝ միֆեպրիստոն բաց թողնելու համար, և ծրագրում են այն վաճառքի հանել այն նահանգներում, որտեղ դա օրինական է[151]: Այդ նահանգներում աբորտի ծառայություններից օգտվել ցանկացող կանայք պետք է այցելեն բուժաշխատողի՝ դեղատոմս ստանալու համար, սակայն հնարավորություն կունենան դեղամիջոցը գնել հավաստագրված դեղատներից՝ այն անմիջապես հավաստագրված հիվանդանոցից, կլինիկայից կամ բուժաշխատողից ստանալու փոխարեն[151]: Թեև դեղատները իրավաբանորեն լիազորված են բաց թողնելու այս դեղամիջոցը, դրանց մեծ մասը նախընտրում է չմատակարարել այն: Սա ԱՄՆ օրենսդրության խախտում չի համարվում:

2024 թվականի դեկտեմբերին Տեխաս նահանգը քաղաքացիական հայց ներկայացրեց Նյու Յորքում գործող մի բժշկի դեմ՝ պնդելով, որ վերջինս աբորտի համար նախատեսված դեղամիջոցներ է դուրս գրել Տեխասի բնակչի համար։ Նյու Յորքն ունի այսպես կոչված «պաշտպանիչ օրենք», որը թույլ է տալիս դեղատոմս դուրս գրող բժշկին նման իրավիճակներում ներկայացնել պատասխան հայց։ Միջնահանգային հեռաբժշկության իրավական կարգավիճակը, մասնավորապես՝ դեղատոմսերի դուրսգրումը, ԱՄՆ-ում իրավունքի նոր ձևավորվող ոլորտ է[152]։

Ուղղակի հասանելիություն պացիենտին

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուղղակի հասանելիության մոդելը թույլ է տալիս իրականացնել դեղորայքային աբորտ առանց կլինիկա անձամբ այցելելու։ Կլինիկա այցելելու փոխարեն պացիենտը ստանում է խորհրդատվություն և հրահանգներ աբորտի ծառայություն մատուցող մասնագետից տեսակապի միջոցով։ Պացիենտը կարող է գտնվել ցանկացած վայրում, այդ թվում՝ իր տանը։ Աբորտի համար անհրաժեշտ դեղամիջոցներն ուղարկվում են փոստով անմիջապես պացիենտին։ Այս մոդելը կոչվում է ՀեռաԱբորտ կամ առանց հետազոտության դեղորայքային աբորտ (նախկինում՝ առանց շփման դեղորայքային աբորտ), որը փորձարկվում և ուսումնասիրվում է Gynuity Health Projects-ի կողմից՝ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության հատուկ թույլտվությամբ։ Այս մոդելն ապացուցել է իր անվտանգությունը, արդյունավետությունը, արդյունավետ գործելակերպը և գոհացուցիչ լինելը[129][153][123]։ Աբորտի լիարժեք լինելը կարող է հաստատվել հեռախոսային գնահատման միջոցով[154]։ Պատճառները, թե ինչու մարդիկ կարող են ընտրել այս տարբերակը, ներառում են մատչելի բուժօգնության անհրաժեշտությունը, տեղաշարժվելու անհնարինությունը կամ անառողջ անձնական հարաբերությունների առկայությունը։

Հասարակություն և մշակույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՀԿ-ն հաստատում է, որ օրենքներն ու քաղաքականությունները պետք է նպաստեն ապացուցողական բժշկության վրա հիմնված և բժշկական տեսանկյունից հաստատված բուժօգնության հասանելիությանը, ներառյալ դեղորայքային աբորտը[155][156]: Այս դեղահաբերի ընդունման և ինքնուրույն աբորտի հարցի շուրջ առկա են բազմաթիվ հակասություններ: Որոշ պատճառներ, թե ինչու մարդիկ կարող են ընտրել ինքնուրույն կառավարվող տարբերակը, ներառում են առավելագույն գաղտնիությունը, ծախսերի կրճատումը և հարմարավետությունը[157]:

«Դարձելիության» շուրջ հակասություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղիության ընդհատման դեմ հանդես եկող որոշ խմբեր պնդում են, որ այն պացիենտները, ովքեր միֆեպրիստոն ընդունելուց հետո փոխում են իրենց որոշումը, կարող են «շրջել» աբորտի ընթացքը՝ պրոգեստերոն ընդունելու (և միզոպրոստոլ չընդունելու) միջոցով[158][159]։ 2022 թվականի դրությամբ չկա որևէ գիտականորեն հիմնավորված ապացույց այն մասին, որ միֆեպրիստոնի ազդեցությունը կարող է դարձելի լինել այս եղանակով[160][161][162]։ Այդուհանդերձ, ԱՄՆ մի քանի նահանգներում դեղորայքային աբորտ իրականացնող բուժաշխատողներից պահանջվում է տեղեկացնել պացիենտներին, որ գործընթացի դարձելիությունը հնարավոր տարբերակ է[163]։ 2019 թվականին հետազոտողները նախաձեռնեցին այսպես կոչված «դարձելիության» սխեմայի փոքրածավալ փորձարկում՝ կիրառելով միֆեպրիստոն, որին հաջորդում էր պրոգեստերոնի կամ պլացեբոյի ընդունումը[164][165]։ Ուսումնասիրությունը դադարեցվեց այն բանից հետո, երբ 12 ներգրավված կանանցից երեքի մոտ սկսվեց առատ հեշտոցային արյունահոսություն։ Արդյունքները լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում միֆեպրիստոնն առանց հետագա միզոպրոստոլի կիրառման անվտանգության վերաբերյալ[161]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Weitz TA, Foster A, Ellertson C, Grossman D, Stewart FH (2004 թ․ հունվար). «"Medical" and "surgical" abortion: rethinking the modifiers». Contraception. 69 (1): 77–78. doi:10.1016/j.contraception.2003.08.017. PMID 14720625.
  2. 1 2 3 4 5 6 Zhang J, Zhou K, Shan D, Luo X (2022 թ․ մայիս). «Medical methods for first trimester abortion». The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2022 (5) CD002855. doi:10.1002/14651858.CD002855.pub5. PMC 9128719. PMID 35608608.
  3. 1 2 3 Kapp N, von Hertzen H (2009). «Medical methods to induce abortion in the second trimester». In Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD (eds.). Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care. Oxford: Wiley-Blackwell. էջեր 178–192. ISBN 978-1-4051-7696-5.
  4. 1 2 Jones RK (2022 թ․ դեկտեմբերի 1). «Medication Abortion Now Accounts for More Than Half of All US Abortions». Guttmacher Institute. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին.
  5. 1 2 Langer BR, Peter C, Firtion C, David E, Haberstich R (2004). «Second and third medical termination of pregnancy with misoprostol without mifepristone». Fetal Diagnosis and Therapy. 19 (3): 266–270. doi:10.1159/000076709. PMID 15067238. S2CID 25706987.
  6. 1 2 Vlad S, Boucoiran I, St-Pierre ÉR, Ferreira E (2022 թ․ հունիս). «Mifepristone-Misoprostol Use for Second- and Third-Trimester Medical Termination of Pregnancy in a Canadian Tertiary Care Centre». Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada. 44 (6): 683–689. doi:10.1016/j.jogc.2021.12.010. PMID 35114381. S2CID 246505706.
  7. ↑ Whitehouse K, Brant A, Fonhus MS, Lavelanet A, Ganatra B (2020). «Medical regimens for abortion at 12 weeks and above: a systematic review and meta-analysis». Contraception. 2 100037. doi:10.1016/j.conx.2020.100037. PMC 7484538. PMID 32954250.
  8. ↑ Cumpston M, Li T, Page MJ, Chandler J, Welch VA, Higgins JP, Thomas J, և այլք: (Cochrane Editorial Unit) (2019 թ․ հոկտեմբեր). «Updated guidance for trusted systematic reviews: a new edition of the Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions». The Cochrane Database of Systematic Reviews. 10 (10) ED000142. doi:10.1002/14651858.ED000142. PMC 10284251. PMID 31643080.
  9. 1 2 «Analysis of Medication Abortion Risk and the FDA report - "Mifepristone U.S. Post-Marketing Adverse Events Summary through 12/31/2018"» (PDF). Bixby Center for Global Reproductive Health. 2019 թ․ ապրիլի 1. «The mortality rate for women known to have had a live-born infant is 8.8 per 100,000 live births, which is about 14 times higher than the mortality rate associated with medication abortion. Other medications that are commonly prescribed or administered in outpatient settings also have risks, including a small risk of death. Penicillin causes a fatal anaphylactic reaction at a rate of 2 deaths per 100,000 patients administered the drug. Phosphodiesterase type-5 inhibitors, which are used for erectile dysfunction and include Viagra, have a fatality rate of 4 deaths per 100,000 users. These risks are several times higher than the risk of death with medication abortion.»
  10. 1 2 «Mifepristone U.S. Post-Marketing Adverse Events Summary through 12/31/2018». Food and Drug Administration. 2018 թ․ դեկտեմբերի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 28-ին.
  11. 1 2 3 4 Raymond EG, Shannon C, Weaver MA, Winikoff B (2013 թ․ հունվար). «First-trimester medical abortion with mifepristone 200 mg and misoprostol: a systematic review». Contraception. 87 (1): 26–37. doi:10.1016/j.contraception.2012.06.011. PMID 22898359.
  12. 1 2 Rabin RC (2022 թ․ օգոստոսի 7). «Some Women 'Self-Manage' Abortions as Access Recedes - Information and medications needed to end a pregnancy are increasingly available outside the health care system». The New York Times. «More than half a million women had medication abortions in 2020 in the United States, and fewer than half of 1 percent experience serious complications, studies show. Medical interventions like hospitalizations or blood transfusions were needed by fewer than 0.4 percent of patients, according to a 2013 review of dozens of studies involving tens of thousands of patients.»
  13. 1 2 3 4 «Self-management Recommendation 50: Self-management of medical abortion in whole or in part at gestational ages < 12 weeks (3.6.2) - Abortion care guideline». WHO Department of Sexual and Reproductive Health and Research. 2021 թ․ նոյեմբերի 19. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  14. 1 2 3 4 Abortion Care Guideline. Geneva: World Health Organization (WHO). 2022. ISBN 978-92-4-003948-3.
  15. 1 2 Chen MJ, Creinin MD (2015 թ․ հուլիս). «Mifepristone With Buccal Misoprostol for Medical Abortion: A Systematic Review». Obstetrics and Gynecology. 126 (1): 12–21. doi:10.1097/AOG.0000000000000897. PMID 26241251. S2CID 20800109.
  16. ↑ Brandell K, Jar-Allah T, Reynolds-Wright J, Kopp Kallner H, Hognert H, Gyllenberg F, Kaislasuo J, Tamang A, Tuladhar H, Boerma C, Schimanski K, Gibson G, Løkeland M, Teleman P, Bixo M, Mandrup Kjaer M, Kallfa E, Bring J, Heikinheimo O, Cameron S, Gemzell-Danielsson K (2024). «Randomized Trial of Very Early Medication Abortion». New England Journal of Medicine. 391 (18): 1685–1695. doi:10.1056/NEJMoa2401646. PMID 39504520. {{cite journal}}: Check |pmid= value (օգնություն)
  17. 1 2 3 4 Creinin MD, Schreiber CA, Bednarek P, Lintu H, Wagner MS, Meyn LA (2007 թ․ ապրիլ). «Mifepristone and misoprostol administered simultaneously versus 24 hours apart for abortion: a randomized controlled trial». Obstetrics and Gynecology. 109 (4): 885–894. doi:10.1097/01.AOG.0000258298.35143.d2. PMID 17400850. S2CID 43298827.
  18. 1 2 Kapp N, Eckersberger E, Lavelanet A, Rodriguez MI (2019 թ․ փետրվար). «Medical abortion in the late first trimester: a systematic review». Contraception. 99 (2): 77–86. doi:10.1016/j.contraception.2018.11.002. PMC 6367561. PMID 30444970.
  19. 1 2 3 «NAF Clinical Policy Guidelines». National Abortion Federation. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-08-08-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 10-ին.
  20. ↑ Sørensen EC, Iversen OE, Bjørge L (2005 թ․ մարտ). «Failed medical termination of twin pregnancy with mifepristone: a case report». Contraception. 71 (3): 231–233. doi:10.1016/j.contraception.2004.09.002. PMID 15722075.
  21. ↑ Creinin MD, Hou MY, Dalton L, Steward R, Chen MJ (2020 թ․ հունվար). «Mifepristone Antagonization With Progesterone to Prevent Medical Abortion: A Randomized Controlled Trial». Obstetrics and Gynecology. 135 (1): 158–165. doi:10.1097/AOG.0000000000003620. PMID 31809439. S2CID 208813409. «Patients in early pregnancy who use only mifepristone may be at high risk of significant hemorrhage.»
  22. ↑ Quinn, Jacqueline; և այլք: (2025). «Safety and efficacy of early medical abortion at home between 10+0 and 11+6 weeks gestation: a retrospective review». BMJ Sexual & Reproductive Health. British Medical Journal Publishing Group. doi:10.1136/bmjsrh-2025-202947. ISSN 2515-1991. Վերցված է 2025 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. PDF file online
  23. ↑ Gambir K, Kim C, Necastro KA, Ganatra B, Ngo TD (2020 թ․ մարտ). «Self-administered versus provider-administered medical abortion». The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020 (3) CD013181. doi:10.1002/14651858.CD013181.pub2. PMC 7062143. PMID 32150279.
  24. ↑ Schmidt-Hansen M, Pandey A, Lohr PA, Nevill M, Taylor P, Hasler E, Cameron S (2021 թ․ ապրիլ). «Expulsion at home for early medical abortion: A systematic review with meta-analyses». Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica. 100 (4): 727–735. doi:10.1111/aogs.14025. PMID 33063314. S2CID 222819835.
  25. ↑ «MIFEPREX (mifepristone) Tablets Label». FDA. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  26. ↑ «Mifepristone and misoprostol: Recommended regimen». Ipas. 2020 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  27. 1 2 «Mifeprex (mifepristone) Information». U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2022 թ․ փետրվարի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 27-ին.
  28. ↑ «Medication Abortion Up to 70 Days of Gestation: ACOG Practice Bulletin, Number 225». Obstetrics and Gynecology. 136 (4): e31–e47. 2020 թ․ հոկտեմբեր. doi:10.1097/AOG.0000000000004082. PMID 32804884.
  29. ↑ Safe abortion: technical and policy guidance for health systems-2nd ed. Italy: World Health Organization (WHO). 2012. էջ 42. ISBN 978-92-4-154843-4.
  30. ↑ Gómez Ponce de León R, Wing DA (2009 թ․ ապրիլ). «Misoprostol for termination of pregnancy with intrauterine fetal demise in the second and third trimester of pregnancy - a systematic review». Contraception. 79 (4): 259–271. doi:10.1016/j.contraception.2008.10.009. PMID 19272495.
  31. ↑ Mendilcioglu I, Simsek M, Seker PE, Erbay O, Zorlu CG, Trak B (2002 թ․ նոյեմբեր). «Misoprostol in second and early third trimester for termination of pregnancies with fetal anomalies». International Journal of Gynaecology and Obstetrics. 79 (2): 131–135. doi:10.1016/s0020-7292(02)00224-2. PMID 12427397. S2CID 44373757.
  32. ↑ Borgatta L, Kapp N (2011 թ․ հուլիս). «Clinical guidelines. Labor induction abortion in the second trimester». Contraception. 84 (1): 4–18. doi:10.1016/j.contraception.2011.02.005. PMID 21664506.
  33. ↑ Perritt JB, Burke A, Edelman AB (2013 թ․ սեպտեմբեր). «Interruption of nonviable pregnancies of 24-28 weeks' gestation using medical methods: release date June 2013 SFP guideline #20133». Contraception. 88 (3): 341–349. doi:10.1016/j.contraception.2013.05.001. PMID 23756114.
  34. ↑ «ACOG Practice Bulletin No. 135: Second-trimester abortion». Obstetrics and Gynecology. 121 (6): 1394–1406. 2013 թ․ հունիս. doi:10.1097/01.AOG.0000431056.79334.cc. PMID 23812485. S2CID 205384119.
  35. ↑ Raymond EG, Harrison MS, Weaver MA (2019 թ․ հունվար). «Efficacy of Misoprostol Alone for First-Trimester Medical Abortion: A Systematic Review». Obstetrics and Gynecology. 133 (1): 137–147. doi:10.1097/AOG.0000000000003017. PMC 6309472. PMID 30531568.
  36. ↑ Zhuo Y, Cainuo S, Chen Y, Sun B (2021 թ․ մայիս). «The efficacy of letrozole supplementation for medical abortion: a meta-analysis of randomized controlled trials». The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine. 34 (9): 1501–1507. doi:10.1080/14767058.2019.1638899. PMID 31257957. S2CID 195764644.
  37. ↑ Yeung TW, Lee VC, Ng EH, Ho PC (2012 թ․ դեկտեմբեր). «A pilot study on the use of a 7-day course of letrozole followed by misoprostol for the termination of early pregnancy up to 63 days». Contraception. 86 (6): 763–769. doi:10.1016/j.contraception.2012.05.009. PMID 22717187.
  38. ↑ «Medical abortion». Mayo Clinic. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 10-ին.
  39. ↑ «Methotrexate and Misoprostol for Abortion». Women's Health. WebMD. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 27-ին.
  40. 1 2 3 Creinin MD, Danielsson KG (2009). «Medical abortion in early pregnancy». In Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD (eds.). Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care. Oxford: Wiley-Blackwell. էջեր 111–134. ISBN 978-1-4051-7696-5.
  41. 1 2 3 4 International Consensus Conference on Non-surgical (Medical) Abortion in Early First Trimester on Issues Related to Regimens and Service Delivery (2006). Frequently asked clinical questions about medical abortion (PDF). Geneva: World Health Organization (WHO). ISBN 978-92-4-159484-4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ հունվարի 17-ին.
  42. 1 2 3 4 «Medical management of first-trimester abortion». Contraception. American College of Obstetricians and Gynecologists; Society of Family Planning. 89 (3): 148–161. 2014 թ․ մարտ. doi:10.1016/j.contraception.2014.01.016. PMID 24795934.
  43. ↑ Guiahi M, Davis A (2012 թ․ դեկտեմբեր). «First-trimester abortion in women with medical conditions: release date October 2012 SFP guideline #20122». Contraception. 86 (6): 622–630. doi:10.1016/j.contraception.2012.09.001. PMID 23039921. S2CID 21464833.
  44. ↑ Mark K, Bragg B, Chawla K, Hladky K (2016 թ․ նոյեմբեր). «Medical abortion in women with large uterine fibroids: a case series». Contraception. 94 (5): 572–574. doi:10.1016/j.contraception.2016.07.016. PMID 27471029.
  45. ↑ Goldthwaite LM, Teal SB (2014 թ․ հոկտեմբեր). «Controversies in family planning: pregnancy termination in women with uterine anatomic abnormalities». Contraception. 90 (4): 460–463. doi:10.1016/j.contraception.2014.05.007. PMID 24958107.
  46. ↑ Mistry H, Jha S (2015 թ․ մայիսի 11). «Pregnancy with a pinhole introitus: A report of two cases and a review of the literature». The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care. 20 (6): 490–494. doi:10.3109/13625187.2015.1044083. PMID 25960283. S2CID 207523628.
  47. ↑ «Medical Abortion: What Is It, Types, Risks & Recovery». Cleveland Clinic. 2021 թ․ հոկտեմբերի 21. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  48. 1 2 3 4 «Mifepristone Prescribing Information» (PDF). U.S. Food and Drug Administration (FDA). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 30-ին.
  49. ↑ Achilles SL, Reeves MF (2011 թ․ ապրիլ). «Prevention of infection after induced abortion: release date October 2010: SFP guideline 20102». Contraception. 83 (4): 295–309. doi:10.1016/j.contraception.2010.11.006. PMID 21397086.
  50. ↑ Murray S, Wooltorton E (2005 թ․ օգոստոս). «Septic shock after medical abortions with mifepristone (Mifeprex, RU 486) and misoprostol». CMAJ. 173 (5): 485. doi:10.1503/cmaj.050980. PMC 1188182. PMID 16093445.
  51. 1 2 Creinin MD (2000 թ․ սեպտեմբեր). «Randomized comparison of efficacy, acceptability and cost of medical versus surgical abortion». Contraception. 62 (3): 117–124. doi:10.1016/s0010-7824(00)00151-7. PMID 11124358.
  52. ↑ Henshaw RC, Naji SA, Russell IT, Templeton AA (1993 թ․ սեպտեմբեր). «Comparison of medical abortion with surgical vacuum aspiration: women's preferences and acceptability of treatment». BMJ. 307 (6906): 714–717. doi:10.1136/bmj.307.6906.714. PMC 1678709. PMID 8401094.
  53. ↑ Peyron R, Aubény E, Targosz V, Silvestre L, Renault M, Elkik F, Leclerc P, Ulmann A, Baulieu EE (1993 թ․ մայիս). «Early termination of pregnancy with mifepristone (RU 486) and the orally active prostaglandin misoprostol». The New England Journal of Medicine. 328 (21): 1509–1513. doi:10.2307/2939250. JSTOR 2939250. PMID 8479487.
  54. ↑ Doran F, Nancarrow S (2015 թ․ հուլիս). «Barriers and facilitators of access to first-trimester abortion services for women in the developed world: a systematic review». The Journal of Family Planning and Reproductive Health Care. 41 (3): 170–180. doi:10.1136/jfprhc-2013-100862. PMID 26106103.
  55. ↑ Kassebaum NJ, Bertozzi-Villa A, Coggeshall MS, Shackelford KA, Steiner C, Heuton KR, Gonzalez-Medina D, Barber R, Huynh C, Dicker D, Templin T, Wolock TM, Ozgoren AA, Abd-Allah F, Abera SF, Abubakar I, Achoki T, Adelekan A, Ademi Z, Adou AK, Adsuar JC, Agardh EE, Akena D, Alasfoor D, Alemu ZA, Alfonso-Cristancho R, Alhabib S, Ali R, Al Kahbouri MJ, Alla F, Allen PJ, AlMazroa MA, Alsharif U, Alvarez E, Alvis-Guzmán N, Amankwaa AA, Amare AT, Amini H, Ammar W, Antonio CA, Anwari P, Arnlöv J, Arsenijevic VS, Artaman A, Asad MM, Asghar RJ, Assadi R, Atkins LS, Badawi A, Balakrishnan K, Basu A, Basu S, Beardsley J, Bedi N, Bekele T, Bell ML, Bernabe E, Beyene TJ, Bhutta Z, Bin Abdulhak A, Blore JD, Basara BB, Bose D, Breitborde N, Cárdenas R, Castañeda-Orjuela CA, Castro RE, Catalá-López F, Cavlin A, Chang JC, Che X, Christophi CA, Chugh SS, Cirillo M, Colquhoun SM, Cooper LT, Cooper C, da Costa Leite I, Dandona L, Dandona R, Davis A, Dayama A, Degenhardt L, De Leo D, del Pozo-Cruz B, Deribe K, Dessalegn M, deVeber GA, Dharmaratne SD, Dilmen U, Ding EL, Dorrington RE, Driscoll TR, Ermakov SP, Esteghamati A, Faraon EJ, Farzadfar F, Felicio MM, Fereshtehnejad SM, de Lima GM, Forouzanfar MH, França EB, Gaffikin L, Gambashidze K, Gankpé FG, Garcia AC, Geleijnse JM, Gibney KB, Giroud M, Glaser EL, Goginashvili K, Gona P, González-Castell D, Goto A, Gouda HN, Gugnani HC, Gupta R, Gupta R, Hafezi-Nejad N, Hamadeh RR, Hammami M, Hankey GJ, Harb HL, Havmoeller R, Hay SI, Pi IB, Hoek HW, Hosgood HD, Hoy DG, Husseini A, Idrisov BT, Innos K, Inoue M, Jacobsen KH, Jahangir E, Jee SH, Jensen PN, Jha V, Jiang G, Jonas JB, Juel K, Kabagambe EK, Kan H, Karam NE, Karch A, Karema CK, Kaul A, Kawakami N, Kazanjan K, Kazi DS, Kemp AH, Kengne AP, Kereselidze M, Khader YS, Khalifa SE, Khan EA, Khang YH, Knibbs L, Kokubo Y, Kosen S, Defo BK, Kulkarni C, Kulkarni VS, Kumar GA, Kumar K, Kumar RB, Kwan G, Lai T, Lalloo R, Lam H, Lansingh VC, Larsson A, Lee JT, Leigh J, Leinsalu M, Leung R, Li X, Li Y, Li Y, Liang J, Liang X, Lim SS, Lin HH, Lipshultz SE, Liu S, Liu Y, Lloyd BK, London SJ, Lotufo PA, Ma J, Ma S, Machado VM, Mainoo NK, Majdan M, Mapoma CC, Marcenes W, Marzan MB, Mason-Jones AJ, Mehndiratta MM, Mejia-Rodriguez F, Memish ZA, Mendoza W, Miller TR, Mills EJ, Mokdad AH, Mola GL, Monasta L, de la Cruz Monis J, Hernandez JC, Moore AR, Moradi-Lakeh M, Mori R, Mueller UO, Mukaigawara M, Naheed A, Naidoo KS, Nand D, Nangia V, Nash D, Nejjari C, Nelson RG, Neupane SP, Newton CR, Ng M, Nieuwenhuijsen MJ, Nisar MI, Nolte S, Norheim OF, Nyakarahuka L, Oh IH, Ohkubo T, Olusanya BO, Omer SB, Opio JN, Orisakwe OE, Pandian JD, Papachristou C, Park JH, Caicedo AJ, Patten SB, Paul VK, Pavlin BI, Pearce N, Pereira DM, Pesudovs K, Petzold M, Poenaru D, Polanczyk GV, Polinder S, Pope D, Pourmalek F, Qato D, Quistberg DA, Rafay A, Rahimi K, Rahimi-Movaghar V, ur Rahman S, Raju M, Rana SM, Refaat A, Ronfani L, Roy N, Pimienta TG, Sahraian MA, Salomon JA, Sampson U, Santos IS, Sawhney M, Sayinzoga F, Schneider IJ, Schumacher A, Schwebel DC, Seedat S, Sepanlou SG, Servan-Mori EE, Shakh-Nazarova M, Sheikhbahaei S, Shibuya K, Shin HH, Shiue I, Sigfusdottir ID, Silberberg DH, Silva AP, Singh JA, Skirbekk V, Sliwa K, Soshnikov SS, Sposato LA, Sreeramareddy CT, Stroumpoulis K, Sturua L, Sykes BL, Tabb KM, Talongwa RT, Tan F, Teixeira CM, Tenkorang EY, Terkawi AS, Thorne-Lyman AL, Tirschwell DL, Towbin JA, Tran BX, Tsilimbaris M, Uchendu US, Ukwaja KN, Undurraga EA, Uzun SB, Vallely AJ, van Gool CH, Vasankari TJ, Vavilala MS, Venketasubramanian N, Villalpando S, Violante FS, Vlassov VV, Vos T, Waller S, Wang H, Wang L, Wang X, Wang Y, Weichenthal S, Weiderpass E, Weintraub RG, Westerman R, Wilkinson JD, Woldeyohannes SM, Wong JQ, Wordofa MA, Xu G, Yang YC, Yano Y, Yentur GK, Yip P, Yonemoto N, Yoon SJ, Younis MZ, Yu C, Jin KY, El Sayed Zaki M, Zhao Y, Zheng Y, Zhou M, Zhu J, Zou XN, Lopez AD, Naghavi M, Murray CJ, Lozano R (2014 թ․ սեպտեմբեր). «Global, regional, and national levels and causes of maternal mortality during 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013». Lancet. 384 (9947): 980–1004. doi:10.1016/s0140-6736(14)60696-6. PMC 4255481. PMID 24797575.
  56. ↑ Khan KS, Wojdyla D, Say L, Gülmezoglu AM, Van Look PF (2006 թ․ ապրիլ). «WHO analysis of causes of maternal death: a systematic review». Lancet. 367 (9516): 1066–1074. doi:10.1016/s0140-6736(06)68397-9. PMID 16581405. S2CID 2190885.
  57. ↑ Sedgh G, Bearak J, Singh S, Bankole A, Popinchalk A, Ganatra B, Rossier C, Gerdts C, Tunçalp Ö, Johnson BR, Johnston HB, Alkema L (2016 թ․ հուլիս). «Abortion incidence between 1990 and 2014: global, regional, and subregional levels and trends». Lancet. 388 (10041): 258–267. doi:10.1016/s0140-6736(16)30380-4. PMC 5498988. PMID 27179755.
  58. ↑ Turan JM, Budhwani H (2021 թ․ հունվար). «Restrictive Abortion Laws Exacerbate Stigma, Resulting in Harm to Patients and Providers». American Journal of Public Health. 111 (1): 37–39. doi:10.2105/AJPH.2020.305998. PMC 7750605. PMID 33326286.
  59. ↑ Culwell KR, Hurwitz M (2013 թ․ մայիս). «Addressing barriers to safe abortion». International Journal of Gynaecology and Obstetrics. 121 (S1): S16–S19. doi:10.1016/j.ijgo.2013.02.003. PMID 23477700. S2CID 22430819.
  60. ↑ Singh S, Maddow-Zimet I (2016 թ․ օգոստոս). «Facility-based treatment for medical complications resulting from unsafe pregnancy termination in the developing world, 2012: a review of evidence from 26 countries». BJOG. 123 (9): 1489–1498. doi:10.1111/1471-0528.13552. PMC 4767687. PMID 26287503.
  61. ↑ Vlassoff M, Shearer J, Walker D, Lucas H (2008). Economic impact of unsafe abortion-related morbidity and mortality: evidence and estimation challenges. Vol. 59. Brighton, UK: Institute of Development Studies. էջ 94.
  62. ↑ «Consequences of Unsafe Abortion». The Human Drama of Abortion. Vanderbilt University Press. 2006 թ․ հուլիսի 28. էջեր 33–44. doi:10.2307/j.ctv17vf7g1.10.
  63. ↑ Bernard N, Elefant E, Carlier P, Tebacher M, Barjhoux CE, Bos-Thompson MA, Amar E, Descotes J, Vial T (2013 թ․ ապրիլ). «Continuation of pregnancy after first-trimester exposure to mifepristone: an observational prospective study». BJOG. 120 (5): 568–574. doi:10.1111/1471-0528.12147. PMID 23346916. S2CID 9691636.
  64. ↑ Yip SK, Tse AO, Haines CJ, Chung TK (2000 թ․ փետրվար). «Misoprostol's effect on uterine arterial blood flow and fetal heart rate in early pregnancy». Obstetrics and Gynecology. 95 (2): 232–235. doi:10.1016/s0029-7844(99)00472-x. PMID 10674585. S2CID 33217047.
  65. ↑ Little B (2017 թ․ հունիսի 23). «The Science Behind the "Abortion Pill"». Smithsonian Magazine.
  66. ↑ «Medical management of first-trimester abortion». Contraception. 89 (3): 148–161. 2014 թ․ մարտ. doi:10.1016/j.contraception.2014.01.016. PMID 24795934.
  67. ↑ «Methotrexate». Medication Abortion. Ibis Reproductive Health.
  68. ↑ «Misoprostol». Medication Abortion. Ibis Reproductive Health.
  69. ↑ Yeung TW, Lee VC, Ng EH, Ho PC (2012 թ․ դեկտեմբեր). «A pilot study on the use of a 7-day course of letrozole followed by misoprostol for the termination of early pregnancy up to 63 days». Contraception. 86 (6): 763–769. doi:10.1016/j.contraception.2012.05.009. PMID 22717187.
  70. ↑ «Jaarrapportage 2021 Wet afbreking zwangerschap - Bijlage» (PDF). Utrecht: Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). 2022 թ․ սեպտեմբերի 27. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2023-04-16-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. Table P: 34.3%
  71. ↑ Ministero della Salute (2022 թ․ սեպտեմբերի 15). «Relazione Ministro Salute attuazione Legge 194/78 tutela sociale maternità e interruzione volontaria di gravidanza - dati definitivi 2020» (PDF). Rome: Ministero della Salute. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p. 7: 35.1%
  72. ↑ Canadian Institute for Health information (CIHI) (2023 թ․ մարտի 23). «Induced Abortions Reported in Canada». Ottawa: Canadian Institute for Health information (CIHI).
  73. ↑ Commission Nationale d'Evaluation des Interruptions de Grossesse (2023 թ․ մարտի 13). «Rapport à l'attention du Parlement 1 janvier 2020 – 31 décembre 2021» (PDF). Brussels: Commission Nationale d'Evaluation des Interruptions de Grossesse. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p. 51: 38.07%
  74. ↑ Statistisches Bundesamt (Destatis) (2023 թ․ մարտի 27). «Schwangerschaftsabbrüche 2022». Wiesbaden: Statistisches Bundesamt (Destatis). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. 2022 quarterly Mifegyne/mifepristone + medical termination abortions (40,176) / total abortions (103,927) = 38.658%
  75. ↑ Ministry of Health (2022 թ․ հոկտեմբերի 28). «Abortive Services Aotearoa New Zealand: Annual Report 2022» (PDF). Wellington: Ministry of Health. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p. 22: early medical abortions (43.8%) + later medical abortions (1.8%) = 45.6%
  76. ↑ Ministerio de Sanidad, Politica Social e Igualdad (2025 թ․ հուլիսի 31). «Interrupción Voluntaria del Embarazo; Datos definitivos correspondientes al año 2024» (PDF). Madrid: Ministerio de Sanidad, Politica Social e Igualdad. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2025 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2025 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Table G.15: 60,234 (sum of the greater of mifepristone or prostaglandin abortions by gestation period) / 106,172 (total abortions) = 56.73%
  77. 1 2 Jones RK, Friedrich-Karnik A (2024 թ․ մարտի 19). «Medication Abortion Accounted for 63% of All US Abortions in 2023—An Increase from 53% in 2020». Guttmacher Institute.
  78. ↑ Direção-Geral da Saúde (DGS) (2022 թ․ հունիսի 3). «Relatório de Análise Preliminar dos Registos das Interrupções da Gravidez 2018-2021». Lisbon: Direção-Geral da Saúde (DGS). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p. 13: Table 10: 2021 medical abortions (7,941) / total abortions (11,640) = 68.22%
  79. ↑ Miani C (2021 թ․ դեկտեմբեր). «Medical abortion ratios and gender equality in Europe: an ecological correlation study». Sexual and Reproductive Health Matters. 29 (1): 214–231. doi:10.1080/26410397.2021.1985814. PMC 8567957. PMID 34730066. Table 1: Slovenia 2019 medical abortions 72.4%
  80. ↑ Vilain A (2022 թ․ հոկտեմբերի 5). «Interruptions volontaires de grossesse: la baisse des taux de recours se poursuit chez les plus jeunes en 2021» (PDF). Paris: Direction de la Recherche, des Études, de l'Évaluation et des Statistiques (DREES), Ministère de la Santé. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 16-ին. 76% du total des IVG sont médicamenteuses
  81. ↑ Office fédéral de la statistique (OFS) (2022 թ․ հուլիսի 6). «Interruptions de grossesse en 2021». Neuchâtel: Office fédéral de la statistique (OFS). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 16-ին. la part des interruptions par prise de médicaments atteignait 80%
  82. ↑ Regionernes Kliniske Kvalitetsudviklingsprogram (RKKP) (2022 թ․ դեկտեմբերի 19). «Dansk Kvalitetsdatabase for Tidlig Graviditet og Abort (TiGrAb). Årsrapport 2021/22,1. juli 2021 - 30. juni 2022» (PDF). Aarhus: Regionernes Kliniske Kvalitetsudviklingsprogram (RKKP). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p. 38: medical abortions 83% of 1st trimester abortions
  83. 1 2 Office for Health Improvement & Disparities (2023 թ․ մարտի 24). «Abortion statistics, England and Wales: 2021». London: Office for Health Improvement & Disparities. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 16-ին.
  84. ↑ Heino A, Gissler M (2023 թ․ մարտի 14). «Induced abortions in the Nordic countries 2021» (PDF). Helsinki: Terveyden ja hyvinvoinnin laitos (THL). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. p.3: drug-induced abortions in Iceland 87.4%
  85. ↑ Tervise Arengu Instituut (TAI) Health Statistics and Health Research Database (2022 թ․ հունիսի 13). «RK31: Abortion method by abortion type and health care provider's county (since 2020)». Tallinn: Tervise Arengu Instituut (TAI) Health Statistics and Health Research Database. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 19-ին. 2021 Estonia induced abortions: medicinal method (3,061) / all methods (3,355) = 91.24%
  86. ↑ Løkeland-Stai M (2023 թ․ մարտի 8). «Induced abortion in Norway – fact sheet». Oslo: Norway Institute of Public Health (NIPH). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. 94.8% of terminations were performed using medication alone
  87. ↑ Andersson I, Öman M (2022 թ․ հունիսի 21). «Statistik om aborter 2021» (PDF). Stockholm: Socialstyrelsen. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին.
  88. ↑ Heino A, Gissler M (2022 թ․ հունիսի 16). «Raskaudenkeskeytykset 2021» (PDF). Helsinki: Terveyden ja hyvinvoinnin laitos (THL), Suomen virallinen tilasto (SVT). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. medical abortions 98.1% of all abortions
  89. 1 2 Public Health Scotland (2022 թ․ մայիսի 31). «Termination of pregnancy statistics, Year ending December 2021». Edinburgh: Public Health Scotland. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 16-ին.
  90. ↑ Hall LA (1998-10-01). «John M. Riddle. Eve's Herbs: A History of Contraception and Abortion in the West. Cambridge: Harvard University Press. 1997. Pp. 341». The American Historical Review. 103 (4): 1211–1212. doi:10.1086/ahr/103.4.1211. ISSN 1937-5239.
  91. ↑ Ramsey M (2021). The Swedish Abortion Pill: Co-Producing Medical Abortion and Values, Ca. 1965-1992. Acta Universitatis Upsaliensis. ISBN 978-91-513-1121-0.
  92. ↑ Raju TN (1999 թ․ նոյեմբեր). «The Nobel chronicles. 1982: Sune Karl Bergström (b 1916); Bengt Ingemar Samuelsson (b 1934); John Robert Vane (b 1927)». Lancet. 354 (9193): 1914. doi:10.1016/s0140-6736(05)76884-7. PMID 10584758. S2CID 54236400.
  93. ↑ «Carboprost - Drug fact sheet». Mayo Clinic. 2024 թ․ հուլիսի 1.
  94. ↑ Vukelić J (2001). «Second trimester pregnancy termination in primigravidas by double application of dinoprostone gel and intramuscular administration of carboprost tromethamine». Medicinski Pregled. 54 (1–2): 11–16. PMID 11436877.
  95. ↑ Bygdeman M, Gemzell-Danielsson K (2008 թ․ մայիս). «An historical overview of second trimester abortion methods». Reproductive Health Matters. 16 (31 Suppl): 196–204. doi:10.1016/S0968-8080(08)31385-8. PMID 18772101.
  96. ↑ Schwallie PC, Lamborn KR (1979 թ․ դեկտեմբեր). «Induction of abortion by intramuscular administration of (15S)-15-methyl PGF2 alpha. An overview of 815 cases». The Journal of Reproductive Medicine. 23 (6): 289–293. PMID 392084.
  97. ↑ Bhaskar A, Dimov V, Baliga S, Kinra G, Hingorani V, Laumas KR (1979 թ․ նոյեմբեր). «Plasma levels of 15 (S) 15-methyl-PGF 2 alpha-methyl ester following vaginal administration for induction of abortion in women». Contraception. 20 (5): 519–531. doi:10.1016/0010-7824(79)90057-x. PMID 527343.
  98. ↑ Rowan A (2015). «Prosecuting Women for Self-Inducing Abortion: Counterproductive and Lacking Compassion». Guttmacher Policy Review. 18 (3): 70–76. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
  99. ↑ Gynuity Health Projects (2023 թ․ մարտի 14). «Map of Mifepristone Approvals» (PDF). New York: Gynuity Health Projects. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2023 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 16-ին. Map and list of mifepristone approvals by year in 93 countries from 1988 to 2023.
  100. ↑ Creinin MD, Chen MJ (2016 թ․ օգոստոս). «Medical abortion reporting of efficacy: the MARE guidelines». Contraception. 94 (2): 97–103. doi:10.1016/j.contraception.2016.04.013. PMID 27129936.
  101. ↑ Fjerstad M, Trussell J, Sivin I, Lichtenberg ES, Cullins V (2009 թ․ հուլիս). «Rates of serious infection after changes in regimens for medical abortion». The New England Journal of Medicine. 361 (2): 145–151. doi:10.1056/NEJMoa0809146. PMC 3568698. PMID 19587339.Allday E (2009 թ․ հուլիսի 9). «Change cuts infections linked to abortion pill». San Francisco Chronicle. էջ A1.(չաշխատող հղում)
  102. ↑ Mindock C (2016 թ․ հոկտեմբերի 31). «Abortion Pill Statistics: Medication Pregnancy Termination Rivals Surgery Rates In The United States». International Business Times. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 19-ին.
  103. ↑ Hammond C, Chasen ST (2009). «Dilation and evacuation». In Paul M, Lichtenberg ES, Borgatta L, Grimes DA, Stubblefield PG, Creinin MD (eds.). Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care. Oxford: Wiley-Blackwell. էջեր 178–192. ISBN 978-1-4051-7696-5.
  104. ↑ Corbett, Sara (2001 թ․ օգոստոսի 26), «Rebecca Gomperts Is Trying to Save the World for Abortion», The New York Times, NY
  105. ↑ Widdicombe, Lizzie (2021 թ․ նոյեմբերի 11). «What Does an At-Home Abortion Look Like?». The New Yorker. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 13-ին.
  106. ↑ Cohen, Rachel M. (2022-05-07). «The abortion provider that Republicans are struggling to stop». Vox (անգլերեն). Վերցված է 2022-05-19-ին.
  107. ↑ Ireland S, Belton S, Doran F (2020 թ․ մարտ). «'I didn't feel judged': exploring women's access to telemedicine abortion in rural Australia». Journal of Primary Health Care. 12 (1): 49–56. doi:10.1071/HC19050. PMID 32223850.
  108. ↑ Ehrenreich K, Kaller S, Raifman S, Grossman D (2019 թ․ սեպտեմբեր). «Women's Experiences Using Telemedicine to Attend Abortion Information Visits in Utah: A Qualitative Study». Women's Health Issues. 29 (5): 407–413. doi:10.1016/j.whi.2019.04.009. PMID 31109883.
  109. ↑ Craven J (2022 թ․ մարտի 21). «The FDA made mail-order abortion pills legal. Access is still a nightmare». Vox. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 19-ին.
  110. 1 2 «Improving Access to Abortion via Telehealth». Guttmacher Institute. 2019 թ․ մայիսի 7. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  111. ↑ Neill R, Hasan MZ, Das P, Venugopal V, Jain N, Arora D, Gupta S (2021 թ․ մայիս). «Evidence of integrated health service delivery during COVID-19 in low and lower-middle-income countries: protocol for a scoping review». BMJ Open. 11 (5) e042872. doi:10.1136/bmjopen-2020-042872. PMC 8098290. PMID 33941625.
  112. ↑ McDonnell S, McNamee E, Lindow SW, O'Connell MP (2020 թ․ դեկտեմբեր). «The impact of the Covid-19 pandemic on maternity services: A review of maternal and neonatal outcomes before, during and after the pandemic». European Journal of Obstetrics, Gynecology, and Reproductive Biology. 255: 172–176. doi:10.1016/j.ejogrb.2020.10.023. PMC 7550066. PMID 33142263.
  113. ↑ Roberton T, Carter ED, Chou VB, Stegmuller AR, Jackson BD, Tam Y, Sawadogo-Lewis T, Walker N (2020 թ․ հուլիս). «Early estimates of the indirect effects of the COVID-19 pandemic on maternal and child mortality in low-income and middle-income countries: a modelling study». The Lancet. Global Health. 8 (7): e901–e908. doi:10.1016/S2214-109X(20)30229-1. PMC 7217645. PMID 32405459.
  114. ↑ Riley T, Sully E, Ahmed Z, Biddlecom A (2020 թ․ ապրիլ). «Estimates of the Potential Impact of the COVID-19 Pandemic on Sexual and Reproductive Health In Low- and Middle-Income Countries». International Perspectives on Sexual and Reproductive Health. 46: 73–76. doi:10.1363/46e9020. JSTOR 10.1363/46e9020. PMID 32343244. S2CID 216595145.
  115. ↑ Qaderi K, Khodavirdilou R, Kalhor M, Behbahani BM, Keshavarz M, Bashtian MH, Dabir M, Irani M, Manouchehri E, Farahani MF, Mallah MA, Shamsabadi A (2023 թ․ ապրիլ). «Abortion services during the COVID-19 pandemic: a systematic review». Reproductive Health. 20 (1): 61. doi:10.1186/s12978-023-01582-3. PMC 10098996. PMID 37055839.Կաղապար:Creative Commons text attribution notice
  116. 1 2 Boydell N, Reynolds-Wright JJ, Cameron ST, Harden J (2021 թ․ հոկտեմբեր). «Women's experiences of a telemedicine abortion service (up to 12 weeks) implemented during the coronavirus (COVID-19) pandemic: a qualitative evaluation». BJOG. 128 (11): 1752–1761. doi:10.1111/1471-0528.16813. PMC 8441904. PMID 34138505.
  117. ↑ Chong E, Shochet T, Raymond E, Platais I, Anger HA, Raidoo S, Soon R, Grant MS, Haskell S, Tocce K, Baldwin MK, Boraas CM, Bednarek PH, Banks J, Coplon L, Thompson F, Priegue E, Winikoff B (2021 թ․ հուլիս). «Expansion of a direct-to-patient telemedicine abortion service in the United States and experience during the COVID-19 pandemic». Contraception. 104 (1): 43–48. doi:10.1016/j.contraception.2021.03.019. PMC 9748604. PMID 33781762.
  118. ↑ Aiken AR, Starling JE, Gomperts R, Tec M, Scott JG, Aiken CE (2020 թ․ հոկտեմբեր). «Demand for Self-Managed Online Telemedicine Abortion in the United States During the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Pandemic». Obstetrics and Gynecology. 136 (4): 835–837. doi:10.1097/AOG.0000000000004081. PMC 7505141. PMID 32701762.
  119. ↑ Romanis EC, Parsons JA (2020 թ․ դեկտեմբեր). «Legal and policy responses to the delivery of abortion care during COVID-19». International Journal of Gynaecology and Obstetrics. 151 (3): 479–486. doi:10.1002/ijgo.13377. PMC 9087790. PMID 32931598.
  120. 1 2 Reynolds-Wright JJ, Johnstone A, McCabe K, Evans E, Cameron S (2021 թ․ հոկտեմբեր). «Telemedicine medical abortion at home under 12 weeks' gestation: a prospective observational cohort study during the COVID-19 pandemic». BMJ Sexual & Reproductive Health. 47 (4): 246–251. doi:10.1136/bmjsrh-2020-200976. PMC 7868129. PMID 33542062.
  121. ↑ Kaller S, Muñoz MG, Sharma S, Tayel S, Ahlbach C, Cook C, Upadhyay UD (2021). «Abortion service availability during the COVID-19 pandemic: Results from a national census of abortion facilities in the U.S». Contraception. 3 100067. doi:10.1016/j.conx.2021.100067. PMC 8292833. PMID 34308330.
  122. ↑ Porter Erlank C, Lord J, Church K (2021 թ․ հոկտեմբեր). «Acceptability of no-test medical abortion provided via telemedicine during Covid-19: analysis of patient-reported outcomes». BMJ Sexual & Reproductive Health. 47 (4): 261–268. doi:10.1136/bmjsrh-2020-200954. PMID 33602718.
  123. 1 2 3 Upadhyay UD, Koenig LR, Meckstroth KR (2021 թ․ օգոստոս). «Safety and Efficacy of Telehealth Medication Abortions in the US During the COVID-19 Pandemic». JAMA Network Open. 4 (8): e2122320. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.22320. PMC 8385590. PMID 34427682.
  124. ↑ «FDA relaxes restrictions on abortion pill». NPR. 2021 թ․ դեկտեմբերի 16. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 19-ին.
  125. ↑ «FDA finalizes rule expanding availability of abortion pills». Los Angeles Times. 2023 թ․ հունվարի 4. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 14-ին.
  126. ↑ «Mifeprex (mifepristone) Information». U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2023 թ․ հունվարի 3. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 3-ին.(չաշխատող հղում)
  127. ↑ «The Availability and Use of Medication Abortion». Kaiser Family Foundation. 2022 թ․ ապրիլի 6. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 19-ին.
  128. 1 2 «Questions and Answers on Mifeprex». U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2021 թ․ դեկտեմբերի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 28-ին.
  129. 1 2 Belluck P (2020 թ․ ապրիլի 28). «Abortion by Telemedicine: A Growing Option as Access to Clinics Wanes». The New York Times. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 5-ին.
  130. ↑ Ramaswamy A, Weigel G, Sobel L (2021 թ․ հունիսի 16). «Medication Abortion and Telemedicine: Innovations and Barriers During the COVID-19 Emergency». Kaiser Family Foundation (KFF). Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 3-ին.
  131. ↑ Koons C (2022 թ․ մայիսի 3). «The Abortion Pill Is Safer Than Tylenol and Almost Impossible to Get». Bloomberg. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  132. ↑ Ferketa M, Moore A, Klein-Barton J, Stulberg D, Hasselbacher L (2024 թ․ հունվար). «Pharmacists' experiences dispensing misoprostol and readiness to dispense mifepristone». Journal of the American Pharmacists Association. 64 (1): 245–252.e1. doi:10.1016/j.japh.2023.10.030. PMID 37913990.
  133. ↑ Wildschut H, Both MI, Medema S, Thomee E, Wildhagen MF, Kapp N (2011 թ․ հունվար). «Medical methods for mid-trimester termination of pregnancy». The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2011 (1) CD005216. doi:10.1002/14651858.cd005216.pub2. PMC 8557267. PMID 21249669.
  134. 1 2 Watts A (2022 թ․ մայիսի 6). «Governor signs bill criminalizing mail-in abortion drugs». CNN. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  135. ↑ Matei A (2022 թ․ ապրիլի 7). «Mail-order abortion pills become next US reproductive rights battleground». The Guardian. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  136. ↑ Bluth R (2022 թ․ ապրիլի 15). «State regulations are shutting down doctors prescribing abortion pills». Salon. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  137. 1 2 Poliak A, Satybaldiyeva N, Strathdee SA, Leas EC, Rao R, Smith D, Ayers JW (2022 թ․ սեպտեմբեր). «Internet Searches for Abortion Medications Following the Leaked Supreme Court of the United States Draft Ruling». JAMA Internal Medicine. 182 (9): 1002–1004. doi:10.1001/jamainternmed.2022.2998. PMC 9244771. PMID 35767270.
  138. ↑ Bruder J (2022 թ․ ապրիլի 4). «The Future of Abortion in a Post-Roe America». The Atlantic. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  139. ↑ Noor P (2022 թ․ մայիսի 7). «The activists championing DIY abortions for a post-Roe v Wade world». The Guardian. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
  140. ↑ Azar T (2022 թ․ հունիսի 28). «Need help getting an abortion? Social media flooded with resources after Roe reversal». USA Today. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 29-ին.
  141. ↑ Grossi P, O'Connor D (2023). «FDA preemption of conflicting state drug regulation and the looming battle over abortion medications». Journal of Law and the Biosciences. 10 (1) lsad005. doi:10.1093/jlb/lsad005. PMC 10017072. PMID 36938304.
  142. ↑ Baker CN (2023 թ․ օգոստոս). «History and Politics of Medication Abortion in the United States and the Rise of Telemedicine and Self-Managed Abortion». Journal of Health Politics, Policy and Law. 48 (4): 485–510. doi:10.1215/03616878-10449941. PMID 36693178.
  143. ↑ Jenkins J, Woodside F, Lipinsky K, Simmonds K, Coplon L (2021 թ․ նոյեմբեր). «Abortion With Pills: Review of Current Options in The United States». Journal of Midwifery & Women's Health. 66 (6): 749–757. doi:10.1111/jmwh.13291. PMID 34699129.
  144. ↑ Howard S, Krishna G (2022 թ․ հոկտեմբեր). «How the US scrapping of Roe v Wade threatens the global medical abortion revolution». BMJ (Clinical Research Ed.). 379 o2349. doi:10.1136/bmj.o2349. PMID 36261168.
  145. ↑ Miller CC, Sanger-Katz M (2023 թ․ ապրիլի 18). «Insurers Are Starting to Cover Telehealth Abortion». The New York Times. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 22-ին.
  146. ↑ Nast C, Levin B (2023 թ․ մարտի 1). «A Texas Republican Wants to Ban People From Reading About How to Get an Abortion Online». Vanity Fair. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 22-ին.
  147. ↑ «SF0109 - Prohibiting chemical abortions». Wyoming Legislature. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 1-ին.
  148. ↑ Chen DW, Belluck P (2023 թ․ մարտի 18). «Wyoming Becomes First State to Outlaw Abortion Pills». The New York Times. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 18-ին.
  149. ↑ Public Policy Office (2016 թ․ մարտի 14). «Medication Abortion». Guttmacher Institute. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 1-ին.
  150. ↑ «The High Toll of US Abortion Bans: Nearly One in Five Patients Now Traveling Out of State for Abortion Care | Guttmacher Institute». www.guttmacher.org (անգլերեն). 2023-11-29. Վերցված է 2025-04-24-ին.
  151. 1 2 Tirrell M, Carvajal N (2024 թ․ մարտի 1). «CVS, Walgreens say they'll start dispensing abortion pill mifepristone». CNN. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 3-ին.
  152. ↑ "Texas' abortion pill lawsuit against N.Y. doctor marks new challenge to interstate telemedicine" Sean Murphy, 14 Dec 2024, Los Angeles Times, https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-12-14/texas-abortion-pill-lawsuit-against-new-york-doctor-marks-new-challenge-to-interstate-telemedicine
  153. ↑ Raymond E, Chong E, Winikoff B, Platais I, Mary M, Lotarevich T, Castillo PW, Kaneshiro B, Tschann M, Fontanilla T, Baldwin M, Schnyer A, Coplon L, Mathieu N, Bednarek P, Keady M, Priegue E (2019 թ․ սեպտեմբեր). «TelAbortion: evaluation of a direct to patient telemedicine abortion service in the United States». Contraception. 100 (3): 173–177. doi:10.1016/j.contraception.2019.05.013. PMID 31170384. S2CID 174811252.
  154. ↑ Chen MJ, Rounds KM, Creinin MD, Cansino C, Hou MY (2016 թ․ օգոստոս). «Comparing office and telephone follow-up after medical abortion». Contraception. 94 (2): 122–126. doi:10.1016/j.contraception.2016.04.007. PMID 27101901. S2CID 27825883.
  155. ↑ Medical management of abortion. World Health Organization (WHO). 2018. էջ 24. ISBN 978-92-4-155040-6.
  156. ↑ «Human Rights and Health». World Health Organization (WHO). 2019 թ․ սեպտեմբերի 21.
  157. ↑ Aiken AR, Tello-Pérez LA, Madera M, Starling JE, Johnson DM, Broussard K, Padron E, Ze-Noah CA, Baldwin A, Scott JG (2023 թ․ ապրիլ). «Factors Associated With Knowledge and Experience of Self-managed Abortion Among Patients Seeking Care at 49 US Abortion Clinics». JAMA Network Open. 6 (4): e238701. doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.8701. PMC 10114063. PMID 37071424.
  158. ↑ Cha AE (2018 թ․ ապրիլի 4). «As controversial 'abortion reversal' laws increase, researcher says new data shows protocol can work». Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 23-ին.
  159. ↑ «California Board of Nursing Sanctions Unproven Abortion 'Reversal' (Updated) - Rewire». Rewire. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 23-ին.
  160. ↑ Bhatti KZ, Nguyen AT, Stuart GS (2018 թ․ մարտ). «Medical abortion reversal: science and politics meet». American Journal of Obstetrics and Gynecology. 218 (3): 315.e1–315.e6. doi:10.1016/j.ajog.2017.11.555. PMID 29141197. S2CID 205373684.
  161. 1 2 Gordon M (2019 թ․ դեկտեմբերի 5). «Safety Problems Lead To Early End For Study Of 'Abortion Pill Reversal'». NPR. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
  162. ↑ Grossman D, White K, Harris L, Reeves M, Blumenthal PD, Winikoff B, Grimes DA (2015 թ․ սեպտեմբեր). «Continuing pregnancy after mifepristone and "reversal" of first-trimester medical abortion: a systematic review». Contraception. 92 (3): 206–211. doi:10.1016/j.contraception.2015.06.001. PMID 26057457.
  163. ↑ «Counseling and Waiting Periods for Abortion». The Guttmacher Institute. 2016 թ․ մարտի 14.
  164. ↑ Gordon M (2019 թ․ մարտի 22). «Controversial 'Abortion Reversal' Regimen is Put to the Test». NPR.
  165. ↑ Sherman C (2019 թ․ ապրիլի 17). «There's no proof "abortion reversals" are real. This study could end the debate». Vice.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Դեղորայքային_աբորտ&oldid=10847952» էջից