Դալայ Լամա I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դալայ Լամա I
1st Dalai Lama.jpg
Ծնվել է1391[1][2][3][4]
ԾննդավայրՍակյա
Մահացել է1474[1][2][3][4]
Մահվան վայրSamzhubzê District, Շիգաձե, Տիբեթի ինքնավար շրջան, Չինաստան
ԱզգությունՏիբեթցիներ
ԿրոնՏիբեթական բուդդայականություն
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ և գրող
Զբաղեցրած պաշտոններդալայ լամա
Gendun Drup, 1st Dalai Lama Վիքիպահեստում

Գենդուն Դուբ, (տիբեթերեն དགེ་འདུན་གྲུབ།, վայլի dge-'dun grub, 1391[1][2][3][4], Սակյա - 1474[1][2][3][4], Samzhubzê District, Շիգաձե, Տիբեթի ինքնավար շրջան, Չինաստան), առաջին Դալայ-լաման է:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գենդուն Դուբը ծնվել է քոչվորների ընտանիքում՝ Սակյա վանքում, և ստացել է Պադմա Դորջե անունը (տիբեթերեն དགེ་འདུན་གྲུབ།, վայլի dge-'dun grub)[5]: Նրա ծնողները հարուստ չէին, ուստի մինչև յոթ տարեկանը նա զբաղվում էր նախիրն արածեցնելով: Հոր՝ Գոնպո Դորջեի մահից հետո նա գնաց Նարթանգի Կադամ վանք և միացավ սանգային: 1405 թվականին նա ստացավ գեթսուլ վանականի կոչում և Գենդուն Դուբ վանական անունը: 1410 թվականին նա ձեռնադրվեց որպես վանական գելոնգ:

Այնուհետև, 20 տարեկան հասակում, նա դարձավ տիբեթական բուդդիզմի վերափոխող Չժե Ցոնգկապայի աշակերտը, ով, ըստ որոշ աղբյուրների, նրա քեռին էր: Նա նաև դարձավ Ցոնգկապայի կողմից հիմնադրված Գանդենի վանքի առաջին վանահայրը, որն այժմ տիբեթական բուդդիզմի խոշոր կենտրոն է: Գենդուն Դուբը շարունակում է իր կրոնական ուսումնասիրությունները՝ խորացնելով իր գիտելիքները Վինայայի (մի շարք ծիսական կանոնների) և տրամաբանության վերաբերյալ: Վերջին կանոնակարգի մասին նա գրել է մի քանի աշխատություններ: Բացի այդ, նա ծանոթանում է լամրիմի ուսմունքներին (փուլային ուղի դեպի լուսավորություն):

Շատ շուտով, Գենդուն Դուբը դառնում է ժամանակի հարգված գիտնականներից մեկը: Նա թողել է հարուստ հոգևոր ժառանգություն. նրա գործերի ժողովածուն կազմում է վեց հատոր: Սա ներառում է մեկնաբանություններ բուդդայական ամենակարևոր աղբյուրների վերաբերյալ (Վինայա, Պրամանա, Աբհիդարմա, Պրաջնապարամիտա և Մադհամիկա), հոգևոր պրակտիկայի, խրատական դաստիարակության և առաջնորդության, աղոթքի և գովաբանության ուսմունքներ:

1447 թվականին Գենդուն Դուբը հիմնադրեց Տիբեթական ամենամեծ վանքերից մեկը Շիգաձեում՝ Տաշիլունպոն, որը հետագայում դարձավ Պանչեն լամայի նստավայրը:

Իր կյանքի ընթացքում Գենդուն Դուբին կոչում էին նեթեն (ավագ) և դուլձինպա (բարոյականության կրող): Նա հետմահու ստացել է Դալայ լամա I տիտղոսը, այն բանից հետո, երբ 1578 թվականին Սոնամ Գյացոն պատմության մեջ առաջին անգամ ընդունեց Դալայ լամայի տիտղոսը:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին Դալայ լաման
  • Մեկնաբանություններ Չանդրակիրտայի «Մադհամիկա ավատարի» վերաբերյալ (առաջին ստեղծագործությունը, 1430)
  • Մեկնաբանություններ «Պրամանավարտիկա»-յի վերաբերյալ, 300 թերթի վրա
  • Մեկնաբանություններ Աբհիդարմակոշի «Արևի լույս՝ ազատության ճանապարհին» ստեղծագործության վերաբերյալ
  • «Խավարի ուժի խորտակումը», էպիկական պոեմ Բուդդա Շակյամունիի կյանքի և գործունեության մասին
  • «Արևելյան ձնե լեռան երգը», ձոն Չժե Ցոնկապին

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118945890 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Swartz A. Open Library — 2007.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Faceted Application of Subject Terminology
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ավստրալիայի ազգային գրադարան — 1960.
  5. Слово Пема (Падма) в имени означает лотос, символ чистоты, Дордже — тибетский эквивалент ваджры