Դավիթ XII

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դավիթ XII
დავით XII ბატონიშვილი
David Bagrationi.JPG
 
Մասնագիտություն՝ պատմաբան
Դավանանք Վրաց ուղղափառ եկեղեցի և քրիստոնեություն
Ծննդյան օր հուլիսի 1, 1767(1767-07-01)
Ծննդավայր Թիֆլիս, Քարթլի-Կախեթի թագավորություն
Վախճանի օր մայիսի 13, 1819(1819-05-13) (51 տարեկանում) կամ մայիսի 13, 1836(1836-05-13) (68 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
Գերեզման Ալեքսանդր Նևսկու մայրավանք
Թաղված Ալեքսանդր Նևսկու մայրավանք
Դինաստիա Բագրատիոնիներ
Քաղաքացիություն Վրաստան
Հայր Գեորգի XII
Մայր Քեթևան Անդրոնիկաշվիլի
 
Ինքնագիր Prince David of Georgia signature.svg
 
Պարգևներ

Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ասպետական շքանշան և Անդրեաս առաքյալի շքանշան

Դավիթ XII (1767 թվականի հուլիսի 1 - 1819 թվականի մայիսի 13 ), Քարթլի-Կախեթի թագավորության արքա (1800 թվականի դեկտեմբերի 28 - 1801 թվականի հունվարի 18Գեորգի XII արքայի ավագ որդին։ Բագրատիոնի հարստությունից է։ Գրող և գիտնական։

Գահի համար մղվող ներքաղաքական պայքար Քարթլի-Կախեթիում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դավիթ Բատոնիշվիլին մեծացել է իր պապի՝ Հերակլ II արքայի արքունիքում։

Արքայազն Դավիթը կրթություն է ստացել Ռուսաստանում (1787-1789), 1797-1798 թվականներին գնդապետի կոչումով ծառայել ռուսական բանակում՝ լինելով Պրեոբրաժենյան գվարդիական գնդի հրամանատարը։ 1800 թվականին արդեն ուներ գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Շշուկներ էին պտտվում, որ Պավելն ուզում է Վրաստանը դարձնել մալթյան հեծելազորի տեղակայման վայր, իսկ Դավիթին՝ նաև գրոսմայստեր։

1789-1790-ական թվականներին մասնակցել է ռազմական արշավանքներին։ Լուրջ դերակատարություն է ունեցել 1795 թվականի Կրծանիսի ճակատամարտին։ Գեորգի XII-ը մտավախություն ուներ, որ Բագրատիոնի հարստության կողմնային ճյուղերի ներկայացուցիչները կգրավեն գահը և իշխանությունից կհեռացնեն իր ժառանգներին։ Դրա համար համաձայնեց արքայական լիազորությունների ավելի շատ կրճատման, քան նախատեսված էր 1783 թվականի պայմանագրով (Ռուսաստանին իրավունք էր վերապահված միջամտել Քարթլի-Կախեթի թագավորության ներքին գործերին), միայն թե գահը մնար իր ժառանգներին։

1798 թվականի հունվարի 11-ին Հերակլ արքան մահացավ, թագավոր դարձավ Գեորգի XII-ը, որը երկրի բնակչությանը պարտադրում է երդվել։ Ըստ 1783 թվականի պայմանագրի՝ նա պետք է ստանար կայսերական հաստատումը։ Գեորգին իսկույն կայսր Պավելին հայտնեց իր գահակալման մասին. Պավելը շնորհավորեց նրան և հիշեցրեց հաստատման միջնորդության անհրաժեշտության մասին։ Նոյեմբերի Գեորգին Պետերբուրգ ուղարկեց իշխան Ավալովին իրենց արքա, իսկ Դավիթին գահաժառանգ հաստատելու միջնորդությամբ։ 1799 թվականի ապրիլի 18-ին Պավելը Բարձրագույն հրովարտակով հաստատեց նրա խնդրանքը[1]: Թագաժառանգի հաստատումը չէր բխում 1783 թվականի պայմանագրից, բայց Գեորգին ցանկանում էր լրացուցիչ երաշխիքներ, իսկ Պավելը ուշադրություն չդարձրեց, որ խնդրանքը չէր համապատասխանում պայմանագրին։

Գեորգի XII-ի մահը և Դավիթ XII-ին իշխանության անցումը սրեցին իրավիճակը երկրում։ Դարեջան թագուհին և նրա որդիները հրաժարվեցին ընդունել Դավիթ XII-ի իշխանությունը։

Քարթլի-Կախեթիում Բագրատիոնիների թագավորության վերացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեորգի XII-ի մահից հետո արքայազն Դավիթն իրեն հայտարարեց Քարթլի-Կախեթիի թագավորության տիրակալ։ Բայց ռուսական կառավարությունը Քարթլի-Կախեթիում գտնվող իր ներկայացուցիչներին արդեն հրահանգել էր թույլ չտալ արքայազն Դավիթի գահակալում։ 1800 թվականին Դավիթ XII-ը փորձում էր արդիականացնել թագավորության օրենսդրությունը և կառավարման համակարգը։ 1800 թվականի դեկտեմբերից Դավիթ արքայազնը դարձավ Բագրատիոնի թագավորական տան ղեկավար, բայց նրան այդպես էլ չթույլատրվեց զբաղեցնել Քարթլի-Կախեթիի գահը։ Հոր մահից ի վեր (1800 թվականի դեկտեմբերի 28) և մինչ գեներալ Կնորրինգի այցը (1801 թվականի մայիսի 24) փաստացի կատարում էր գահապահի գործառույթները։

Դավիթ XII-ը զարմացած էր 1801 թվականի հունվարի 18-ի Պավելի՝ Քարթլի-Կախեթիի թագավորության վերացման և Քարթլի-Կախեթին Ռուսական կայսրությանը միացնելու հրամանից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. З. Д. Авалов, Присоединение Грузии к России, Спб. 2009, стр. 102

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Гаршин, Всеволод Михайлович // Русский биографический словарь ։ в 25-ти томах. — СПб.—М., 1896—1918.
  • Ronald Grigor Suny, The making of the Georgian nation (2) էջ 357։