Դայվինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջրասուզակը ջրի տակ

Դայվինգ, (անգլ.՝ «diving» անգլ.՝ «to dive»-ից սուզվել), ստորջրյա լող՝ հատուկ սարքավորումներով: Անգլերենում, որտեղից վերցվել է բառը, անգլ.՝ diving ուղղակի նշանակում է «սուզում» և ստորջրյա լողի համար օգտագործվում է սարքավորումների օգնությամբ (անգլ.՝ scuba diving) կամ առանց նրա (անգլ.՝ free diving), ջրասուզային գործ (անգլ.՝ hookah diving) կամ ուղղակի ջրային ցատկեր:

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դայվինգը ստորջրյա լողն է հատուկ սարքի միջոցով, որն ապահովում է թթվածնի ինքնուրույն պաշարը (կամ գազային որևէ այլ խառնուրդ): Դրանով է պայմանավորված շնչառությունը ջրի տակ մի քանի րոպեից մինչև 12 և ավելի ժամ՝ կախված խորությունից, շնչառական սարքի տեսակից և թե սուզակն ինչքան գազային խառնուրդ է օգտագործում:

Դայվինգը կարելի է ստորաբաժանել 4 տեսակի.

  • Ժամանցային դայվինգ՝ հանգստի և հաճույքի համար նախատեսված ստորջրյա լող: Սուզման այս ձևը սահմանափակվում է մինչև 40 մետր: Գոյություն ունեն մեծ քանակությամբ առևտրային համակարգեր, որոնք ուսուցանում են ժամանցային դայվինգ: Դրանցից ամենահինը հանդիսանում է CMAS-ը: Աշխարհին ավելի հայտնի են PADI-ն, SSI-ը և NAUI-ը:
  • Սպորտային դայվինգ՝ սպորտային կարգապահական միջոցառումների խումբ, որը մշակվել է ժամանցային դայվինգի հիմնական ունակությունների հիման վրա: CMAS-ը, որի անդամակցությանը Ռուսաստանն աջակցում է պետական մակարդակով, 2008 թվականից սկսել է իրականացնել դայվինգի մրցույթներ: Առաջին միջազգային մրցույթները տեղի են ունեցել մայիսի 24֊ին՝ Հուրգադայում: Արդի շրջանում պետականորեն հաստատված են կարգապահական 4 դրույթներ՝ համակցված լող (300 մ), խոչընդոտների շարք, 6 կգ ծանրոցի դուրս բերում և գիշերային դայվինգ: ՌԴ֊ում սպորտային դայվինգը հանդիսանում է «Ստորջրյա սպորտ» կատեգորիայի մաս, պահպանվում և զարգանում է Ռուսաստանի Ստորջրյա սպորտի ֆեդերացիայի կողմից:
  • Տեխնիկական դայվինգ՝ IANTD-ը, TDI-ը և այլն: Տեխնիկական դայվինգը հաշվի է առնվում այն ժամանակ, եթե պատասխանում է մեկ կամ մի քանի բնութագրիչների՝ 40 մետրից ավելի խորության սուզում[1], դեկոմպրեսիվ ընկղմում, ընկղմում «ուղիղ մակերեսի» բացակայության պայմաններում (ֆիզիկական խոչընդոտների առկայության պատճառով), սուզման ժամանակ մեկից ավելի գազային համակարգերի օգտագործում (թթվածին, ազոտային, հելիումային խառնուրդներ), փակ կամ կիսափակ շրջապտույտում շնչառական սարքերի անջատման օգտագործում: Տեխնիկական դայվինգի զանազան ձևերից է քեյվ-դայվինգը՝ սուզում սառույցի տակ, սուզում՝ ներթափանցելով խորտակված օբյեկտներ և այդպես շարունակ:
  • Պրոֆեսիոնալ դայվինգ (կամ կոմերցիոն)՝ նախկին ԽՍՀՄ֊ի տարածքում կիրառվում է «ջրասուզային գործ» եզրույթը:

Վտանգներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջուրը թշնամական միջավայր է մարդու համար, քանի որ նրա թոքերը նախատեսված չեն ջրի տակ շնչելու համար: Դրա համար էլ դայվինգն ու ջրասուզային աշխատանքը միշտ կապված են կյանքի և առողջության համար վտանգի հետ:

Հիմնական վտանգներն են.

  • Խորտակում
  • Դեկոմպրեսիոն հիվանդություն
  • Ճնշման հետևանքով առաջացած վնասվածքներ
  • Գազային թունավորում (ածխածնի մոնօքսիդ, ածխածի երկօքսիդ, թթվածին, ազոտ)
  • «Գազ չկա» իրավիճակ՝ շնչառական խառնուրդների պահուստի սպառում կամ սարքավորումների խափանում:

Պահանջվող հմտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստորջրյա լողով զբաղվելու համար անհրաժեշտ է ունենալ մի շարք հմտություններ, որոնք թույլ կտան լուծել սուզման ժամանակ առաջացած խնդիրների ճնշող մեծամասնությունը (դիմակի քրտնում, կարգավորիչի կորուստ, լսողության կարգավորումը և այլն): Այս հմտություններն ու գիտելիքները ձևավորվում են սովորելու ընթացքում և հաստատվում ստորջրյա լողի ընկերություններից մեկի հավաստագրով: Դայվինգով զբաղվող մարդկանց անվանում են դայվերներ կամ ջրասուզակներ:

Ծովային առողջարաններում գոյություն ունեն, այսպես կոչված, ինտրոդայվի գործունեություն, երբ առաջնային հրահանգից հետո ստորջրյա աշխարհը տեսնել ցանկացողները հրահանգչի հսկողության ներքո սուզվում են ջրի տակ սուզվելու հարմարանքի օգնությամբ: Հավաստագրի առկայությունը պարտադիր պայման չի հանդիսանում սուզում կատարելու համար: Սակայն դրա բացակայությունը իր ետևից բերում է վարձույթով սարքավորումներ ստանալու, խմբային սուզումներին և դայվ-սաֆարիին մասնակցելու դժվարություն: Առանց սովորելու ինքնուրույն սուզումը կարող է հանգեցնել լուրջ հիվանդությունների, ընդհուպ՝ մահվան:

Սարքավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լողորդի հմնական սարքավորումները կազմված են ընդամենը 3 առարկայից (Հավաքածու 1) և թույլ է տալիս սուզվել շնչառությունը պահելով (ֆրիդայվինգ) կամ լողալ ջրի մակերեսին՝ գլուխը իջեցնելով նրա մեջ (սնորկելինգ):

  • Լաստ
  • Դիմակ
  • Խողովակ

Թեև իհարկե ոչ ոք չի արգելում սուզվել առանց ոչնչի, բայց նվազագույնը դիմակի առկայությամբ ստորջրյա լողն ավելի հարմարավետ է դառննում:

Հավաքածու 1-ի նշված սարքավորումներին կարելի է ավելացնել հիդրոհամազգեստ և ծանրոցով գոտի, որն ապահովում է ավելի հարմարավետ լող:

Ամբողջական փաթեթն ներառում է.

  • Հիդրոհամազգեստ, որը պահպանում է օրգանիզմի ջերմաստիճանը և պաշտպանում մաշկը արտաքին միջավայրի հետ անմիջական շփումից: Գոյություն ունեն հիդրոհամազգեստի մի քանի ձևեր, որոնք նախատեսված են ջրի տակ կամ նրա մակերեսին տարբեր իրավիճակների համար:
  • Լաստ
  • Դիմակ
  • Շնչառության կոմպրեսատոր, որը կարգավորում է շնչառությունը կոմպրեսատորի կրկնակի պատերի միջև գտնվող թթվածնի ծավալի փոփոխման միջոցով:
  • Ակվալանգ կամ շնչառությունը մեկուսացնող սարք, որը նախատեսված է շնչառության համար: Այդ նպատակի համար է նախատեսված նաև արհեստական խռիկը:
  • Խտացված օդով գլանանոթ
  • Կարգավորիչ, որը նախատեսված է գլանանոթով շնչառության համար: Այն երկու անգամ իջեցնում է գնդանոթի օդի ճնշումը մինչ շրջակա միջավայրի ճնշումը, ինչպես նաև կարգավորում է օդի հոսքը մուտքի և ելքի ժամանակ:
  • Ծանրոց, որը ինտեգրվում է շնչառության կոմպրեսատորին և գոտուն:
  • Ձեռնոցներ
  • Կոշիկներ այն դեպքում, եթե լաստն ունի կարգավորվող գարշապար:
  • Պաշտպանող գլխարկ (եթե հիդրոհամազգեստն իր մեջ չի ներառում):
  • Խորությունը չափող սարք և ստորջրյա ժամեր կամ համակարգիչ, որը ներառում է այդ բոլոր գործառույթները:

Լրացուցիչ կարող է օգտագործվել.

  • Լապտեր
  • Կոճ
  • Քարշակ
  • Խարսխավոր լողան
  • Խողովակ
  • Կողմնացույց
  • Դանակ

և այլն:

Սուզման դասընթացներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունեն շատ կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում են սուզման դասընթացներով և հավաստագրմամբ (քննություն հանձնելուց հետո): Սովորեցնող կազմակերպության ընտրությունը ճնշող մեծամասնության դեպքում քննադատական պայման չի հանդիսանում դասընթացը հաջող անցկացնելու համար:

Բժշկական հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներքին հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խրոնիկ բորբոքումներ (բրուցելոզ, խրոնիկ դիզենտերիա և այլն), տուբերկուլիոզ՝ բոլոր դրսևորումներով, շնչուղիների խրոնիկ հիվանդություններ, բրոնխյալ ասթմա, մկանային և սրտանոթային հիվանդություններ, հիպերտոնիա, սրտային ռիթմի խանգարում, արյունատար համակարգի հիվանդություններ, որովայնային օրգանների հիվանդություններ, երիկամների և միզուղիների հիվանդություններ, նյութափոխանակության խանգարում, սուր և խրոնիկ ճառագայթային հիվանդություններ, էնդոկրին հիվանդություններ:

Վիրաբուժական հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճողվածք, աճուկային օղակների կտրուկ լայնացում, թութք, երիկամաքարային հիվանդություն, ուղիղ աղիքի իջեցում, ընդարձակ սպիները, որոնք սահմանափակում են շարժումները, բնածին արատները, ոսկրային, կրճիկային խրոնիկ հիվանդությունները, տրոմբոֆլեբիտը, զարկերակային լայնացում, բոլոր վերջույթների բացակայություն և այլն:

Ականջի, կոկորդի, քթի, բերանի խոռոչի և ծնոտի հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջին ականջի խրոնիկ բորբոքում, ականջաբորբ՝ իր տարատեսակներով, վեստիբուլյար գրգռվածություն, թույլ լսողություն, քթի խոռոչի թարախային հիվանդություններ, քթի, բերանի, ծնոտի, կոկորդի, շնչափողի, կերակրափողի փոփոխություն և ֆունկցիաների խանգարում, նշկաբորբ, կոկորդաբորբ, կակազոց, ատամնաշարի լրիվ կամ մասնակի բացակայություն (ծնոտներից որևէ մեկում 10 կամ ավելի ատամների բացակայություն), օտորինոլարինգոլոգ (ԼՕՌ օրգանների) հիվանդություններ, ծնոտի կցվածքի շեղում և այլն:

Աչքի հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քրոնիկ կոնյուկտիվիտ, արցունքագեղձի բորբոքում, շլություն, ցանցաթաղանթի բորբոքում, կարճատեսություն, աչքի խնձորակի շարժողական ներվի պարարիչ մեկ աչքի կուրություն և այլն:

Կանացի հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոլոր տեսակի նորագոյացություններ, սեռական օրգանների իջեցում, արգանդի ոչ ճիշտ դիրք: Հղիության ժամանակ ևս արգելվում է զբաղվել ստորջրյա լողով: Այս հակացուցումներին կարող են համալրել նաև այլ հիվանդություններ, այդ թվում նաև հոգեկան և նյարդային խնդիրները, որոնք պահանջում են ֆիզիկական ակտիվության սահմանափակում:

Բուժումից հետո հակացուցումների կողմնորոշման շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անգինա՝ 12 օր
  • Ֆլեգմոնոզային անգինա՝ 24 օր
  • Վերին շնչուղիների կատառ՝ 6-ից 16 օր
  • Վարակիչ հարբուխ՝ 12-ից 38 օր
  • Թոքերի բորբոքում՝ 30 օր
  • Վարակիչ դեղնախտ՝ 3-ից 6 ամիս

Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել մրսածությունների հետ կապված բողոքներին, քանի որ այդ դեպքում հնարավոր է ականջի ֆունկցիայի խախտում:

Լրացուցիչ սահմանափակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգելվում է սուզվել գերհոգնածության դեպքում, ինչպես նաև անքուն գիշերից, ծանր ֆիզիկական աշխատանքից հետո, նյարդային գրգռվածության և ընկճախտի դեպքում, ամենաքիչ հարբեցողության դեպքում: Սուզվելուց մեկ ժամ առաջ դայվերին խորհուրդ չի տրվում ծխել: Լողորդներին չի թույլատրվում նաև սուզվել սննդի ընդունումից անմիջապես հետո:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Brylske A. (2006)։ Encyclopedia of Recreational Diving (3rd ed.)։ Rancho Santa Margarita, California: PADI։ ISBN 1-878663-01-1 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]