Գվարդիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Chang Bian guardy 706.jpg
Windsor Guard Change Coldstream Guards.JPG

Գվարդիա (իտալ.՝ guardia), զորքերի ընտրանի, արտոնյալ մաս, որի գլխավոր պարտականությունը թագավորի անձի պահպանությունն էր։ Գոյություն է ունեցել դեռևս ստրկատիրության շրջանում, առավելապես հայտնի է եղել Պարսկաստանում («անմահների» զորագունդ) ն Հռոմում (վարձու թիկնազոր)։ Հայաստանում նման դեր են կատարել թագավորի «Թիկնապահ գունդը» «Արքունի գունդը» կամ «Ոստան գունդը» (գնդի զինվորները կոչվում էին ոստանիկներ)։ «Գվարդիա» տերմինն առաջացել է Իտալիայում 12-րդ դարում (գվարդիա էր պետական դրոշը պահպանող ընտրյալ ջոկատը)։ Արևելքի երկրներում միջին դարերում գվարդիաի դերը կատարում էին թիկեապահները, վարձու զինվորների կամ ստրուկների ընտիր զորամասերը։ Սրանք կարևոր դեր էին խաղում քաղաքական կյանքում և բազմիցս պալատական հեղաշրջումներ են կատարել։ Ֆրանսիայում գվարդիան առաջացել է 15-րդ դարում, Անգլիայում, Շվեդիայում և Պրուսիայում՝ 17-րդ դարում։ Ռուսաստանում առաջին գվարդիան ստեղծել է Պետրոս I, 1687 թվականին։ Դեկաբրիստների ապստամբության (1825) հիմնական ռազմական ուժը գվարդիականներն էին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակ գվարդիական գնդերի մեծ մասն անցավ ապստամբ ժողովրդի կողմը և խոշոր դեր խաղաց նրա հաղթանակում։ 1918 թվականին հին բանակի վերացումով, գնդերն արձակվեցին։ ԽՍՀՄ-ում գվարդիականի կոչումը տրվում է մարտերում առավելագույնս աչքի ընկած զորամասերին ն միավորումներին։ 1941-1945 թվականներինի Հայրենական մեծ պատերազմում գվարդիաները կռվում էին ռազմաճակատի բոլոր կարևոր հատվածներում։

Գերագույն գլխավոր հրամանատարության որոշմամբ առաջինը 1941 թվականի սեպտեմբերին Սմոլենսկի մոտ գործող զորամիավորումները դարձան գվարդիական։ Ստալինգրադյան ռազմաճակատում ցուցաբերած գվարդիական կրծքանշան խիզախության համար, 21-րդ բանակի կազմում, գվարդիականի կոչման է արժանացել 76-րդ հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիան։ Բացի այդ, տարբեր ռազմաճակատներում կռվող շատ հայ ռազմիկներ և սպաներ գվարդիական զորամասերի կազմում արժանացել են գվարդիականի կոչման։ ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի 1942 թվականի մայիսի 21-ի հրամանագրով գվարդիական զորամիավորումների զինծառայողների համար հաստատվեց գվարդիական կրծքանշան, իսկ 1943 թվականի հունիսին՝ գվարդիական Կարմիր դրոշ՝ գվարդիական բանակների և կորպուսների, ավե լի ուշ՝ ռազմածովային նավատորմի զորամասերի և միավորումների համար։ Ներկայումս գվարդիաներ գոյություն ունեն նաև կապիտալիստական մի քանի պետություններում (Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա, Դանիա և այլն)։ Նրանք պահպանում են թագավորի կամ պրեզիդենտի անձը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 186 CC-BY-SA-icon-80x15.png