Jump to content

Դանիել Կարլտոն Գայդուսեկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դանիել Կարլտոն Գայդուսեկ
անգլ.՝ Daniel Carleton Gajdusek
Դիմանկար
Ծնվել էսեպտեմբերի 9, 1923(1923-09-09)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՅոնկերս, Վեստչեստեր շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ[1][4][5][…]
Մահացել էդեկտեմբերի 12, 2008(2008-12-12)[6][3][7] (85 տարեկան)
Մահվան վայրԹրոմսյո, Թրոմս, Նորվեգիա[8][9][10]
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ԿրթությունՌոչեստերի համալսարան (1943) և Հարվարդի բժշկական դպրոց (1946)
Մասնագիտությունբժիշկ, վիրուսաբան, կենսաբան և մարդաբան
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԼեոպոլդինա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ավստրալիայի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Բելգիայի թագավորական բժշկական ակադեմիա, Գիտությունների համաշխարհային ակադեմիա[19] և Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն
 Daniel Carleton Gajdusek Վիքիպահեստում

Դանիել Կարլտոն Գայդուսեկը (September 9, 1923 – December 12, 2008) ամերիկացի բժիշկ և բժշկական հետազոտող էր, ով 1976 թվականին (Բարուխ Բլամբերգի հետ միասին) կուրուի փոխանցելիության վերաբերյալ աշխատանքի համար համահեղինակեց ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակը։[20][21] 1996 թվականին Գայդուսեկը մեղադրվեց մանկապղծության մեջ և դատապարտվելուց հետո 12 ամիս անցկացրեց բանտում, նախքան ինքնակամ աքսորվելը Եվրոպա, որտեղ տաս տարի անց մահացավ։ Չնայած Գայդուսեկը բացահայտորեն խոստովանեց տղաների նկատմամբ սեռական ոտնձգությունների և արյունապղծության իրողությունը,[22] նա դեռևս աջակցություն ստացավ գործընկերներից, որոնք պաշտպանում էին ներումը և կարծում էին, որ նրա հանցագործությունները նվազեցվում են գիտական ​​ներդրումներով։

Վաղ կյանք և կրթություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գայդուշեկի հայրը՝ Կարոլ Գայդուշեկը, սլովակ էր Սմրդակիից, Սլովակիա։ Նրա մայրը՝ Օտտիլիա Դոբրոչկին, գաղթել է Դեբրեցենից, այժմյան Հունգարիա։ Գայդուշեկը ծնվել է Նյու Յորքի Յոնկերս քաղաքում և 1943 թվականին ավարտել է Ռոչեսթերի համալսարանը, որտեղ ուսումնասիրել է ֆիզիկա, կենսաբանություն, քիմիա և մաթեմատիկա։

1946 թվականին նա ստացել է բժշկի կոչում Հարվարդի համալսարանում և հետդոկտորական հետազոտություններ է կատարել Կոլումբիայի համալսարանում, Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում և Հարվարդում: 1951 թվականին Գայդուսեկը զորակոչվել է ԱՄՆ բանակ և նշանակվել է որպես հետազոտող վիրուսաբան Ուոլթեր Ռիդի անվան բանակի բժշկական ծառայության ասպիրանտուրայում։[23] 1954 թվականին նա զորացրվել է բանակից։

Կարիերա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1954 թվականին նա Ավստրալիայի Մելբուռն քաղաքի Ուոլթեր և Էլիզա Հոլ բժշկական հետազոտությունների ինստիտուտում աշխատել է որպես հրավիրված հետազոտող: Այնտեղ նա սկսել է աշխատանք, որը հանգեցրել է Նոբելյան մրցանակի: 1970-ից 1996 թվականներին Գայդուսեկը եղել է Առողջապահության ազգային ինստիտուտների (NIH) կենտրոնական նյարդային համակարգի ուսումնասիրությունների լաբորատորիայի ղեկավարը:[24]

Մահ և ժառանգություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գայդուսեկը մահացել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Նորվեգիայի Տրոմսյո քաղաքում՝ 85 տարեկան հասակում։ Մահվան պահին նա աշխատում էր և այցելում էր Տրոմսյոյում գտնվող գործընկերներին։[25]

Հանյա Յանագիհարայի 2013 թվականի «Մարդիկ ծառերի վրա» վեպը հիմնված է Գայդուսեկի կյանքի, հետազոտության և մանկապղծության դատապարտման վրա։[26]>

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Гайдузек Даниел Карлтон // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 Brockhaus Enzyklopädie (գերմ.) — F.A. Brockhaus, 1796.
  4. ↑ D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile // Los Angeles Times — El Segundo: 2008. — ISSN 0458-3035; 2165-1736
  5. ↑ Evidence zájmových osob StB
  6. ↑ D. Carleton Gajdusek, Who Won Nobel for Work on Brain Disease, Is Dead at 85 // The New York Times / J. Kahn — Manhattan: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2008. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
  7. ↑ Base biographique (ֆր.) — BIU Santé.
  8. ↑ http://www.contracostatimes.com/california/ci_11248858
  9. ↑ Goudsmit J. Obituary: Daniel Carleton Gajdusek (1923-2008). // Nature / M. Skipper — NPG, Springer Science+Business Media, 2009. — Vol. 457, Iss. 7228. — P. 394. — ISSN 1476-4687; 0028-0836 — doi:10.1038/457394A — PMID:19158783
  10. ↑ D. Carleton Gajdusek; Controversial Scientist // The Washington Post / M. Murray — Washington: Fred Ryan, 2008. — ISSN 0190-8286; 2641-9599
  11. ↑ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 — Nobel Foundation.
  12. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  13. ↑ https://www.science.org.au/profile/daniel-gajdusek
  14. ↑ Doctores Honoris Causa de la ULPGC — University of Las Palmas de Gran Canaria.
  15. ↑ https://www.societyforpediatricresearch.org/past-award-recipients/#toggle-id-4
  16. ↑ https://www.therai.org.uk/awards/honours-prior-recipients/huxley-memorial-medal-and-lecture-prior-recipients
  17. ↑ https://inis.iaea.org/collection/NCLCollectionStore/_Public/21/019/21019470.pdf
  18. ↑ Prof. M. D. Daniel Carleton Gajdusek (словацк.)
  19. ↑ twas.org
  20. ↑ «Physiology or Medicine 1976 – Press Release». Nobelprize.org. 1976 թ․ հոկտեմբերի 14. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 21-ին.
  21. ↑ Քաղվածելու սխալ՝

    Սխալ <ref> պիտակ՝ «

    0» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  22. ↑ Քաղվածելու սխալ՝

    Սխալ <ref> պիտակ՝ «

    1» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  23. ↑ Maugh, Thomas (2008 թ․ դեկտեմբերի 18). «D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile». Los Angeles Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 12-ին.
  24. ↑ Gillis, Justin (1996). «NIH SCIENTIST CHARGED WITH ABUSING TEEN». Washington Post. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
  25. ↑ McNeil, Donald G. Jr. (2008 թ․ դեկտեմբերի 15). «D. Carleton Gajdusek, Who Won Nobel for Work on Brain Disease, Is Dead at 85». The New York Times. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 12-ին.
  26. ↑ Ciuraru, Carmela (2013 թ․ սեպտեմբերի 27). «Bitter Fruit: 'The People in the Trees,' by Hanya Yanagihara». The New York Times. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 12-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Դանիել_Կարլտոն_Գայդուսեկ&oldid=10698216» էջից