Դեիսուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դեիսուս
Հրեշտակային Դեիսուս

Դեիսուս (հուն․՝ δέησις-խնդրանք, աղաչանք) կամ Դեիսիս՝ սրբապատկեր, կամ սրբապատկերների խումբ, որի կենտրոնում Հիսուս Քրիստոսի պատկերն է, իսկ նրանից աջ և ձախ կողմերում համապատասխանաբար Մարիամ Աստվածածնի և Հովհաննես Մկրտչի սրբապատկերներն են՝ ներկայացված բարեխղճությամբ աղոթողի ավանդական ժեստով (եռաձև դեիսուս): Կարող է իր մեջ ընդգրկել առաքյալների պատկերները, սուրբ հայրերին, մարտիրոսներին և այլոց (բազմաձև դեիսուս): Դեիսուսյան արվեստի հիմնական իմաստը միջնորդական աղոթքն է, միջնորդությունը մարդկության և Երկնային Թագավորի ու Դատաստանի միջև: Այս սրբապատկերի ձևավորման գործում մեծ ազդեցություն ունի պատարագը: Պատկերպաշտության դեմ ուղղված պայքարի դարաշրջանից հետո Դեիսուսի սրբապատկերը տեղակայված էր բյուզանդական տաճարի խորանի պատնեշի վրա, իսկ այնուհետև արդեն ռուսական հողի վրա վերափխվեց դեիսուսյան կրոնական բարձր աստիճանի:

Պահպանված ամենահին դոիսուսյան օրինակ է հանդիսանում Հռոմում գտնվող ֆրեսկոն՝ Սանտա-Մարիա-Անտիկվա եկեղեցում (VII դար). նրանում պատկերված է Հիսուս Քրիստոսը՝ ամբողջ հասակով, իսկ Հովհաննես Մկրտիչը ունի ոչ թե աղոթող, այլ ուղղություն ցույց տվող ժեստ: Ինքնուրույն սրբապատկերային աշխատանքը, որը ստեղծված է դեիսուսի նմանությամբ, կոչվում է «Թագուհին քո աջ կողմում», կամ ավելի կարճ «Ներկայացրեք թագուհուն»: Նրանում Քրիստոսը բազմած է գահին՝ Թագավորների թագավորի կերպարով, նրանից աջ (նայողից ձախ) Մարիամ Աստվածածինն է կանգնած՝ թագավորական հագուստով, մյուս կողմից Հովհաննես Մկրտիչն է: XII-XIV դարերում Բալկաններում Քրիստոս-Թագավորի կերպարը «Ներկայացրեք Թագուհուն » աշխատանքում միահյուսվում է մեկ այլ սրբապատկերային տեսակի՝ «Մեծ Եպիսկոպոսի » հետ :

«Հրեշտակային դեիսուս» - սրբապատկերային կոմպոզիցիայի անուն, որն ընդգրկում է Քրիստոս Էմանուելին և երկու եպիսկոպոսներին - Միքայելին և Գավրիլային: Գոյություն ունի վիճելի տեսակետ, որ այս կոմպոզիցիան իրենից ներկայացնում է Սուրբ Երրորդության սիմվոլիկ պատկեր:

Տնային սրբապատկերապշտության մեջ, որոնք նախատեսված են աղոթքի համար և զբաղեցնում են տարածքի կարմիր մասը, կրկնում են տաճարային պատկերապաշտության սկզբունքները: Սակայն Հովհաննես Մկրտչի պատկերը հաճախ փոխարինվում է Նիկոլայ Միրլիկի (Նիկոլայ Հրաշագործի) պատկերով, ով առավել շատ գովաբանված սուրբ է Ռուսաստանում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]