Դամ հրապարակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դամ հրապարակ
Dam Square

Կոորդինատներ: 52°22′23.02″ հս․ լ. 4°53′34.01″ ավ. ե. / 52.3730611° հս․. լ. 4.8927806° ավ. ե. / 52.3730611; 4.8927806


Դամ հրապարակ կամ` Դամ, քաղաքային հրապարակ Նիդերլանդների մայրաքաղաք Ամստերդամում: Այստեղ տեղակայված են նշանակալի շինություններ և հաճախ անց են կացվում բազմամարդ միջոցառումներ, ինչի շնորհիվ այն դարձել է քաղաքի և երկրի ամենակարևոր վայրերից մեկը:

Տեղադրվածություն և նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգային հուշարձանը և Կրասնապոլսկի հյուրանոցը

Դամ հրապարակը գտնվում է Ամստերդամի պատմական կենտրոնում, մոտավորապես 750 մետր դեպի հարավ Ամստերդամի հիմնական տրանսպորտային հանգույցից` Կենտրոնական կայարանից, Ամստել գետի վրա եղած բնական ամբարտակի տեղում (անգլ.՝ dam` ամբարտակ): Իր ձևով այն ուղղանկյունի է, մոտավորապես 200 մետր ձգվում է արևմուտքից արևելք և մոտավորապես 100 մետր` հյուսիսից հարավ: Այն կապում է Դամրակ և Ռոքին փողոցները, որոնք Ամստել գետի երկայնքով ձգվում են Կենտրոնական կայարանից դեպի Մյունթպլայն և Մյունթ աշտարակ: Դամ հրապարակում են վերջանում շատ երթևեկելի Նյուընդայկ, Կալվըրստրաատ և Դամստրաատ փողոցները: Հրապարակի հյուսիս-արևելյան հատվածում է գտնվում Ամստերդամի հիմնական Կարմիր լապտերների թաղամասը` Դե Վալենը: Հրապարակի արևմտյան ծայրում է գտնվում նեոկլասիցիզմի ոճով կառուցված Ամստերդամի թագավորական պալատը, որը ծառայել է որպես քաղաքի ղեկավար մարմին 1655-1808 թվականներին: 1808 թվականին այն դարձել է արքայական նստավայր: Դրանից բացի այստեղ է գտնվում 15-րդ դարի գոթական ոճով կառուցված Նյու Քերք եկեղեցին ու Մադամ Տյուսոյի մոմե արձանների թանգարանը: Ազգային թանգարանը Ջ. Ջ. Փ. Օուդի կողմից 1956 թվականին նախագծված ու կառուցված սպիտակ քարե շինություն է, որը կոչված է հիշատակելու Երկրորդ Աշխարհամարտի զոհերի հիշատակը: Այն հիմնական կառույցն է հրապարակի հակառակ կողմում: Հրապարակի աչքի ընկնող շինություններից է Կրասնապոլսկի հյուրանոցը: Այս տարատեսակ զվարճանքի վայրերը հրապարակը դարձնում են քաղաքի զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը:


Դամ հրապարակի համայնապատկերը, 2008
Դամ հրապարակի համայնապատկերը, 2008


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դամը 1544-ին, ամբարտակ Ամստել գետի վրա
Հրապարակն ուշ 1600-ականներին

Դամ հրապարակն իր անվանումն ստացել է իր սկզբնական գործառույթի պատճառով. այն ամբարտակ (անգլ.՝ dam` ամբարտակ) է եղել Ամստել գետի վրա, որտեղից էլ առաջացել է նաև Ամստերդամ քաղաքի անունը[1]: Կառուցված լինելով մոտավորապես 1270 թվականին` ամբարտակը ձևավորել է առաջին կապը գետի երկու կողմերի բնակավայրերի միջև: Ամբարտակն աստիճանաբար ընդարձակվել է և բավականին ընդարձակ է դարձել` քաղաքային հրապարակ լինելու համար` դառնալով միջուկ, որի շուրջը շարունակել է զարգանալ քաղաքը: Այսօրվա Դամ հրապարակը ձևավորվել է երկու հրապարակներից. սկզբնական ամբարտակը, որը կոչվել է «Միջին ամբարտակ» և «Պլատցը»: Նավերի տեղակայման վայրում, որտեղ դրանք ապրանք էին բարձում ու բեռնաթափում, շուտով ձկան մեծ խանութ է կառուցվում: Տարածքը կենտրոն է դառնում ոչ միայն կոմերցիոն գործընթացների, այլև` կառավարման համակարգի համար. այստեղ է կառուցվում Ամստերդամի քաղաքապետարանը: Դամ հրապարակում եղել է բարձր առևտրային կենտրոնի շենք, որը կարելի է տեսնել մի քանի հին լուսանկարների վրա: Այն քանդվել է 1808 թվականին Լուիս Բոնապարտի հրամանով, ով, ապրելով նորակառույց արքայական պալատում, բողոքում էր, որ շենքը փչացնում է տարածքի տեսարանը: Դամրակ փողոցը լցվել է 19-րդ դարում: Դրանից առաջ Դամ հրապարակը բոլոր կողմերից շրջապատված էր հողերով: 1837 թվականին այստեղ հայտնվում է արժույթի փոխանակման Բյուրո վան Զոխերը (հոլ.՝ Beurs van Zocher): 1903 թվականին կենտրոնը տեղափոխվում է այստեղից և շենքը քանդվում է: Դրա փոխարեն, 1914 թվականին այստեղ առևտրի կենտրոն է կառուցվում: 1856 թվականին հոլ.՝ De Eendracht (Միություն) անունով պատերազմի հուշաքար է տեղադրվում հրապարակում, Վիլհելմ 3-րդ թագավորի արձանի դիմաց: Այն հրապարակից հանվել է 1914 թվականին:

Կրակոցներ Դամ հրապարակում, 1945[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դամ հրապարակը միանգամից կրակոցներից հետո, 1945

1945 թվականի մայիսի 7-ին, Գերմանիայի կապիտուլացիայից երկու օր անց, 1000-ավոր հոլանդացիներ սպասում էին Կանադայի զորքերին Դամ հրապարակում: Կալվերստրաատ և Պալեիստրաատ փողոցների անկյունում Կրիսգսմարինի մի խումբ անդամներ իրենց պատշգամբից դիտում էին ներքևում կանգնած մարդկանց, ովքեր երգում ու պարում էին: Այդ ժամանակ գերմանացիները գնդացիրը տեղավորում են պատշգամբում ու սկսում են կրակել ամբոխի ուղղությամբ: Կրակոցների մոտիվացիան պարզ չէր. գերմանացիները հարբած էին և միգուցե նրանց բարկացրել էր այն փաստը, որ հոլանդական ոստիկանությունը ձերբակալել էր մի խումբ գերմանացի զինվորականների[2]: Կրակոցները վերջապես ավարտվում են այն ժամանակ, երբ մի խումբ բնակիչներ բարձրանում են արքայական պալատի աշտարակի վրա և սկսում են կրակել պատշգամբի ուղղությամբ: 120 մարդ վիրավորվում է և հայտարարվում է 22 զոհի մասին: 2013 թվականին նոր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հնարավոր է` զոհերի թիվը հասել է 33-ի[3][4]:

Մեր օրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

An image of the funfair in Dam square showing a Ferris wheel on the left, behind it spinning-arm ride called Speed; and a Matterhorn on the right with its spinning cars at maximum extension.
Տարվա մեջ մի քանի անգամ այստեղ են բերվում ատրակցիոններ

Տրամվայի մի քանի գծեր անցնում են Դամ հրապարակում և այստեղ կանգառ ունեն: Ձիակառքերի գոյության ժամանակ (19-րդ դարում) Դամ հրապարակն Ամստերդամի ամենակարևոր կայարանային հանգույցն էր: 1900 թվականից հետո այս գործառույթն անցել է Կենտրոնական կայարանին: 19-20-րդ դարերում Ամստերդամի հիմնական հրապարակն «ազգային» է դարձել ու Նիդերլանդներում հայտնի է դարձել գրեթե բոլորին: Հաճախ այն ամենատարբեր միջոցառումների անցկացման ու շատ մարդկանց հանդիպման վայր է: Տարվա մեջ մի քանի անգամ, օրինակ, Թագավորի օրն ու Ծննդյան Տոներին այստեղ են բերվում ատրակցիոններ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Martin Dunford (2010)։ The Rough Guide to The Netherlands։ Penguin։ էջեր 62–63։ ISBN 978-1-84836-882-8 
  2. «Doden op 7 mei 1945»։ Amsterdam City Archives։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 October 2011-ին։ Վերցված է 7 May 2013 
  3. «'Op 7 mei '45 meer mensen doodgeschoten op Dam dan gedacht'»։ de Volkskrant։ 7 May 2013։ Վերցված է 7 May 2013 
  4. List of the victims of the shooting

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]