Jump to content

Դատական լեզվաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Դատական լեզվաբանություն, իրավաբանական լեզվաբանություն կամ լեզուն և իրավունք, լեզվաբանական գիտելիքների, մեթոդների և վերլուծությունների կիրառումը օրենքի, լեզվիր, հանցագործության քննության, դատավարության և դատական ընթացակարգերի դատաբժշկական համատեքստում։ Այն կիրառական լեզվաբանության ճյուղ է։

Դատական լեզվաբանությունը համապարփակ եզրույթ է, որը ներառում է իրավական համատեքստերում կիրառությունների բազմաթիվ ձևեր։ Սովորաբար դրանք բաժանվում են գրավոր և բանավոր նյութերի։ Հաճախ (դատական լեզվաբանություն) տերմինը վերաբերում է միայն գրավոր տեքստերին, մինչդեռ խոսքի նմուշների հետ կապված ամեն ինչ հայտնի է որպես դատական խոսքային գիտություն։

Գոյություն ունեն երեք հիմնական կիրառական ոլորտներ այն լեզվաբանների համար, որոնք աշխատում են դատական համատեքստերում գրավոր տեքստերի վրա[1]՝

• Օրենքի գրավոր լեզվի ըմբռնում

• Լեզվի կիրառման ըմբռնում դատաբժշկական և դատական գործընթացներում

• Լեզվաբանական ապացույցների տրամադրում

Դատական խոսքային գիտությունն ունի նաև բազմաթիվ տարբեր կիրառություններ[2]՝

• Խոսնակների համեմատություն

• Վիճարկվող արտահայտությունների վերլուծություն

• Ձայնային շքերթներ

• Խոսնակի պրոֆիլավորում

• Ձայնագրությունների բարելավում և վավերացում

Դատական լեզվաբանության ոլորտը միատարր չէ՝ այն ներառում է ոլորտի տարբեր բնագավառներում աշխատող բազմաթիվ փորձագետների և հետազոտողների։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատաբժշկական լեզվաբանություն տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1968 թվականին, երբ շվեդ լեզվաբանության պրոֆեսոր Յան Սվարթվիկը այն կիրառեց (Էվանսի հայտարարությունները․ դատաբժշկական լեզվաբանության դեպք) աշխատությունում՝ Թիմոթի Ջոն Էվանսի հայտարարությունների վերլուծության ընթացքում[3]։ Խոսքը վերաբերում էր Անգլիայի Նոթինգ Հիլլի ոստիկանության բաժնում ոստիկանությանը տրված հայտարարությունների վերավերլուծությանը՝ 1949 թվականին Էվանսի կողմից ենթադրյալ սպանության գործի շրջանակում։ Էվանսը կասկածվում էր իր կնոջ և երեխայի սպանության մեջ, դատվեց և այդ հանցագործության համար կախաղան բարձրացվեց։ Սակայն, երբ Սվարթվիկը ուսումնասիրեց Էվանսին վերագրվող հայտարարությունները, նա հայտնաբերեց, որ այնտեղ առկա են տարբեր ոճական հատկանիշներ, և որ Էվանսը իրականում չէր տվել այդ հայտարարությունները ոստիկաններին, ինչպես ներկայացվել էր դատավարության ընթացքում[4]։ Այս գործից ոգեշնչված՝ Մեծ Բրիտանիայում այդ ժամանակվա դատաբժշկական լեզվաբանները կենտրոնացան ոստիկանության հարցաքննությունների վավերականությունը կասկածի տակ դնելու վրա։ Ինչպես երևում է բազմաթիվ հայտնի գործերից (օրինակ՝ Դերեկ Բենթլիի դատապարտումը, Գիլդֆորդի Չորսի և Բրիջուոթերի Երեքի գործերը), հիմնական մտահոգություններից շատերը վերաբերում էին ոստիկանների կողմից օգտագործված հայտարարություններին։ Շատ դեպքերում քննարկման թեմա էր դառնում այսպես կոչված ոստիկանական ռեգիստր՝ լեզվական ոճի և բառապաշարի այն տեսակը, որը իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչները կիրառում էին վկաների հայտարարությունները արձանագրելիս[4]։

ԱՄՆ-ում դատաբժշկական լեզվաբանության կիրառումը կարելի է հետագծել դեռևս 1927 թվականի Նյու Յորք նահանգի Քորնինգ քաղաքում փրկագնի մասին գրությամբ։ Associated Press-ը հաղորդում է ․(Դանկան ՄաքԼուր (Ջոնսոն քաղաքից, առևանգված աղջիկա քեռին) ընտանիքի անդամներից միայն նա է իր ազգանունը գրել որպես 'ՄակԼուր', այլ ոչ 'ՄաքՔլուր')։ Նամակը, որը նա ստացել էր և որը ենթադրաբար ուղարկվել էր առևանգողների կողմից, հասցեագրված էր նրան իր ազգանվան ճիշտ ձևով, ինչը ցույց էր տալիս, որ նամակը գրողը ծանոթ էր գրության տարբերությանը[5]։ ԱՄՆ-ում դատաբժշկական լեզվաբանության մեկ այլ ուղղություն վերաբերում էր նրան, թե արդյոք անձաինք հարցաքննության ընթացքում հասկանում էին Միրանդայի նախազգուշացումները[4]: 1963 թվականի Էռնեստո Միրանդայի գործը կարևոր նշանակություն ունեցավ դատաբժշկական լեզվաբանության ոլորտի ձևավորման սկզբում։ Նրա գործը հանգեցրեց Միրանդայի նախազգուշացումների ստեղծմանը և դատաբժշկական լեզվաբանության ուշադրությունը կենտրոնացրեց վկաների հարցաքննության վրա, ոչ թե ոստիկանության հայտարարությունների: Հայտնվեցին տարբեր գործեր, որոնք քննության առարկա դարձրին, արդյոք կասկածյալները իրականում հասկանում էին իրենց իրավունքների նշանակությունը, ինչն էլ հանգեցրեց հարկադրական և կամավոր հարցաքննությունների տարբերակմանը[4]։ ԱՄՆ-ում դատաբժշկական լեզվաբանության վաղ կիրառություններից մեկը վերաբերում էր առևտրային նշանների կարգավիճակին՝ որպես լեզվի բառեր կամ արտահայտություններ։ Ամենախոշոր գործերից մեկը վերաբերում էր արագ սննդի հսկա (ՄաքԴոնալդս)-ին, որը պնդում էր, թե հենց ինքն է ստեղծել չպաշտպանված բառերին (Մաք) նախածանցը կցելու գործընթացը (այսպես կոչված (ՄաքԲառեր)) և դժգոհ էր (Quality Inns International)-ի մտադրությունից՝ բացելու տնտեսակարգ հյուրանոցների ցանց (ՄաքՍլիփ) անվանմամբ[6]։

1980-ականներին ավստրալական լեզվաբանները քննարկեցին լեզվաբանության և սոցիոլեզվաբանության կիրառությունը իրավական հարցերում[4]։ Նրանք պարզեցին, որ (նույն լեզու) արտահայտությունը կարող է տարբեր կերպ մեկնաբանվել։ Բնիկ ժողովուրդները ունեն իրենց սեփական ըմբռնումը, հարաբերությունները և անգլերենի օգտագործման ձևը, ինչը միշտ չի գնահատվում անգլերենի գերիշխող տարբերակի՝ այսինքն՝ (մաքուր անգլերեն) խոսողների կողմից։ Բնիկ ժողովուրդը հարցազրույցին նույնպես բերում է իրենց սեփական, մշակութային հիմքով ձևավորված հաղորդակցման ոճերը։

2000-ականներին դատաբժշկական լեզվաբանության ոլորտում գրանցվեց նկատելի փոփոխություն, որը բնութագրվել է որպես ոլորտի հասունացման սկիզբ, քանի որ այն տարածվեց աշխարհի բազմաթիվ երկրներում՝ Եվրոպայից մինչև Ավստրալիա և Ճապոնիա[7]։ Այսօր ոլորտը ոչ միայն ունի բազմաթիվ մասնագիտական ասոցիացիաներ, ինչպիսիք են՝ 1991 թվականին հիմնադրված International Association for Forensic Phonetics and Acoustics (IAFPA), որը սկզբում կոչվել է International Association for Forensic Phonetics (IAFP), 1993 թվականին հիմնադրված International Association for Forensic and Legal Linguistics (IAFLL), որը սկզբում կոչվել է International Association of Forensic Linguists (IAFL), և 2017 թվականին հիմնադրված Austrian Association for Legal Linguistics (AALL)[8], բայց այժմ այն կարող է գիտական հանրությանը տրամադրել մի շարք դասագրքեր, ինչպիսիք են՝ Դեյվիդ Կուլթհարդի, Ջոնսոնի և Ռայթի (2017), Գիբբոնի (2003) և Օլսոնի (2008) աշխատությունները[9]։

Բացի այդ, մի շարք առաջատար հաստատություններ մշակել են ուսումնական ծրագրեր և ստեղծել ինստիտուտներ, որոնք կենտրոնացած են դատաբժշկական լեզվաբանության վրա։ ԱՄՆ-ում Հոֆստրա համալսարանը մշակել է մագիստրոսի կրթական ծրագիր, ինչպես նաև ստեղծվել է դատաբժշկական լեզվաբանության, սպառնալիքների գնահատման և ռազմավարական վերլուծության ինստիտուտը, որը իրականացնում է հատուկ նախագծեր, հետազոտություններ և պրակտիկաներ դատաբժշկական լեզվաբանության ոլորտում[10]։ Այս ինստիտուտի կազմում գործում է դատաբժշկական լեզվաբանության մահապատժի գործերով անմեղության նախագիծը, որը հիմնադրվել է 2014 թվականին և որի շրջանակում վերահսկվող պրակտիկանտները կրկին վերլուծում են մահապատժի գործերում առկա լեզվական տվյալները՝ բողոքարկման հնարավոր հիմքեր հայտնաբերելու նպատակով[11]։ Միացյալ Թագավորությունում Ասթոնի համալսարանը մշակել է մագիստրոսի և դոկտորական ծրագրեր, ինչպես նաև 2019 թվականին հիմնադրել է Ասթոնի դատաբժշկական լեզվաբանության ինստիտուտը (AIFL), որը նախկինում հայտնի էր որպես Ասթոնի դատաբժշկական լեզվաբանության կենտրոն (հիմնադրված 2008 թվականին) և ուսումնասիրում է դատաբժշկական տեքստերը՝ իրականացնելով հետազոտություններ լեզվաբանության տարբեր ոլորտների բազմազան մեթոդների կիրառմամբ[12]։ Յորքի համալսարանը նույնպես առաջարկում է մագիստրոսի և դոկտորական ծրագրեր դատաբժշկական խոսքի գիտության ոլորտում։

Ուսումնասիրության ոլորտներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատաբժշկական լեզվաբանության թեմաների շրջանակը բազմազան է, սակայն հետազոտություններն հիմնականում տեղի են ունենում հետևյալ ոլորտներում՝

Իրավաբանական տեքստերի լեզուն

Հաղորդակցության խնդիրներ կարող են առաջանալ գրավոր օրենքների և հասարակ մարդկանց միջև՝ օգտագործվող լեզվի և բառապաշարի բարդության պատճառով[13]։ Դատաբժշկական լեզվաբանները ուսումնասիրում են այս տեքստերը՝ հասկանալու, թե ինչպես են առաջանում նման խնդիրները, և անհրաժեշտության դեպքում տրամադրում են բացատրություններ կամ թարգմանություններ դրանց բովանդակության համար[14]։

Իրավաբանական տեքստերի լեզվի մի ոլորտ է ԱՄՆ-ում Միրանդայի նախազգուշացումը։ Այս զգուշացումները տեղեկացնում են ամբաստանյալին, որ նրանք ունեն լռելու իրավունք, քանի որ ցանկացած ասվածը ոստիկանության վերահսկողության տակ գտնվելու պահից կարող է և կիրառվել նրանց դեմ դատարանում։ Այն անձինք, որոնց խորհուրդ են տալիս այս իրավունքները, պետք է ունենան որոշակի մակարդակի անգլերենի գիտելիքներ, որպեսզի ամբողջովին հասկանան զգուշացումը[15]։

Իրավական գործընթացների լեզուն

Այս ոլորտը, ի տարբերություն մյուս ոլորտներին, ուսումնասիրում է լեզվի օգտագործումը խաչաձև հարցաքննության, ապացույցների ներկայացման, դատավորի ուղեցույցների, ոստիկանության զգուշացումների և ցուցմունքների, ժյուրիի առաջ ամփոփիչ ելույթների, հարցազրույցների տեխնիկայի, դատարանում հարցաքննության գործընթացի և այլ նմանատիպ ոլորտներում, օրինակ՝ ոստիկանության հարցազրույցներում։ Ոստիկանության աշխատակիցները օգտագործում են հատուկ լեզու՝ քաղաքացիական անձանցից որոշակի պատասխաններ ստանալու նպատակով։ Ոստիկանության աշխատակիցների սոցիալական բարձր կարգավիճակը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ (խնդրանքները) հաճախ ձևակերպվում են հրամանների տեսքով, կարող են հարցաքննվող անձանց մոտ առաջացնել անորոշություն իրենց իրավունքների վերաբերյալ։ Աշխատակիցները կիրառում են լեզվական մարտավարություններ, այդ թվում՝ մեղքը տուժողի վրա բարդելը և երկիմաստ ձևակերպված հարցեր տալը՝ մարդկանցից որոշակի պատասխաններ կորզելու նպատակով[16]։ Բացի այդ, վկաների կամ կասկածյալների հարցազրույցներում կիրառվող լեզվական կառուցվածքը կարող է էական ազդեցություն ունենալ նրանց տված ցուցմունքների բովանդակության և ձևակերպման վրա։ Դերեկ Բենթլիի գործով հարցադրումների միջոցով պատմություն ձևավորելը, այլ ոչ թե անձի կողմից բնական և ինքնաբուխ ներկայացում ստանալը, հանգեցրել է սխալ դատապարտման և մահապատժի։ Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ներկայացված (խոստովանական) հայտարարությունը Բենթլիի սեփական բառերով չէր ձևակերպված, այլ կազմվել էր ոստիկանության աշխատակիցների կողմից[17]։

Երբ տուժողը պահանջում է իր իրավունքը փաստաբանի հետ խորհրդակցելու համար, գոյություն ունեն ցուցումներ, ըստ որոնց՝ պահանջը պետք է հստակ և պարզ։ Իրականում, եթե պահանջը չի ձևակերպվել այնպես, ինչպես ոստիկանությունը համարում է բավարար հստակ, տուժողը կարող է ընդհանրապես չստանալ իր հարցումը փաստաբանի հետ խորհրդակցելու համար:

Դատարանային քննության ընթացքում լեզուն կարեւոր դեր է խաղում պատմությունը դատարան ներկայացնելու գործընթացում։ Դիմողի պարզ և հստակ ձևակերպումները կարող են գնահատվել որպես անընդունելի։ Փաստաբանի օգտագործած լեզուն, որը ծառայում է պատմությունը դատարան ներկայացնելու համար, կորզում է վկայից որոշակի պատասխաններ և ժյուրիից՝ որոշակի զգացմունքներ։ Օրինակ՝ այն դեպքում, երբ փաստաբանը հարցաքննում է վկային, նա հաճախ օգտագործում է այնպիսի լեզու, որը սահմանափակում է վկայի պատասխանը՝ որպեսզի վկան չկարողանա ներկայացնել հակասող ապացույցներ։ Այս դեպքում շեշտը դրվում է այո և ոչ հարցերի վրա, իսկ (ի՞նչ), (որտե՞ղ), (ինչպե՞ս) և նման հարց պահանջող հարցերից հավանաբար կբացառվի։ Այնպիսի իրավիճակում, երբ փաստաբանը հարցաքննում է վկանյին, որի ցուցմունքը կարող է ուժեղացնել փաստաբանի ներկայացրած պատմությունը, կարող է հակառակը տեղի ունենալ և շեշտը դրվի (ի՞նչ), (որտե՞ղ), (ինչպե՞ս) և նման բացատրություն պահանջող հարցերին, որպեսզի վկան հնարավորություն ունենա ավելի մանրամասն պատասխանելու[18]։

Փաստաբանները հատուկ մարտավարություններ են կիրառում՝ ինչպես իրենց, այնպես էլ վկաներին այնպես ներկայացնելու համար, որպեսզի դատավորների և դատական դահլիճի մարդկանց մոտ նրանք ավելի ճշմարիտ կամ պակաս ճշմարիտ տպավորություն ստեղծեն։ Օրինակ՝ փաստաբանը կարող է վկային դիմել նրա անունով կամ մականունով՝ վկային ավելի մարդամոտ ներկայացնելու համար, կամ խոսել ժարգոնով, որպեսզի իր և դատական դահլիճի մարդկանց միջև սոցիալական հեռավորությունը նվազեցնի։ Փաստաբանն կարող է նաև խուսափել ժարգոն օգտագործելուց և դրա փոխարեն կիրառել բարդ իրավաբանական տերմիններ՝ իրեն առանձնացնելու և իր կարգավիճակը որոշելու համար դատական դահլիճում[18]։

Փաստաբանը աշխատում է դատասենյակի իրավական գործընթացի լեզուն կառուցելու ուղղությամբ, և կոնկրետ վկաները կարող են տարբեր կերպ արձագանքել փաստաբանի հարցերին՝ առաջացնելով լեզվական նոր մարտավարություններ և ազդել դատական կազմի կարծիքների վրա։ Օրինակ, վկաները կարող են օգտագործել ուղղակի կամ անուղղակի խոսք՝ հիմնվելով իրենց նախկին հասարակական փորձի, գենդերային տարբերությունների, սոցիալ-տնտեսական տարբերությունների կամ կրթության մակարդակի տարբերությունների վրա։ Կոնկրետ բարբառների, ժարգոնի կամ նախադասությունների կառուցվածքի կիրառումը կարող է նպաստել վկայի ավելի կամ պակաս արժանահավատ ընկալմանը դատական կազմի կողմից[18]։

Քանի որ լեզուն կարող է օգտագործվել պատասխաններ ստանալու համար իրավական գործընթացում, թարգմանչի իրավունքը կարևոր դեր է խաղում դատավարության արդարության ապահովման գործում։ (Թարգմանչի իրավունքը հիմնականում ընթացակարգային իրավունք է, որը ծագում է արդար դատավարության իրավունքից։ Յուրաքանչյուր անձ, ով մեղադրվում է քրեական գործով, ունի որոշ նվազագույն ընթացակարգային երաշխիքներ, և դրանց թվում է այն իրավունքն, որ անհրաժեշտության դեպքում անվճար թարգմանչի աջակցություն ստանա, եթե նա չի հասկանում կամ չի խոսում նշված դատարանի լեզվով)[19]:

Դատաբժշկական տեքտի տեսակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շտապ կանչ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շտապ կանչի դեպքում շատ կարևոր է, որ զանգին պատասխանողը կամ օպերատորը կարողանա ստանալ հիմնականում լեզվական տեղեկատվություն վտանգավոր իրավիճակներում և ժամանակին արձագանքել անհրաժեշտ կերպ, որպեսզի զանգը արդյունավետ ավարտվի։ Շտապ կանչը վերլուծելիս մեծ նշանակություն ունեն տոնայնության շեշտադրություն տալը, ձայնի տոնը և այն, թե ինչպես է ընթանում համագործակցությունը զանգողին և պատասխանողին միջև տվյալ պահին։ Ամբողջական համագործակցությունը ներառում է լիարժեք և տեղին պատասխաններ։

Արագության գործոնը կարևոր դեր է խաղում շտապ զանգերի ընթացքում, ուստի հապաղումները, խուսափողականութճան նշանները և կիսատ կամ չափից շատ կարճ պատասխանները կարող են ցույց տալ, որ զանգողը հնարավոր է կատարում է կեղծ կամ սուտ զանգ: Իրական զանգը ունի յուրահատուկ փոխկապակցում և խոսքի հերթերի փոքր-ինչ համընկնում։ Արձագանքողը վստահում է զանգողին, որ նա կտրամադրի ճշգրիտ տեղեկատվություն, իսկ զանգողը վստահում է արձագանքողին, որ նա կհարցնի միայն համապատասխան հարցեր։ Եթե զանգողը յուրաքանչյուր խոսքի վերջում բարձրացնում է ձայնի տոնը, դա կարող է ցույց տալ, որ նա լիովին վստահ չէ, իսկ արձագանքողն օգտագործում է ձայնի բարձրացում՝ ցույց տալու համար կասկածը կամ պարզաբանումի անհրաժեշտությունը։ Լավագույն դեպքում, զանգը սկսվում է արձագանքողի համար առանց որևէ նախնական տեղեկության, և նրա նպատակն է հնարավորինս կարճ ժամանակում ստանալ որքան հնարավոր է շատ տեղեկություն։ Սա տարբերվող է դարձնում շտապ կանչը մյուս բոլոր ծառայողական շփումներից[3]։

Դրամային պահանջներ կամ այլ սպառնալիքային հաղորդագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպառնալիքը խոստման հակառակ ձևն է և կարևոր մաս է կազմում փրկագին պահանջելիս։ Փրկագնի պահանջները նույնպես ուսումնասիրվում են՝ պարզելու համար, թե սպառնալիքները իրական են, թե կեղծ։ Փրկագնի գրության վերլուծության օրինակ կարելի է տեսնել Լինդբերգի առևանգման գործում, որտեղ առաջին փրկագնի նամակը (երբեմն կոչվում է Nursery Note) պարունակում էր հետևյալ տեքստը. Զգուշացնում ենք՝ որևէ բան հրապարակային չդարձնել կամ ոստիկանությանը չտեղեկացնել, երեխան ապահով է[20]։ Առևանգողը ասում է, որ երեխան ապահով է, բայց նման հայտարարություն կարելի էր անել միայն այն դեպքում, եթե նամակը գրվեր մինչ նա տուն մտներ: Ուրեմն, այդ պնդումը կեղծ է (նամակը գրվելու պահին), քանի որ առևանգողը նույնիսկ չի հանդիպել երեխային, երբ գրել է նամակը[21]:

Առևանգողները կարող են նախօրոք գրել պնդումներ, որոնք հետագայում կդառնան ճշմարտություն, օրինակ՝ ձեր երեխան պահվում է առանձին տեղում:

Գրավոր նամակների միջոցով ներկայացված փրկագնի պահանջները հանդիպել են բազմաթիվ հայտնի դեպքերում: Փրկագնի նամակում օգտագործված գրառման ոճը ուսումնասիրվում է դատաբանական լեզվաբանների կողմից՝ հասկանալու համար գրության իրական մտադրությունը և պարզելու, թե ով է գրել նամակը: Փրկագնի նամակները վերլուծելիս դատաբանական լեզվաբանները ուշադրություն են դարձնում կառուցվածքին, ոճին, կետադրությանը և նույնիսկ ուղղագրությանը[22]։ Լինդբերգի առևանգման փրկագնի նամակի գործով դատաբանական լեզվաբանները համեմատել են նամակի գրառման ոճի նմանությունները կասկածյալի ձեռագրի հետ, ինչն ավելի մեծ հնարավորություններ է ստեղծել պարզելու համար, թե ով է գրել նամակը[16]:

Պայթուցիկ սարքի սպառնալիքները սպառնալիքի հաղորդման մեկ այլ տեսակ են: Դատաբանական լեզվաբանի պարտականությունն է գնահատել պնդման ճշմարտացիությունը և պարզել, արդյոք նամակը փոփոխության ենթարկվել է: Լեզվաբանները հաճախ համագործակցում են այլ հարակից ոլորտների մասնագետների հետ, օրինակ՝ցանցային անվտանգության փորձագետների, եթե սպառնալիքը հնչում է տեքստով կամ ինտերնետային ֆորումում, որպեսզի ստուգեն նրա ճշմարտացիությունը կամ հնարավոր փոփոխությունները[23]:

Մահվան գրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մահվան գրությունը սովորաբար կարճ ու հակիրճ է, պարունակում է հստակ մտքեր, բայց մի փոքր խուսափողական է[3]: Վստահելի մահվան գրությունը պետք է կոնկրետ իրավիճակում պարզ ու անվիճելի պնդում ներկայացնի: Հիմնավոր մահվան գրության պնդումը թեմատիկ է, ուղղված է հասցեատիրոջը կամ հասցեատերերին և համահունչ է նրանց ու հեղինակի հարաբերությանը: Մահվան գրություններում սովորաբար հանդիպում են նախադասություններ, որոնք հուշում են ինքնասպանության գործի մասին կամ կիրառված մեթոդի մասին[24]: Մահվան գրություններում սովորաբար հանդիպում են նախադասություններ, որոնք հուշում են ինքնասպանության գործի մասին կամ կիրառված մեթոդի մասին: Հիմնավոր մահվան գրությունները կարճ են, սովորաբար չեն գերազանցում 300 բառը[3]: Տեքստից հաճախ հանվում են լրացուցիչ կամ անտեղի նյութերը[24]:

Ստեֆան Ցվայգի ինքնասպանության նամակը

Դատապարտյալի հայտարարություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատապարտյալները իրենց հայտարարություններում կամ ընդունում են հանցանքը՝ ազնվության տպավորություն ստեղծելով, կամ ժխտում են այն՝ թողնելով անմեղության տպավորություն: Դատապարտյալները կարող են նաև ասել, որ դիտորդներն անկեղծ չեն, քննադատել իրավապահներին՝ իրենց անմեղությունը ցույց տալու համար, կամ մահվան շեմին փորձել վրեժ լուծել[24]: Դատապարտյալների հայտարարությունները իրականացվում են մահապատժի բանտերի խիստ կանոնակարգված միջավայրում: Դատաբանական լեզվագիտության ինստիտուտը հավաքում և պահպանում է այս փաստաթղթերը և դրանց վրա հետազոտություններ է կատարում:

Սոցիալական ցանցեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիալական ցանցերում տեղադրված հայտարարությունները հաճախ հատուկ կոնտեքստի են վերաբերում, և դրանց իմաստը շատ հաճախ գնահատվում է սուբյեկտիվ: Հեղինակի պարզման փորձնական գործում դատաբանական նպատակներով կիրառվել են ոճաբանական և տեքստի ձևաչափային մեթոդներ՝ ուսումնասիրելով Ֆեյսբուքի տեքստերը[25]: Սոցիալական ցանցերի գրառումների վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե դրանք ապօրինի են (օրինակ՝ սեռային առևտուր), անբարոյական  (օրինակ՝ վնաս հասցնելու նպատակով) կամ չեն համարվում այնպիսին (օրինակ՝ պարզապես սադրիչ կամ խոսքի ազատության դրսևորում)[26]:

Լեզվաբանական ապացույցների օգտագործումը իրավական ընթացքներում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս կիրառման ոլորտների ընդունելիությունն ու հուսալիությունը տարբեր են: Լեզվաբանները ներկայացրել են ապացույցներ հետևյալ ոլորտներում՝

  • Ապրանքանիշերի և այլ մտավոր սեփականության վեճերում
  • Իմաստի և օգտագործման վերաբերյալ տարաձայնություններ
  • Հեղինակի նույնականացում (որոշել, թե ով է գրել անանուն տեքստը՝ համեմատելով կասկածյալի հայտնի գրությունների հետ, օրինակ՝ սպառնալիքային նամակներ, հաղորդագրություններ կամ էլեկտրոնային նամակներ)
  • Իրավաբանական ստիլիստիկա (գրագողության դեպքերի հայտնաբերում)
  • Ձայնի նույնականացում (դատաբժշկական ֆոնետիկա, օգտագործվում է որոշելու, արդյոք ձայնագրության ձայնը պատկանում է մեղադրյալին՝ ըստ ձայնային հատկությունների)
  • Խոսքի վերլուծություն (գրավոր կամ բանավոր արտահայտության կառուցվածքի ուսումնասիրություն՝ որոշելու, թե ով է ներկայացնում թեմաները կամ արդյոք կասկածյալը համաձայն է մասնակցել հանցավոր դավադրությանը)
  • Լեզվի վերլուծություն (դատաբժշկական բարբառագիտություն)՝ գաղթականների լեզվական պատմությունը հետևելու համար (լեզվի վերլուծություն՝ ծագումնորոշման նպատակով)[27]
  • Հեռախոսի տեքստային հաղորդագրությունների վերականգնում
  • դատաբժշկական հնչյունաբանություն

Խոսակցական և գրավոր լեզվի նմուշների մասնագիտացված շտեմարանները (կորպուսներ) այսօր հաճախ օգտագործվում են դատալեզվաբանների կողմից: Դրանք ներառում են ինքնասպանության նամակների, հեռախոսի տեքստային հաղորդագրությունների, ոստիկանության ցուցմունքների, հարցաքննությունների արձանագրությունների և վկաների ցուցմունքների կորպուսներ: Դրանք օգտագործվում են լեզվի վերլուծության, դրա գործածությունն հասկանալու և միմյանց կողքին հաճախ հանդիպող բառերի (կայուն բառակցություններ կամ համադրվող բառեր) հայտնաբերման համար:

Հեղինակի նույնականացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշելու համար, թե տվյալ անձը ինչ-որ բան ասել կամ գրել է, կատարվում է նրա իդիոլեկտի (անձնական խոսելաոճ)[28] կամ լեզվի օգտագործման հատուկ օրինակների վերլուծություն (բառապաշար, կայուն բառակցություններ, հնչյունաբանություն, ուղղագրություն, քերականություն և այլն): Անհատական խոսելաոճը տեսական կառուցվածք է, որը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ խմբային մակարդակում գոյություն ունի լեզվաբանական բազմազանություն, և, հետևաբար, նման տարբերություններ կարող են լինել նաև անհատի մակարդակում: Վիլյամ Լաբովը նշել է, որ դեռ ոչ ոք չի հայտնաբերել (միատեսակ) տվյալներ անձնական խոսելաոճում[29], և կան բազմաթիվ պատճառներ, թե ինչու դժվար է նման ապացույց ներկայացնել:

Առաջին հերթին, լեզուն ժառանգված չէ, այն ձեռք է բերվում սոցիալական միջավայրում[30]: Քանի որ լեզվի յուրացումը կյանքի ամբողջ ընթացքում շարունակական է, անհատի լեզվի օգտագործումը միշտ ենթակա է տարբեր աղբյուրներից առաջացած փոփոխություններին, այդ թվում՝ այլ խոսողների, մեդիայի և լայն հասարակական փոփոխությունների ազդեցությանը: Կրթությունը կարող է խորապես ազդեցություն ունենալ լեզվի օգտագործման վրա[3]: Հեղինակի նույնականացման հետազոտությունները շարունակվում են[31]:

Դատաբժշկական գործերում փաստաթղթերի քիչ լինելը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ վստահելի նույնականացում կատարելու համար բավարար տեքստ չկա: Այնուամենայնիվ, տրամադրված տեղեկությունները հաճախ բավական են կասկածյալին հեղինակի ցանկից դուրս թողնելու կամ հեղինակին փոքր կասկածյալների խմբից սահմանափակելու համար:

Տեքստերի վերլուծության համար մշակվել է նաև CUSUM (կուտակված գումարի) մեթոդը[32]: CUSUM վերլուծությունը աշխատում է նույնիսկ կարճ տեքստերի վրա և հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ յուրաքանչյուր խոսող ունի հատուկ վարքային և լեզվաբանական առանձնահատկություններ, ուստի նրանց խոսքի և գրության միջև կարևոր տարբերություն չկա: Խոսողները սովորաբար նախընտրում են օգտագործել երկու-երեք տառից բաղկացած բառեր նախադասությունում, իսկ իրենց արտահայտություններում հաճախ հանդիպում են ձայնավորով սկսվող բառեր:

CUSUM թեստը իրականացնելու համար պետք է հաշվարկել նախադասության մեջ օգտագործվող երկու-երեք տառից բաղկացած բառերի և ձայնավորով սկսվող բառերի հանդիպումները, և յուրաքանչյուր նախադասությունում պատկերել դրանց բաշխումը: Այս երկու սովորությունների համար CUSUM բաշխումը համեմատվելու է տեքստի միջին նախադասության երկարության հետ:

Դատաբժշկական ոճաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս բաժինը ուսումնասիրում է գրավոր և բանավոր ապացույցները, որտեղ քննողը որոշում է բառերի նշանակությունը, բովանդակությունը, խոսողի ինքնությունը և հեղինակի նույնականացումը՝ գրագողության հիմքերը պարզելու համար[33]:

Առաջին դեպքերից մեկը, երբ դատաբժշկական ոճաբանությունը օգտագործվեց գրագողությունը բացահայտելու համար, Հելեն Քելլերի (անգլ.՝ The Frost King) կարճ պատմության դեպքն էր, որտեղ 1892 թվականին ամերիկացի հեղինակը մեղադրվեց գրագողության մեջ: Քննությունը ցույց տվեց, որ The Frost King պատմությունը գրագողություն էր՝ Մարգարետ Կենբիի (անգլ.՝ Frost Fairies) պատմությունից, որը նախկինում Քելլերի համար արդեն կարդացվել էր[34]: Հետազոտության արդյունքում պարզվեց, որ Քելլերը միայն փոքր փոփոխություններ էր կատարել սովորական բառերի և արտահայտությունների վրա, և օգտագործել էր ավելի հազվադեպ բառեր նույն բանն ասելու համար, ինչը ցույց է տալիս, որ դրանք ընդամենը սկզբնական գաղափարների փոքր փոփոխություններ էին: Քելլերը օգտագործել է (շատ մեծ հարստություն) բառերը (գանձ) բառի փոխարեն (լեզվում շուրջ 230 անգամ ավելի քիչ տարածված), (մտածեց) բառը (եզրահանգեց) բառի փոխարեն (մոտ 450 անգամ ավելի քիչ տարածված), և (նրանց ասաց) բառի փոխարեն (հրամայեց նրանց), (մոտ 30 անգամ ավելի քիչ տարածված): Քելլերը օգտագործել է (այդ ժամանակից ի վեր) արտահայտությունը, իսկ Կենբին ընտրել է (այդ ժամանակից) որտեղ երկրորդ արտահայտությունը շուրջ 50 անգամ ավելի հաճախ հանդիպող էր, քան առաջինը: Քելլերը նաև օգտագործել է (Ես չեմ կարող պատկերացնել) արտահայտությունը, իսկ Կենբին՝ (Ես չգիտեմ)-ը։ (Գիտեմ)-ը մոտավորապես տասը անգամ ավելի հաճախ է օգտագործվում, քան (պատկերացնում եմ)-ը: Քելլերը օգտագործել է ավելի հազվադեպ բառապաշար, քան Կենբին: Flesch և Flesch–Kincaid ընթեռնելիության թեստերը ցույց տվեցին, որ Կենբիի տեքստը ավելի նորարարական է, քան Քելլերի տեքստը: Կենբիի տեքստը ընթեռնելիության հարմարության սանդղակում ստացել է ավելի բարձր գնահատական, քան Քելլերի տեքստը: Քելլերի և Կենբիի տեքստերի միջև տարբերությունները նկատվում են բառապաշարի և արտահայտությունների մակարդակով:

Գրագողության այլ օրինակներ են՝ Ռիչարդ Կոնդոնի The Manchurian Candidate-ի և անգլիացի վիպասան Ռոբերտ Գրեյվսերի, ինչպես նաև Մարտին Լյութեր Քինգի և Արչիբալդ Քերրիի դեպքերը։ The Manchurian Candidate տեքստի հիման վրա դատելով՝ Կոնդոնի ստեղծագործությունը լի է շատ օգտագործված արտահայտություններով, օրինակ՝ (իր հավատով լի սրտում): Մինչ Հելեն Քելլերը գոհ էր հազվադեպ արտահայտություններ օգտագործելուց և խուսափում էր սովորական բառերից, Կոնդոնը սիրում էր գոյություն ունեցող բառերը վերածել արտահայտությունների, իսկ գոյություն ունեցող արտահայտությունները դարձնել ավելի ընդարձակ: Պարզվեց նաև, որ Կոնդոնը բազմաթիվ ստեղծագործություններ է վերցրել Գրեյվսից[3]: Ինչպես նաև, Քինգի և Աչիբալդ Քերրիի միջև գրագողության դեպքում պարզվեց, որ Քինգի դոկտորական թեզի գրեթե կեսը պատճենվել է մյուս ուսանողից: Քինգը պարզապես փոխեց լեռների անունները և շատ ավելի մեծ չափով կիրառեց բաղաձայնույթ ու առձայնույթ[35]։ Քերիի և Գրեյվսի տեքստերը նկատելիորեն կարճ էին, հակիրճ և կառուցվածքով պարզ, մինչդեռ Կոնդոնի ու Քինգի տեքստերը օգտագործում էին (զարդարանքներ), երկարացնում գոյություն ունեցող տեքստը և զգալիորեն ծաղկեցնում իրենց լեզուն։

Մյուս հայտնի օրինակն է Թեդ Կազինսկիի դեպքը, ով վերջ ի վերջո հայտնի ձեռք բերեց Unabomber անվանումը: Թեդի եղբայր Դեյվիդ Կազինսկին նրա գրելու ոճը ճանաչեց (Unabomber Manifesto) 35,000 բառանոց հրապարակված աշխատության մեջ օգտագործված (սառնասիրտ տրամաբաններ) արտահայտությունից և այդ մասին տեղեկացրեց իրավապահներին։ FBI-ի գործակալները Կազինսկիի տնակում խուզարկության ընթացքում հայտնաբերեցին նրա կողմից գրված, բայց երբեք չհրապարակված հարյուրավոր փաստաթղթեր։ ՀԴԲ -ի վերահսկիչ հատուկ գործակալ Ջեյմս Ռ. Ֆիցջերալդի կատարած վերլուծությունը ցույց տվեց, որ երկու փաստաթղթերում կան բազմաթիվ ընդհանուր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանցից որոշները ավելի առանձնահատուկ էին, քան մյուսները։ Սակայն մեղադրող կողմը պնդում էր, որ նույնիսկ սովորական բառերն ու արտահայտությունները, երբ դրանք օգտագործվում էին միասին, դառնում էին բնորոշ հենց Թեդ Կազինսկի գրելու ոճին[36]։ Մինչ որոշները ավելի առանձնահատուկ էին, մեղադրող կողմը պնդում էր, որ նույնիսկ ավելի սովորական բառերն ու արտահայտությունները, երբ Կազինսկին դրանք օգտագործում էր միասին, դառնում էին առանձնահատուկ[37]։

1888 թվականից պահպանված Ջեք Ռիփերին վերագրվող տեքստերը վերլուծվել են դատաբժշկական ոճաբանության մեթոդներով։ Նամակում ներկայացված էին 1888 թվականի սեպտեմբերի 8-ին սպանված Էննի Չեփմենի սպանության մանրամասները, և այն ստորագրված չէր։ Երկրորդ նամակը, որը ոստիկանությունը ստացավ սեպտեմբերի 27-ին, կոչվում էր (Dear Boss letter) և ստորագրված էր Jack the Ripper անվամբ։ Երրորդ նշանավոր գրությունը 1888 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ստացված (Saucy Jacky) վերնագրով բացիկն էր։ Ստեղծվեց JRC (Ջեք Ռիփերի կորպուս), որը ներառում էր 209 տեքստ և 17,643 բառ։ Մեկ տեքստի միջին երկարությունը 83 բառ էր, նվազագույնը՝ 7, իսկ առավելագույնը՝ 648։

Բացիկում անդրադարձ էր կատարվում 1888 թվականի սեպտեմբերի 30-ին տեղի ունեցած Էլիզաբեթ Ստրայդի և Քեթրին Էդդոուզի կրկնակի սպանությանը, և այն նույնպես ստորագրված էր (Jack the Ripper) անունով։ Վերջին կարևոր գրությունը կրում էր (Moab the Midian) վերնագիրը, վերաբերում էր եռակի սպանության և հիմնավորվում էր կրոնական շարժառիթներով, և այն ոստիկանությանն էր հասցվել 1888 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Դատաբժշկական լեզվաբանական վերլուծության համաձայն՝ սրանք Ռիփերի գործին առնչվող երեք ամենակարևոր տեքստերն են։ Ջեք Ռիփերը շատ արագ մեծ համբավ ձեռք բերեց, և մարդիկ հաճույքով նրա անունից կեղծ նամակներ էին գրում։ Այս երեք նամակները ստացվել էին մինչև գործի շուրջ որևէ հրապարակայնություն առաջանալը, և այդ պատճառով համարվում են ամենահավաստիները։ Լեզվաբանները շարունակեցին վերլուծել այն տեքստերը, որոնք ներկայացվել էին որպես Ռիփերի կողմից գրած, պարզելու համար՝ արդյոք դրանք նույն անձի կողմից են գրվել, թե ոչ։ Նամակների 67%-ը հասցեագրված էր Սքոթլենդ Յարդին կամ այլ իրավապահ մարմիններին, 20%-ը՝ հասարակ քաղաքացիներին, իսկ 13%-ը՝ անհայտ հասցեատերերի։ Նամակների մեծամասնության տպագիր հետքերը Լոնդոնից էին, սակայն որոշները՝ Միացյալ Թագավորության տարբեր վայրերից։ Բոլոր նամակները ձեռագիր էին, իսկ 4%-ում հայտնվում էին նաև նկարներ, օրինակ՝ դանակների և դագաղների պատկերներ։ Նամակների 75%-ը ստորագրված էին (Ջեք Ռիփեր), (Ջեք Վայթչափելի Ռիփեր), (JR) կամ (Jack the Ripper and Son) անուններով։ 14%-ը ստորագրված էր այլ կեղծանուններով, օրինակ՝ (Jim the Cutter) և (Bill the Bowler)։ 11%-ը ստորագրված չէր։ 209 տեքստերի ամսաթվերը ընդգրկում են 1888 թվականի սեպտեմբերի 24–ից մինչև 1896 թվականի հոկտեմբերի 14-ը, սակայն JRC–ի տեքստերի 62%-ը ուղարկվել է 1888 թվականի հոկտեմբերին և նոյեմբերին։ Հեղինակների խումբավորումն այն գործընթացն է, որի միջոցով փորձում են պարզել, արդյոք մի քանի տեքստերը նույն անձն է գրել։ Ռիփերի տեքստերը չափազանց կարճ էին, որպեսզի հնարավոր լինի կիրառել ներկայիս հեղինակների խմբավորման և հեղինակության պարզման հաշվարկային մեթոդները, դրա համար օգտագործվել են Ջաքարդի գործակիցն ու Ջաքարդի շեղումը։ Ջաքարդի գործակիցը ցույց է տալիս, թե երկու տեքստի քանի հատկանիշն են ընդհանուր, և այդ թիվը բաժանվում է երկու տեքստերի ընդհանուր հատկանիշների թվով։ Այս մեթոդը ներկայումս կիրառվում է հաղորդագրությունների և կարճ տեքստերի վրա, օրինակ՝ էլեկտրոնային փոստերի, մամուլի հոդվածների և անձնական պատմությունների դեպքում: Պարզ ասած՝ այն նման է գրագողության ստուգման մեթոդի, բայց այստեղ հույս է դրվում տեքստերի համընկնելու վրա։ Այն վերլուծում է n-գրամերը՝ որոշակի թվով բառերից կազմված բառերի շղթաները։ Որքան ավելի շատ ընդհանուր n-գրամ բառեր կան, այնքան ավելի շատ նմանություններ են երկու փաստաթղթերի միջև և ավելի մեծ է հավանականությունը, որ դրանք նույն հեղինակի ստեղծածն են: Բառային n-գրամերի օգտագործման այս մեթոդը կոչվում է հաճախականության վրա հիմնված ոճաչափություն։ Չնայած այս մեթոդը այնքան հուսալի չէ, որքան ծառայողական բառերի կամ տառային n-գրամերի օգտագործումըև բառերի շղթաները հազվադեպ են, քանի որ դրանք լեզվի հիմքն են։ Դրանք ցույց են տալիս հեղինակի յուրահատուկ լեզվաոճը, քանի որ յուրաքանչյուրը անգիտակցորեն օգտագործում է իր բառապաշարը։ JRC–ի համար նրանք դիտարկեցին բառային n-գրամերի առկայությունը կամ բացակայությունը՝ ոչ թե դրանց հաճախականությունը, քանի որ տեքստերը չափազանց կարճ էին։ Քանի որ օգտագործվում է n-գրամերի առկայությունն ու բացակայությունը, ոչ թե հաճախականությունը, կիրառվում է Ջաքարդի հեռավորությունը։ Սա թույլ է տալիս նախ հայտնաբերել մեծ խմբերը, որոնք իրար շատ նման են, իսկ փոքր խմբերը կարելի է հետագայում մանրամասն ուսումնասիրել։ JRC-ն համեմատվել է Համեմատության կորպուսի հետ, որը ներառում էր COHA, CLMET3 և EOBC տվյալները։ Բոլոր JRC տեքստերը համեմատվել են միմյանց և համեմատության կորպուսի հետ՝ օգտագործելով բառային n-գրամ՝ n=2, և ստացվել է շրջանաձև գծապատկեր։ Դրանից պարզ դարձավ, որ (Dear Boss) և (Saucy Jacky) նամակները ամենաշատն են նման, իսկ Ջաքարդի հեռավորությունը կազմել է 0.93։ Այս չափի տարբերությունը հանդիպում է JRC-ի տեքստերի միայն 5%-ում։ Հաջորդ ամենաշատ նմանությունները հայտնաբերվեցին (Moab the Midian) նամակում։ Վերջնական եզրակացությունն այն էր, որ «Սիրելի Տե՛ր» և «Saucy Jacky» նամակները չեն կարող դիտվել որպես իրարից անկախ, քանի որ դրանք ավելի շատ ընդհանուր 2-գրամ բառեր ունեն, քան JRC-ի մյուս բոլոր հնարավոր տեքստային զույգերի 95%-ը։ Թեև նախնական հրապարակումից առաջ գրված նամակների մեջ, «Moab the Midian»-ը գրեթե այնքան մոտ է «Dear Boss»-ին, որքան «Saucy Jacky»-ին, և այն միակ նամակն է, որը նման է երկուսին էլ։

Խոսքի վերլուծություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանախոսական վերլուծությունը ուսումնասիրում է գրավոր, բանավոր կամ նշանային լեզվի օգտագործումը, և ցանկացած նշանագիտական երևույթ։ Մեթոդի համաձայն, գաղտնի ձայնագրության մանրամասն վերլուծությունը կարող է հուշել օգտակար եզրակացություններ։ Օրինակ, (այո) կամ (հա-հա) բառերը կարող են ցույց տալ, որ կասկածյալը հասկացել է հուշումը, բայց դա դեռ չի ապացուցում, որ նա համաձայն է դրան[38]։

Լեզվաբարբառագիտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սա վերաբերում է բարբառների ուսումնասիրությանը մեթոդաբանական ձևով, հիմնված մարդաբանության տվյալների վրա։ Աշխատանքային և համակարգված բարբառագիտական ուսումնասիրությունների իրականացումը օրեցօր ավելի կարևոր է դառնում, հատկապես անգլերենում, քանի որ նրանց տարբերությունները այլևս ակնառու չեն զանգվածային լրատվամիջոցների և բնակչության շարժունության ազդեցությամբ։ Քաղաքական և սոցիալական հանգամանքները նույնպես նպաստել են նրան, որ որոշ լեզուներ և բարբառներ տարածվեն մի քանի երկրի սահմաններից դուրս, ինչը դժվարացնում է անձի ծագումը հասկանալ բարբառից ելնելով :

Բարբառագիտությունը կիրառվել է Յորքշիր Ռիփերի ձայնագրության կեղծիքների հետ կապված քննությունների ժամանակ[39]։

Դատաբժշկական լեզվաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատաբժշկական ֆոնետիկայի մասնագետը կենտրոնացած է խոսքի ճշգրիտ գրավոր արձանագրությունների պատրաստման վրա։ Գրանցումները կարող են բացահայտել խոսողի սոցիալական և տարածաշրջանային ծագման մասին տեղեկատվություն։ Դատաբժշկական ֆոնետիկան թույլ է տալիս պարզել նմանություններ երկու կամ ավելի ձայնագրությունների խոսողների ձայնի մեջ։ Ձայնագրությունը որպես գրավոր արձանագրության լրացում կարող է օգտակար լինել, քանի որ դա թույլ է տալիս տուժողներին և վկաներին նշել՝ արդյոք կասկածյալի ձայնը պատկանում է մեղադրյալին։ Մի մարդ, ով մեղադրվում էր էկստազի արտադրության մեջ, ոստիկանության գրանցողը սխալ լսեց և կարծեց, թե նա ասել է (հալյուցինոգեն)[37]։ Ոստիկանության գրանցողը լսեց՝ բայց եթե այն, ինչպես ասում եք, հալյուցինոգեն է, այն գտնվում է Sigma գրացուցակում: Իրականում նա ասել է՝ բայց եթե այն, ինչպես ասում եք, գերմաներեն է, այն գտնվում է Sigma գրացուցակում:

Մեկ այլ վիճարկվող արտահայտություն եղել է ոստիկանության աշխատակցի և կասկածյալի միջև։ Հաղորդակցության թեմաներից մեկը վերաբերում էր երրորդ տղամարդուն՝ Էռնի անունով: Ձայնագրության թույլ ազդանշանի պատճառով Էռնի-ն լսվեց որպես Ռոնի։ Այստեղ հետախուզության ձայնագրությունը առաջացրեց ձայնային խնդիրներ՝ ներառյալ խանգարող էլեկտրոնային աղմուկ, մեքենայի շարժիչի ձայն, ռադիոյի նվագարկում, թիրախային մեքենայի շարժում, և այս խանգարող աղմուկները համընկնում էին վիճարկվող անունի առաջին հատվածի հետ[3]։

Դատաբժշկական խոսքի վերլուծությունը լրացնում է ձայնի նույնականացումը։ Հետախուզական վիդեո ձայնագրություններից պատրաստված գրառումները երբեմն թույլ են տալիս փորձառու վերլուծողներին պարզել խոսքի բովանդակությունը կամ ոճը, երբ խոսողի ինքնությունը տեսանելի է վիդեոից։

էթիկա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան երեք էթիկայի կանոններ, որոնց պետք է հետևեն լեզվաբանները, երբ մասնակցում են դատարանային ընթացակարգերին[40]։

  • Առաջին կանոնը՝ լինել որակավորված փորձագետ։ Հաստատակամ ակադեմիական կրթությունը և բարձր մասնագիտական արժանիքները նպաստում են, որ դատարանը և ժյուրին ավելի հեշտությամբ թույլ տան լեզվաբանին վկայություն տալ։ Գործեր ընդունելիս դատաբժշկական լեզվաբանները զգուշավոր են, քանի որ վտանգավոր է զբաղվել այնպիսի գործով, որի մեջ լեզվաբանը չի կարող տրամադրել լիարժեք մասնագիտական փորձաքննություն[40]:
  • Երկրորդ կանոնը՝ խոստովանել ճշմարտությունը։ Լեզվաբանի պարտքը չի կայանում անմեղության կամ մեղավորության ապացուցելու մեջ, դա որոշում են դատավորը և ժյուրին։ Այնուամենայնիվ, լեզվաբանի պարտքն է ներկայացնել լեզվաբանական ճշմարտությունը։ Նրա հիմնական գործառույթը օգնելն է դատավորին և ժյուրիին գիտական հիմքով հասկանալ ներկայացված ապացույցները[40]։
  • Երրորդ կանոնը՝ պահպանել սառնասրտություն ամբողջ քննության ընթացքում։ Լեզվաբանը պետք է պատրաստ լինի հարցաքննության ընթացքում երկրորդ կողմի հարցերին պատասխանելուն։ Կարևոր է, որ նա պահպանի չեզոքությունը և ներկայացնի միայն գիտական փաստերը՝ հիմնված իր մասնագիտական գիտելիքների վրա[40]։

Օրինակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատաբժշկական լեզվաբանությունից ստացված ապացույցները հաճախ ավելի օգտակար են որևէ մեկին կասկածյալի կարգավիճակից ազատելու, քան նրա մեղավորությունը ապացուցելու համար։ Լեզվաբանական փորձաքննություն օգտագործվել է քրեական գործերում կասկածվող անձի պաշտպանության համար, ինչպես նաև կառավարության կողմից իրականացվող հետաքննությունների ընթացքում։ Հայտնի օրինակներ են՝ Դերեկ Բենթլիի դատավճռի դեմ բողոքի դիմումը, զապատիստների կանոնավոր առաջնորդ Սուբկոմանդանտե Մարկոսի նույնականացումը Մաքս Ափեդոլեի կողմից և Թեդ Քըզինսկիի նույնականացումը, որը համարվում է (Unabomber), Ջեյմս Ռ. Ֆիցջերալդի կողմից[41]։

Գերմանիայի Bundeskriminalamt և Նիդերլանդների Forensisch Instituut քրեաբանական լաբորատորիաները օգտվում են քրեալեզվաբանական մասնագետներից[27]։

Իրավաբանական լեզվաբանությունը կարևոր դեր խաղաց Դերեկ Բենթլիի 1998 թվականի սպանության դատավճռի վերանայման գործում, թեև առկա էին նաև ոչ լեզվաբանական խնդիրներ։ Բենթլին, ով 19 տարեկան էր և փաստացի անգրագետ, կախաղան ենթարկվեց 1953 թվականին ոստիկան Սիդնի Մայլսին սպանելու համար։ Երբ գործը վերաբացվեց, իրավաբանական լեզվաբանը հայտնաբերեց, որ ոստիկանության արձանագրություններում (հետո) բառի հաճախականությունն ու օգտագործման ձևը ցույց էին տալիս, որ դրանք ոչ բառացի հայտարարություններ են, այլ մասամբ կազմվել են ոստիկանների կողմից։ Սա և այլ ապացույցներ հանգեցրին Բենթլիի հետմահու արդարացմանը[42]։

Սուբկոմանդանտե Մարկոսի նույնականացման հետաքննական փուլում Մեքսիկայի կառավարությունը ենթադրություններ էր անում, որ նա վտանգավոր պատերազմական շարժման մարտիկ է։ Այս տեսությունը լայն տարածում ստացավ 1994 թվականի վերջին, երբ դիսիդենտ Զապատիստ Կոմանդանտ Սալվադոր Մորալես Գարիբայը մեքսիկյան կառավարությանը հայտնել է իր նախկին Զապատիստ ընկերների ինքնությունը, այդ թվում՝ Մարկոսի ինքնությունը[43]։ Բոլորը մեղադրվեցին ահաբեկչության մեջ,կայացվեց ձերբակալման որոշում, և ձերբակալություններ կատարվեցին ռազմական գործողության ընթացքում[44]։ Մեքսիկայի կառավարությունը որոշ Զապատիստների ահաբեկիչներ ճանաչեց, այդ թվում՝ Մարկոսին։ 1995 թվականի Զապատիստական ճգնաժամի արագ ռազմական լուծում պահանջող քաղաքական ճնշումների ալիք բարձրացավ։ 1995 թվականի փետրվարի 9-ին, նախագահ Էռնեստո Սեդիլոն հեռուստատեսային հատուկ հաղորդման ընթացքում հայտարարեց, որ Սուբկոմանդանտե Մարկոսը իրականում Ռաֆայել Սեբաստիան Գիլեն Վիսենտեն է, ծնված 1957 թվականի հունիսի 19-ին Տամպիկոյում, Տամաուլիպաս նահանգ, իսպանացի արտագաղթյալների ընտանիքում։ Նա նախկինում դասավանդել է Մետրրոպոլիտեն Ավտոնոմի համալսարանի Գիտությունների և Արվեստների Դիզայնի դպրոցում։

1995 թվականի հունվարին, երբ կառավարությունը հայտնեց Մարկոսի ինքնությունը, նրա հին ընկերն ու Instituto Cultural Tampico–ի դասընկեր Մաքս Ափեդոլեն անմիջականորեն միջամտեց հակամարտությանը։ Մաքս Ափեդոլեն Մեքսիկայի կառավարության հետ կարևոր դեր խաղաց՝ կանխելու 1995 թվականի Զապատիստական ճգնաժամի ռազմական լուծումը՝ ապացուցելով, որ Ռաֆայել Գիլենը, հակառակ Էռնեստո Սեդիլոյի նախագահի հայտարարած մեղադրանքների, ահաբեկիչ չէ։ Նա նույնականացրեց Մարկոսի լեզվաբանական ձեռագիրը՝ հիմնվելով նրա յուրահատուկ խոսելաձևի վրա, ճանաչեց նրա գրական ոճը բոլոր հրապարակված հայտարարություններում և կապեց դրանք Խաչակրացների կազմակերպած գրական մրցույթների հետ, որոնց նրանք մասնակցել էին Մեքսիկայում։ Յուրաքանչյուր մարդ ունի իր խոսելու յուրահատուկ ձևը՝ իր բառապաշարով, քերականությամբ և արտասանությամբ, որը տարբերվում է մյուսների խոսքից։ Նա ասաց, որ կասկած անգամ չունի, որ Մարկոսը հենց իր ընկեր Ռաֆայել Գիլյենն է, ով շատ խաղաղասեր մարդ է։ Մաքս Ափեդոլեն փակեց իրավապահ մարմինների պատմության մեջ առաջին հաջողված լեզվաբանական վերլուծության հաստատման դեպքը։ Հիմնվելով այս ձեռքբերումների վրա, զարգացավ նոր գիտություն, որը այժմ կոչվում է իրավաբանական լեզվաբանություն։ Սա նպաստեց իրավաբանական լեզվաբանության նոր բաժնի ստեղծմանը՝ իրավապահ մարմինների համար հանցագործների վարքի վերլուծություն[45][46][47][48]։

Իրավաբանական լեզվաբանության ապացույցները կարևոր դեր ունեցան նաև 2005 թվականին Յորքշիրում բնակվող 40-ամյա Ջուլի Թըրների անհետացման հետաքննության ժամանակ։ Նրա անհետանալու մասին հաղորդում ստանալուց հետո, Ջուլիի զուգընկերը ստացել է նրա բջջայինից մի քանի հաղորդագրություններ. (Կանգնել եմ Ջիլսի մոտ, կվերադառնամ ավելի ուշ, պետք է միտքս հավաքեմ) և (Ասեք երեխաներին, որ անհանգստանալու կարիք չկա, ես իմ կյանքն եմ դասավորում, կվերադառնամ՝ որոշ իրեր վերցնելու համար): Հետաքննողները պարզեցին, որ Ջուլիի ընկեր Հովարդ Սիմերսոնի գրած նամակները լեզվաբանական նմանություններ ունեին հաղորդագրությունների հետ, ինչը ցույց էր տալիս, որ Սիմերսոնը տեղյակ է եղել հաղորդագրությունների բովանդակությանը։ Վերջապես Սիմերսոնը մեղադրվեց և ճանաչվեց Ջուլի Թըրների սպանության համար[49]:

2005 թվականի հունիսի 30-ին 19-ամյա Ջենի Նիքոլը անհետացավ։ Նրա դիակը երբեք չի գտնվել, ինչը ոստիկանությանը և իրավաբանական լեզվաբաններին քիչ տեղեկություն էր տալիս այն մասին, թե ինչ է տեղի ունեցել Ջենիի հետ։ Նրա բջջայինը ուսումնասիրելուց հետո, լեզվաբանները նկատեցին, որ անհետացման ժամանակ ուղարկված հաղորդագրությունները շատ տարբերվում էին նրա սովորական ոճից։ Շուտով նրանք սկսեցին հետաքրքրվել նրա նախկին ընկերոջը՝ Դեյվիդ Հոջսոնին, զննելով նրա բջջայինն ու վերլուծելով հաղորդագրությունների ոճը, որպեսզի պարզեն, թե ինչ է տեղի ունեցել Ջենիի հետ: Իրավաբանական լեզվաբանները հայտնաբերեցին մի շարք ոճաբանական նմանություններ Դեյվիդի հաղորդագրությունների ոճի և Ջենիի բջջայինից նրա անհետանալուց առաջ ուղարկված հաղորդագրությունների միջև։ Հաշվի առնելով նրա անհետանալու ժամանակահատվածը, հաղորդագրությունների ոճերի տարբերությունները և այլ իրավաբանական մանրամասները, Ջենիի սպանության մեղավորը՝ Դեյվիդ Հոջսոնը, դատապարտվեց։ Հաղորդագրությունների վերլուծությունը և դրանց դատարանում ներկայացումը նպաստեցին նրան, որ իրավաբանական լեզվաբանությունը Մեծ Բրիտանիայում ընդունվեց որպես գիտություն, ոչ միայն որպես կարծիք։ Այսօր նրա մարմինը դեռ չի գտնվել, սակայն իրավաբանական լեզվաբանության շնորհիվ արդարությունը տրվեց Ջենիին և նրա ընտանիքին[50][51]։

Իրավաբանական լեզվաբան Ջոն Օլսոնը դատարանում վկայություն տվեց սպանության գործով՝ բացատրելով, թե ինչ է նշանակում (jooking) բառը դանակահարության համատեքստում[52]։

Մեկ ավստրալական գործում, որը ներկայացրեց Էգլսոնը, անհետացած կինն իր անհետանալուց առաջ, ըստ երևույթին, գրել է հրաժեշտի նամակ։ Նամակը համեմատվեց նրա նախորդ գրած օրինակների և ամուսնու գրած օրինակների հետ։ Էգլսոնը եզրակացրեց, որ նամակը գրել է անհետացած կնոջ ամուսինը, ով հետագայում ընդունեց, որ այն իր ձեռագրով է և ինքն է իր կնոջ սպանության մեղավորը։ Վերլուծության ընթացքում հաշվի էին առնվել նախադասությունների ընդհատումները, ընդգծված թեմաները և նախածանցների հեռացումը[53]։

2009 թվականին տեղի ունեցավ տան հրդեհի դեպք, որտեղ հայրը կարողացավ փրկել իր երեխաներին, սակայն նրա կինը մահացավ[54]։ Ոստիկանությունը կասկածեց, որ հրդեհը պատահականություն չէ, այլ ամուսնու կողմից կնոջ սպանությունը քողարկելու փորձ էր։ Իրավաբանական լեզվաբանները ստացան ամուսնու և կնոջ բջջայինները և հայտնաբերեցին, որ ամբողջ օրվա ընթացքում հաղորդագրություններ ուղարկվել են կնոջ հեռախոսից, երբ ոստիկանությունը կարծում էր, որ նա արդեն մահացել է։ Երկու հեռախոսներից ստացված տեղեկությունների շնորհիվ լեզվաբանները կարողացան ուսումնասիրել երկու ծնողների հաղորդագրությունների ոճերը՝ պարզելու համար, թե արդյոք կարող են ավելի շատ տեղեկություն ստանալ, թե այդ օրը ինչ է տեղի ունեցել[55]։ Պարզ դարձավ, որ կնոջ հեռախոսից ուղարկված հաղորդագրությունները իրականում ամուսինը էր ուղարկել՝ ներկայացնելով իրեն կնոջ կերպարով, որպեսզի ոչ ոք չիմանա, որ նրան սպանել է ամուսինը,և բոլորը հավատան, թե նա մահացել է հրդեհից: Իրավաբանական լեզվաբանները կարողացան պարզել սա՝ ուսումնասիրելով ամուսնու հաղորդագրությունների ոճը, ուղղագրության սխալները և այլ մանրամասներ, և եզրակացրին, որ այն հաղորդագրությունները, որոնք ուղարկվել են այն ժամանակ, երբ ենթադրվում էր, թե կինը մահացել է, իրականում ամուսինը էր ուղարկել կնոջ հեռախոսից՝ ներկայացնելով իրեն կնոջ կերպարով։ Եթե այդ տեղեկությունները չլինեին, ամուսնուն սպանության համար դատապարտելն ու ընտանիքի համար արդարությունը հաստատելը շատ ավելի դժվար կլիներ[56]։

Լրացուցիչ գաղափարներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզվաբանկան մատնահետք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեզվաբանական մատնահետքը հասկացություն է, որի հեղինակները նշում են, որ յուրաքանչյուր մարդ լեզուն օգտագործում է յուրովի, և այս տարբերությունն արտահայտվում է մի շարք նշաններով, որոնք դարձնում են խոսողին կամ գրողին եզակի, ինչպես մատնահետքը[3]: Դա առաջանում է այն բանի արդյունքում, որ միախառնում են տարբեր լեզվական ոճեր: Անձի լեզվական յուրահատկությունները կարելի է հայտնաբերել նրա առօրյա շփումների հիման վրա, և դրանք կարող են կապված լինել անձի բնութագրերի, իրավիճակների և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների (օրինակ՝ արյան ճնշում, կորտիզոլ, տեստոստերոն) հետ[57]: Քննության ժամանակ կարևոր է դիտարկել հեղինակների տեքստերի միջև հարաբերական տարբերությունները՝ ոչ թե ճշգրիտ մեծությունը, և հասկանալ, թե ինչպես քննիչները կարող են դրանք դասակարգել: Այնուամենայնիվ, Ջոն Օլսոնը ընդգծում է, որ չնայած լեզվաբանական մատնահետքի գաղափարը գրավիչ է իրավապահ մարմինների համար, մինչ այժմ շատ քիչ ապացույցներ կան այս հասկացությունը հաստատելու համար[3]։

Տարբերություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակների տեքստերի միջև տարբերությունները այն ձևերն են, որով դրանք տարբերվում են իրարից։ Հեղինակների միջև տարբերությունները այն ձևերն են, որով տարբեր հեղինակների գրածը տարբերվում է: Մեկ հեղինակի երկու տեքստերը պարտադիր չէ, որ տարբերվեն, քան երկու տարբեր հեղինակների տեքստերը:

  • Ժանր – տարբեր ժանրերում ստեղծված տեքստերը կարող են զգալիորեն տարբերվել, անգամ եթե դրանք նույն հեղինակինն են:
  • Տեքստի տեսակ– անձնական նամակները ավելի շատ ուղիներ են պարունակում հարաբերությունների ամրապնդման համար, քան գիտական հոդվածներն ու դասագրքային աշխատությունները[58]:
  • Գեղարվեստական և ոչ գեղարվեստական գրականություն – որոշ գեղարվեստական գրողներ նաև լրագրողներ են։ Քանի որ յուրաքանչյուր ոլորտ ունի իր տարբեր պահանջները, նրանք կարող են միմյանցից լիովին տարբեր լինել, և դա հանգեցնում է նույն հեղինակի ստեղծագործություններում ներհեղինակային տարբերակման։
  • Մասնավոր և հանրային – քաղաքական գործիչը, երբ քաղաքական ելույթ է գրում (որը հանրային տեքստ է), շատ կտարբերվի այն անձնական գրությունից, որը նա գրում է իր ընկերոջը կամ ընտանիքի անդամին[59]:
  • Ժամանակի տարբերություն – երկու ստեղծագործությունների միջև որքան մեծ է ժամանակի անցումը, այնքան ավելի մեծ է դրանց հնարավոր տարբերությունը։ Լեզուն կարող է փոխվել համեմատաբար կարճ ժամանակում, և դա որոշում է, թե որքան արագ է նա փոփոխվում շրջապատող միջավայրում։
  • Թաքցվածություն – գրողը կարող է հրապարակել ստեղծագործությունը կեղծանվամբ կամ անանուն, թաքցնելով իր ինքնությունը, որպեսզի այն չճանաչվի։

Իրավաբանական տառադարձություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տառադարձության երկու հիմնական տեսակներն են՝ գրավոր փաստաթղթեր և վիդեո կամ ձայնագրություններ։ Ճիշտ ու վստահելի տառադարձությունը կարևոր է, քանի որ հենց տեքստն է այն տվյալները, որոնք հետագայում դառնում են հասանելի ապացույց։ Եթե տառադարձությունը սխալ է, ապացույցը նույնպես փոխվում է։ Եթե ամբողջ տեքստը չի տառադարձվում, ապացույցը կրկին անգիտակցաբար փոփոխվում է։ Կարևոր է ընդգծել, որ տեքստն է հանդիսանում ապացույցը։ Ձայնագրության տառադարձությունը երբեք չի կարելի համարել ամբողջովին ճշգրիտ։ Յուրաքանչյուր տառադարձության տեսակ ունի իր խնդիրները։ Թվայնացված փաստաթուղթը դժվար է վերլուծել, քանի որ սկանավորումը կարող է փոխել սկզբնական փաստաթուղթը։ Ձայնային և վիդեո նյութերում կարող են հանդիպել կրկնություններ, հապաղումներ, տրամաբանությունից դուրս խոսակցություններ, դժվար հասկանալի մասնագիտական տերմիններ, ինչպես նաև խոսողների անհասկանալի մրմնջոցներ։ Աուդիո և վիդեո տեքստերում կարող են հայտնվել ոչ լեզվաբանական ձայներ, օրինակ՝ լաց կամ ծիծաղ, որոնք դժվար է տառադարձել։ Այս պատճառով քաղաքացիական ազատությունների պաշտպաններն առաջարկում են, որ կարևոր քրեական գործերի հարցաքննությունները գրանցվեն, այդ գրանցումները պահվեն և տառադարձվեն[60]։

էլեկտրոնային հաղորդակցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլեկտրոնային հաղորդակցական տեքստերը, օրինակ՝ սոցիալական ցանցերի գրառումները կամ հաղորդագրությունները, հաճախ ցուցաբերում են առանձնահատկություններ, որոնք չեն հանդիպում ավանդական լեզվաբանական ուսումնասիրություններում։ Մարդիկ կարող են տարբեր եղանակներ օգտագործել՝ պարալեզվային ազդակներ փոխանցելու համար, որպեսզի ավելի հստակ արտահայտեն ձայնի տոնը, ուժը և զգացմունքները, օրինակ՝ մեծատառերով գրելը՝ գոռալու տոնը ցույց տալու համար։ Էլեկտրոնային հաղորդակցության տարածմամբ աշխարհը նկատեց էմոջիների և տարբեր սիմվոլների օգտագործման աճը, որոնք հաճախ օգտագործվում են ոչ բառային ժեստերը կամ դեմքի արտահայտությունները փոխարինելու համար։

Էմոջիների և էմոտիկոններիի օգտագործումը հեղինակի նույնականացման նպատակով դեռևս համարվում է բավականին նոր գաղափար իրավաբանական լեզվաբանության մեջ[61]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «Centre for Forensic Linguistics». Aston University. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
  2. ↑ «What is forensic speech science?». Department of Language and Linguistic Science. University of York. 2021-03-30. Արխիվացված է օրիգինալից 2024-07-12-ին.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Olsson, John (2008). Forensic Linguistics (Second ed.). London: Continuum. ISBN 978-0-8264-6109-4.
  4. 1 2 3 4 5 Olsson, John. «What is Forensic Linguistics?» (PDF). thetext.co.uk.
  5. ↑ «Think Corning Girl Wrote Ransom Note». Plattsburgh Daily Press. Associated Press. 1927-09-09. էջ 2 – via NYS Historic Newspapers.
  6. ↑ Ayres, Jr, B. Drummond (1988 թ․ հուլիսի 22). «McDonald's, to Court: 'Mc' Is Ours». The New York Times. New York. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 19-ին.
  7. ↑ Okawara, Mami Hiraike (2018). «The Interdisciplinary Study of Law and Language: Forensic Linguistics in Japan». In Hebert, D. G. (ed.). International Perspectives on Translation, Education and Innovation in Japanese and Korean Societies. Cham: Springer. էջեր 197–206. doi:10.1007/978-3-319-68434-5_13. ISBN 978-3-319-68432-1.
  8. ↑ Leisser, Daniel (2017-05-05). «Gründung der Österreichischen Gesellschaft für Rechtslinguistik». Abendgymnasium Wien (գերմաներեն).
  9. ↑ Johnson, Alison; Coulthard, Malcolm. «Current debates in forensic linguistics». The Routledge Handbook of Forensic Linguistics. London: Routledge. էջ 1.
  10. ↑ «Linguistics Institute: Home | Hofstra University». www.hofstra.edu. Վերցված է 2022-12-22-ին.
  11. ↑ «Linguistics: Innocence Project | Hofstra University». www.hofstra.edu. Վերցված է 2022-12-22-ին.
  12. ↑ «Aston Institute for Forensic Linguistics | Aston University». www.aston.ac.uk. Վերցված է 2022-12-22-ին.
  13. ↑ Coulthard, Malcolm (2010). «Forensic Linguistics: the application of language description in legal contexts». Langage et société. 132 (2): 15–33. doi:10.3917/ls.132.0015. ISSN 0181-4095. S2CID 62224476.
  14. ↑ Umiyati, Mirsa (2020). «A Literature Review of Forensic Linguistics». International Journal of Forensic Linguistics. 1 (1): 23–29.
  15. ↑ Pavlenko, Aneta (2008 թ․ մարտ). «"I'm Very Not About the Law Part": Nonnative Speakers of English and the Miranda Warnings». TESOL Quarterly. 42 (1): 1–30. doi:10.1002/j.1545-7249.2008.tb00205.x. ISSN 0039-8322.
  16. 1 2 Solan, Lawrence M.; Tiersma, Peter M. (2005). Speaking of Crime: The Language of Criminal Justice. University of Chicago Press.
  17. ↑ Coulthard, Malcolm (2002). Language and the Legal Process. London: Palgrave Macmillan. էջ 19-34.
  18. 1 2 3 Olsson, John; Luchjenbroers, June (2013). Forensic Linguistics. Bloomsbury. ISBN 978-1-4725-6957-8.
  19. ↑ Ali, Siddig Ahmed (2013 թ․ նոյեմբեր). «The Role of Forensic Translation in Courtroom Contexts». Arab World English Journal: 176.
  20. ↑ «The Kidnapping». PBS Online.
  21. ↑ Falzini, Mark W. (2008 թ․ սեպտեմբերի 9). «The Ransom Notes: An Analysis of Their Content & 'Signature'». Archival Ramblings.
  22. ↑ Potts, Kimberly (2016-09-17). «'The Case Of: JonBenét Ramsey': Investigator Says He and His Colleagues Will Name a Suspect». Yahoo Entertainment.
  23. ↑ Alduais, Ahmed; Al-Khulaidi, Mohammed Ali; Allegretta, Silvia; Abdulkhalek, Mona Mohammed (2023-05-23). «Forensic linguistics: A scientometric review». Cogent Arts & Humanities. 10 (1) 2214387. doi:10.1080/23311983.2023.2214387. hdl:10397/109242. ISSN 2331-1983.
  24. 1 2 3 Olsson, John (2004). An Introduction to Language Crime and the Law. London: Continuum International Publishing Group.
  25. ↑ Michell, C.S. (2013). Investigating the use of forensic stylistic and stylometric techniques in the analysis of authorship on a publicly accessible social networking site (Facebook) (PDF) (MA in Linguistics thesis). University of South Africa.
  26. ↑ C. Hardaker (2015). The ethics of online aggression: Where does "virtual" end, and "reality" begin? BAAL Conference on The Ethics of Online Research Methods. Cardiff.
  27. 1 2 Tiersma, Peter. «forensic linguistics». www.languageandlaw.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
  28. ↑ Coulthard, M. (2004). Author identification, idiolect and linguistic uniqueness. Applied Linguistics, 25(4), 431-447.
  29. ↑ Labov, William (1972) Sociolinguistic patterns. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press, p192.
  30. ↑ Miller, C. (1984). «Genre as social action». Quarterly Journal of Speech. 70 (2): 151–157. doi:10.1080/00335638409383686.
  31. ↑ Grant, T. D. (2008). «Approaching questions in forensic authorship analysis». In Gibbons, J.; Turell, M. T. (eds.). Dimensions of Forensic Linguistics. Amsterdam: John Benjamins.
  32. ↑ Morton, A.Q., and S. Michaelson (1990) The Qsum Plot. Internal Report CSR-3-90, Department of Computer Science, University of Edinburgh.
  33. ↑ Ariani, Mohsen Ghasemi; Sajedi, Fatemeh; Sajedi, Mahin (2014-12-19). «Forensic Linguistics: A Brief Overview of the Key Elements». Procedia - Social and Behavioral Sciences. 14th Language, Literature and Stylistics Symposium (անգլերեն). 158: 222–225. doi:10.1016/j.sbspro.2014.12.078. ISSN 1877-0428.
  34. ↑ «WHEN HELEN FROZE OVER». jamenjivarblog.wordpress.com. 2014-06-05. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
  35. ↑ «Boston U. Panel Finds Plagiarism by Dr. King». The New York Times. 1991 թ․ հոկտեմբերի 11. Վերցված է 2008-06-14-ին.
  36. ↑ Fitzgerald, J. R. (2004). «Using a forensic linguistic approach to tracking the Unabomber.». In Campbell, J.; DeNevi, D. (eds.). Profilers: Leading investigators take you inside the criminal mind. New York: Prometheus Books. էջեր 193–222.
  37. 1 2 Coulthard, M., & Johnson, A. (2007). An introduction to forensic linguistics: Language in evidence. Oxford: Routledge:162-3.
  38. ↑ «Discourse Analysis in the Legal Context - Roger W. Shuy». www.rogershuy.com. Վերցված է 2024-11-11-ին.
  39. ↑ Martin Fido (1994), The Chronicle of Crime: The infamous felons of modern history and their hideous crimes
  40. 1 2 3 4 Butters, Ronald R. (2011-05-13). «Forensic Linguistics». Journal of English Linguistics. 39 (2): 196–202. doi:10.1177/0022022111403849. ISSN 0075-4242.
  41. ↑ Jones, Abigail (2017-07-29). «'Manhunt: Unabomber' explores how a federal investigator caught Ted Kaczynski and changed FBI profiling forever». Newsweek. Վերցված է 2017-08-17-ին.
  42. ↑ Coulthard, R.M. (2000). " Whose text is it? On the linguistic investigation of authorship ", in S. Sarangi and R.M. Coulthard: Discourse and Social Life. London, Longman.
  43. ↑ «Entrevista con Salvador Morales Garibay» (PDF). Letras Libres (իսպաներեն). 1999 թ․ փետրվար. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013-10-17-ին.
  44. ↑ «PGR ordena la captura y devela la identidad del Subcomandante Marcos (9 de febrero 1995)». YouTube (իսպաներեն). 2009 թ․ սեպտեմբերի 23.
  45. ↑ «Marcos, en la mira de Zedillo». Proceso (իսպաներեն). 2002 թ․ օգոստոսի 5. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 16-ին.
  46. ↑ «Marcos sí es Sebastián Guillén». EnLineaDirecta.info (իսպաներեն). 2006 թ․ դեկտեմբերի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
  47. ↑ Trejo, Ángel (2006 թ․ մայիսի 22). «La Otra campaña, pintada de azul» (PDF). Buzos (իսպաներեն): 13–15.
  48. ↑ «Maestros y condiscípulos de Tampico recuerdan a Rafael Sebastián Guillén». Proceso (իսպաներեն). 1995 թ․ օգոստոսի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
  49. ↑ «Life term for man who shot lover». BBC News. 2005 թ․ նոյեմբերի 8. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
  50. ↑ Mitchell, Elizabeth (2008 թ․ սեպտեմբերի 8). «The case for forensic linguistics». BBC News. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 20-ին.
  51. ↑ British Association for the Advancement of Science (2008-09-08). «Txt Crimes, Sex Crimes And Murder: The Science of Forensic Linguistics». ScienceDaily.
  52. ↑ Trial of Rehan Asghar, Central Criminal Court, London, January 2008.
  53. ↑ Eagleson, Robert. (1994). 'Forensic analysis of personal written texts: a case study', John Gibbons (ed.), Language and the Law, London: Longman, 362–373.
  54. ↑ «Man Jailed over Wife Fire Murder». BBC News. 2009 թ․ դեկտեմբերի 11.
  55. ↑ «Professor Tim Grant». Aston University. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 25-ին.
  56. ↑ Oliver, Huw (2015 թ․ ապրիլի 9). «Forensic Linguists Use Spelling Mistakes to Help Convict Criminals». Vice.
  57. ↑ Pennebaker, J. W. (1990). 'Physiological factors influencing the reporting of physical symptoms'. The Science of Self-report: Implications for Research and Practice. Mahwah, NJ: Erlbaum Publishers, pp. 299-316
  58. ↑ Groot, Hester (2024-10-01). «Markus Schiegg and Judith Huber: Intra-Writer Variation in Historical Sociolinguistics». Journal of Historical Sociolinguistics (անգլերեն). 10 (2): 321–326. doi:10.1515/jhsl-2023-0049. hdl:1887/4250867. ISSN 2199-2908.
  59. ↑ Hernández-Campoy, Juan Manuel; Espinosa, Juan Antonio Cutillas (2013-01-01). «The effects of public and individual language attitudes on intra-speaker variation: A case study of style-shifting». Multilingua - Journal of Cross-Cultural and Interlanguage Communication (անգլերեն). 32 (1): 79–101. doi:10.1515/multi-2013-0004. ISSN 1613-3684.
  60. ↑ «Recording Police Questioning». The New York Times. 2004 թ․ հունիսի 15.
  61. ↑ Marko, Karoline (2022-03-03). «"Depends on Who I'm Writing To"—The Influence of Addressees and Personality Traits on the Use of Emoji and Emoticons, and Related Implications for Forensic Authorship Analysis». Frontiers in Communication. 7 840646. doi:10.3389/fcomm.2022.840646. ISSN 2297-900X.
  • Coulthard, M. and Johnson, A. (2007)
  • Forensic linguistics; An Introduction to Language, Crime and Law (with original cases in Bureau of Police Investigation and Courts) by Azizi, Syrous & Momeni, Negar, Tehran: JahadDaneshgahi Publication, 2012
  • Nini, Andrea. "An Authorship Analysis of the Jack the Ripper Letters." Digital Scholarship in the Humanities, vol. 33, no. 3, 2018, pp. 621–636., https://doi.org/10.1093/llc/fqx065.

Լրացուցիչ ընթերցում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Baldwin, J. R. and P. French (1990). Forensic phonetics. London: Pinter Publishers.
  • Caterino, A. F. (2025). "Filologia quantistica forense: un paradigma interdisciplinare per la tutela dell'autenticità testuale", Filologia Risorse Informatiche. DOI: 10.58079/14hdo
  • Coulthard, M. and Johnson, A (2007). An Introduction to Forensic Linguistics: Language in Evidence. London: Routledge.
  • Coulthard, M. and Johnson, A (2010). The Handbook of Forensic Linguistics. London: Routledge.
  • Coulthard, M., Johnson, A., and Wright, D. (2017) An Introduction to Forensic Linguistics: Language in Evidence. (2nd edition). London: Routledge.
  • Coulthard, M., May, A., and Sousa-Silva, R. (2021) The Handbook of Forensic Linguistics (2nd edition). London: Routledge.
  • Ellis, S. (1994). "Case report: The Yorkshire Ripper enquiry, Part 1", Forensic Linguistics 1, ii, 197–206.
  • Fairclough, N. (1989). Language and Power. London: Longman.
  • Gibbons, J. (2003). Forensic Linguistics: an introduction to language in the Justice System. Blackwell.
  • Gibbons, J., V Prakasam, K V Tirumalesh, and H Nagarajan (eds) (2004). Language in the Law. New Delhi: Orient Longman.
  • Gibbons, J. and M. Teresa Turell (eds) (2008). Dimensions of Forensic Linguistics. Amsterdam: John Benjamins.
  • Grant, T. (2008). "Quantifying evidence in forensic authorship analysis", Journal of Speech, Language and the Law 14(1).
  • Grant, T. and Baker, K. (2001). "Reliable, valid markers of authorship", Forensic Linguistics VIII(1): 66–79.
  • Heydon, G. (2014). "Forensic Linguistics: Forms and Processes", Masyarakat Linguistik Indonesia 31(1): 1–10.
  • Hollien, H. (2002). "Forensic Voice Identification". New York: Harcourt.
  • Hoover, D. L. (2001). "Statistical stylistics and authorship attribution: an empirical investigation", Literary and Linguistic Computing, XIV(4): 421–44.
  • Koenig, B.J. (1986). "Spectrographic voice identification: a forensic survey", letter to the editor of Journal of the Acoustical Society of America, 79(6): 2088–90.
  • Koenig, J. (2014). "Getting the Truth: Discover the Real Message Know Truth Know Deception", Principia Media.
  • Koenig, J. (2018). "Getting the Truth: I am D.B. Cooper", Principia Media.
  • Maley, Y. (1994). "The language of the law", in J. Gibbons (ed.), Language and the Law. London: Longman, 246–69.
  • McGehee, F. (1937). "The reliability of the identification of the human voice", Journal of General Psychology, 17: 249–71.
  • McMenamin, G. (1993). Forensic Stylistics. Amsterdam: Elsevier.
  • Nolan, F. and Grabe, E. (1996). "Preparing a voice lineup", Forensic Linguistics, 3 i, 74–94.
  • Pennycook, A. (1996). "Borrowing others words: text, ownership, memory and plagiarism", TESOL Quarterly, 30: 201–30.
  • Shuy, Roger W (2001). "Discourse Analysis in the Legal Context". In The Handbook of Discourse Analysis. Eds. Deborah Schiffrin, Deborah Tannen, and Heidi E. Hamilton. Oxford: Blackwell Publishing. pp. 437–452.
  • Tanrıvere, U. (2025). Adli Dilbilim. Ankara: Adalet Publishing. 9786253772116.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Դատական_լեզվաբանություն&oldid=10728668» էջից