Գրուձյոնձ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Գրուձյոնձ
լեհ.՝ Grudziądz
Դրոշ Զինանշան
POL Grudziądz flag.svg POL Grudziądz COA.svg

Grudziądz1.jpg
ԵրկիրԼեհաստան Լեհաստան
Հիմնադրված է1065 թ.
Մակերես57,76 կմ²
ԲԾՄ50±1 մետր
Բնակչություն95 964 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2016)[1]
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
Ավտոմոբիլային կոդCG
Պաշտոնական կայքgrudziadz.pl
##Գրուձյոնձ (Լեհաստան)
Red pog.png

Գրուձյոնձ (լեհերեն՝ Grudziądz, լատիներեն՝ Graudentum, Graudentium[2] http://www.columbia.edu/acis/ets/Graesse/orblatg.html  , գերմաներեն՝ Graudenz, հին անգլերեն՝ Graudence,[3]), քաղաք Լեհաստանի հյուսիսային մասում, Կույավո-Պոմերանյան վոևոդությունում, Վիսլա գետի աջ ափին, երկրի մայրաքաղաք Վարշավայից 208 կիլոմետր հեռավորության վրա[4]: Օժտված է շրջանի (գավառի, պովիատի) իրավունքներով; Վոևոդությունում մեծությամբ չորրորդ բնակավայրն է: 2014 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 97 573 [5]:

Գրուձյոնձի հին քաղաքամասը՝ 14-րդ դարից մնացած շտեմարաններով հանդերձ, ներառված է Լեհաստանի ազգային պատմական հուշարձանների ցանկում և պահպանվում է պետության կողմից:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավանդազրույցի համաձայն՝ Գրուձյոնձը հիմնադրել է լեհ իշխան Բոլեսլավ Խիզախը՝ պաշտպանական նկատառումներով[6]: Պատմական փաստաթղթերում բնակավայրն առաձին անգամ հիշատակվել է 1064 թվականին: Տևտոնյան ուխտի ասպետների տիրապետության շրջանում՝ 1234 թվականին, ամրությունները վերակառուցվել են, նորացվել: 13-րդ դարի կեսերին սկսվել է քարե ամրոցի շինարարությունը, որի պաշտպանության շնորհիվ բնակավայրն աստիճանաբար աճել է՝ վերածվելով քաղաքի: 1291 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ[7]:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը Երկիրը Տարեթիվը
 Գյուտերսլո Գերմանիա 1989[8]
 Ֆալուն Շվեդիա 1991[8]
 Չեռնյախովսկ Ռուսաստան 1995[8]
 Նանինգ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն 2011[8]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Stanisław Kujot - Kto założył parafie w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej?. Toruń, 1903-1904, tom 1-2
  • Tadeusz Chrzanowski, Grudziądz, Warszawa, Wyd. „Sport i Turystyka”, 1970
  • Stanisław Myśliborski-Wołowski, Szkice grudziądzkie, wyd. 3, Grudziądz, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, 1972
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 11, Województwo bydgoskie, pod red. Tadeusza Chrzanowskiego i Mariana Korneckiego, z. 7, Powiat grudziądzki, Warszawa, Instytut Sztuki PAN, 1974
  • Stanisław Poręba - Grudziądz i okolice. Przewodnik, wydawca=Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, miejsce=Grudziądz, data=1990
  • Grudziądz, oprac. i red. Karola Skowrońska, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1991
  • Dzieje Grudziądza, pod red. Jerzego Danielewicza, t. 1 (do roku 1920), Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1992
  • „Kalendarz Grudziądzki”, 1, 1997 – 13, 2008, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury ISSN 1427-700X
  • Anna Wajler, Grudziądz na starej pocztówce, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 1998, 83-908767-4-4.
  • Kalendarium Grudziądz 2000, oprac. Jerzy Krzyś, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1999, 83-910048-2-1.
  • Grudziądz. Widoki miasta, oprac. Jadwiga Drozdowska, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2001, 83-88076-04-3.
  • Zbigniew Otremba - Grudziądz. Kronika dziejów miasta. Regnum, Gdańsk, 1999, isbn=83-907707-1-7
  • Anna Wajler, Grudziądz na pocztówkach z lat 1920-1939, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2002, 83-88076-06-X.
  • Grudziądz. Miniprzewodnik, tekst Tadeusz Rauchfleisz, Henryk Stopikowski, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 2004, 83-910048-5-6.
  • Ryszard Bogdan Kucharczyk - Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej Tom I, 2007, Grudziądz, strony=104, tom=I, isbn=978-83-917972-1-1
  • Grudziądz 1945. Wspomnienia, red. nacz. Janusz Kalamarski, Grudziądz, Wyd. Kalamarski, 2007, 978-83-920267-1-6.
  • http://umk.academia.edu/KrzysztofHalicki/Papers/1971167/Dzialalnosc_policji_politycznej_w_zwalczaniu_ruchu_komunistycznego_w_Grudziadzu_w_dwudziestoleciu_miedzywojennym_w_Rocznik_Grudziadzki_Tom_XIX_2011_ss._129-152 

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/en/defaultaktualnosci/3286/3/21/1/size_and_structure_of_population_and_vital_statistics_in_pl_by_terri_as_of_31_dec_2016.pdf
  2. | nazwisko =Zedler| imię =Heinrich| tytuł =Grosses Vollständiges Universallixicon aller Wissenschaften und Künste| tom= 11| rok =1765| wydawca =Heinrich Zedler| miejsce =Halle i Leipzig|url=http://www.zedler-lexikon.de/blaettern/zedlerband.html?seitenzahl=335&bandnummer=11%7C(չաշխատող հղում) strony =636}}
  3. «Orbus Latinus»։ Վերցված է 2012-04-09 ; the form Grudentia is used by, e.g., A. Lentz, Philologus 23 (1866), p. 175.
  4. Адлегласці паміж гарадамі -
  5. Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
  6. Wielka encyklopedia polski: Tom 1 Wojciech Słowakiewicz, Jacek Słowiński, Piotr Turkot page 270 Fogra, 2000
  7. «Grudziądz»։ Encyclopædia Britannica Online։ Վերցված է մայիսի 8, 2013 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 «Արխիվացված պատճենը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-05-ին։ Վերցված է 2020-04-25 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]