Գրիգոր Պըլտեան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Գրիգոր Պըլտեան, (Krikor Beledian, ծն. 1945 թ.), սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ եւ բանասէր։

Կենսագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրիգոր Պըլտեան ծնած է 1945-ին Պէյրութի մօտակայ թաղերէն՝ Հայաշէնի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է թաղի «Թորգոմեան» վարժարանին մէջ, ապա անցած՝ Նշան Փալանճեան ճեմարան, զոր աւարտած է 1964-ին։ Հետեւած է փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն՝ Պէյրութի «Էքօլ տէ Լէթր» հաստատութեան մէջ։

1967-ին մեկնած է Փարիզ։ 1973-ին ստացած է փիլիսոփայութեան իր դոկտորան՝ Սորպոնի համալսարանէն։ Դոկտորայի առաջին աշխատութիւնը պատրաստած է Մարթին Հայտըկէրի «Գեղագիտութեան զանցումը» նիւթին շուրջ։ Ամբողջ տասնամեակ մը զբաղած է լրագրութեամբ ֆրանսական մամուլին մէջ։ 1978-էն սկսեալ հայոց լեզուի եւ գրականութեան դասախօս է Փարիզի Արեւելեան լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Շուրջ քսան տարի դասաւանդած է գրաբար եւ մատենագիտութիւն Լիոնի Աստուածաբանական համալսարանին մէջ։

Կ'ապրի Փարիզի մէջ։

Գրական վաստակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փարիզ մեկնելէ մէկ տարի առաջ՝ 1966-ին, Գրիգոր Շահինեանի եւ Յարութիւն Քիւրքճեանի հետ կը հիմնէ «Ահեկան» գրական եռամսեան։ Այս գրական հանդէսին կ’անդրադառնայ Մինաս Թէօլէօլեան՝ ըսելով. «Ահեկան»ի ներկայութիւնը շարժում մը ստեղծած է լիբանանահայ երիտասարդութեան մէջ դէպի արդիական արուեստ»։

Իր առաջին գիրքը՝ «Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար»՝ ազդուած Պէյրութի պատերազմէն, լոյս կը տեսնէ 1976-ին, Փասատինա, եւ երկրորդ հրատարակութեամբ՝ 1997-ին, Կլէնտէյլ։

Յետագայ տարիներուն Փարիզի մէջ կը կազմաւորուին իր հատորները՝ բանաստեղծական, գրաքննադատական եւ արձակ գեղարուեստական։ Պըլըտեանի հրատարակուած բանաստեղծական գիրքերն են՝ «Հատուածներ Սենեակի Մասին» (1978, Պէյրութ), «Հակաքերթուած» (1979, Լոս Անճելըս), «Վայրեր» (1983, Փարիզ), «Մանտրաներ» (1986, Փարիզ), «Էր» (1992, Երեւան), «Հատուածներ հօր» (1993, Երեւան), «Ելք» (1993, Փարիզ)։ «Հատուածներ Սենեակի Մասին»ը, Պըլըտեանի գրեթէ բոլոր գիրքերուն նման, կ'անցնի «գրեթէ աննշմար»:

Իսկ գրաքննադատական գործերու շարքէն կարելի է նշել «Տրամ»ը (1980, Պէյրութ), «Գրիգոր Նարեկացի, Լեզուի Սահմաններուն Մէջ» (1985, Վենետիկ), «Կրակէ Շրջանակը» (1988, Անթիլիաս), «Մարտ» (1997, Անթիլիաս), «Դէպի մեծ փոխաբերութիւն» (1999, Փարիզ), «Զրոյցներ Բանաստեղծութեան Մասին» (1999, Երեւան), «Ի Գործ Արկանել» (2003, Մոնթրէալ), «Երկխօսութիւն Նարեկացիի Հետ» (2008, Երեւան), «Հայկական Ֆուտուրիզմ» (2009, (Երեւան

Պըլտեանը գեղարուեստական առաջին արձակը սկսած է «Սեմեր»ով (1997, Հալէպ) եւ յաջորդաբար լոյս տեսած են շարքէն՝ «Հարուածը» (1998, Պէյրութ), «Նշան» (2000, Կլէնտէյլ), «Պատկերը» (2003, Կլէնտէյլ), «Անունը Լեզուիս Տակ» (2003, Փարիզ), «Երկուք» (2006, Կլէնտէյլ

Աշխատակցած է զանազան գրական հանդէսներու, որոնց շարքին են՝ «Ազդակ» (Պէյրութ), «Բագին» (Պէյրութ), «Բազմավէպ» (Վենետիկ), «Բաց Նամակ» (Կլէնտէյլ), «Գարուն» (Երեւան), «Ի Դէպ» (Կլէնտէյլ), «Ինքնագիր» (Երեւան), «Կամ» (Լոս Անճելըս), «Կայք» (Փարիզ), «Հանդէս» (Թեհրան), «Յառաջ, Միտք Եւ Արուեստ» (Փարիզ)։ Ան նաեւ հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ օտարագիր մամուլի մէջ, որուն շարքին են՝ «Armenian Review», «Le Croquant», «Les temps modernes», «Raft», «Revue des deux mondes», «Zeitschrift fur Genozidforshung»։

Ան ունի Ֆրանսերէն լեզուով հետեւեալ հրատարակութիւնները՝ «Les Armeniens», (1994 Պրիւքսէլ), «Objets & Debris», (1978, Փարիզ), «Cinquante ans de Litterature Armenienne en France», (2001, Փարիզ

Գրիգոր Պըլտեան իր հրատարակած արձակ ու չափածոյ երկերով կ’արծարծէ գրական, գեղագիտական, իմաստասիրական խնդիրներ՝ բոլորն ալ առնչուած հայ մշակոյթի ինքնութեան ու մասնաւորապէս լեզուին. Պըլտեանի գրականութիւնը կարեւոր դեր ունի արեւմտահայերէնի զարգացման մէջ։

Ստեղծագործութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծական երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար (Փասատինա, 1976. Բ. տպ. Կլէնտէյլ, 1997)
  • Հատուածներ Սենեակի Մասին (Պէյրութ, 1978)
  • Հակաքերթուած (Լոս Անճելըս, 1979)
  • Վայրեր (Փարիզ, 1983)
  • Մանտրաներ (Փարիզ, 1986)
  • Էր (Երեւան, 1992)
  • Հատուածներ Հօր (Երեւան, 1993)
  • Ելք (Փարիզ, 1993)
  • Ինչ որ չես տեսներ (Երեւան, 2016)

Գրաքննադատական գործեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Տրամ (Պէյրութ, 1980)
  • Գրիգոր Նարեկացի լեզուի սահմաններուն մէջ (Վենետիկ, 1985)
  • Կրակէ շրջանակը Դանիէլ Վարուժանի շուրջ (Անթիլիաս, 1988. Բ. տպ. Երեւան, 2014)
  • Մարտ (Անթիլիաս, 1997)
  • Դէպի մեծ փոխաբերութիւն (Փարիզ, 1999)
  • Զրոյցներ բանաստեղծութեան մասին (Երեւան, 1999)
  • Ի գործ արկանել (Մոնթրէալ, 2003)
  • Երկխօսութիւն Նարեկացիի հետ (Երեւան, 2008)
  • Հայկական ֆուտուրիզմ (Երեւան, 2009-ին)
  • Տարմ (Երեւան, 2015)

Վէպ /արձակ գրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սեմեր (Հալէպ, 1997)
  • Հարուածը (Պէյրութ, 1998)
  • Նշան (Կլէնտէյլ, 2000)
  • Պատկերը (Կլէնտէյլ, 2003)
  • Անունը լեզուիս տակ (Փարիզ, 2003)
  • Երկուք (Կլէնտէյլ, 2006)
  • Շրջում (Երեւան, 2012)
  • Կրկնագիր մարդը (Երեւան, 2015)

Արտաքին յղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]