Գուհար Ջաան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գուհար Ջաան
Gauhar Jaan.jpg
Ծնվել էհունիսի 26, 1873(1873-06-26)
Ազամգարհ, North-Western Provinces, Բրիտանական Հնդկաստան, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
ԵրկիրBritish Raj Red Ensign.svg Բրիտանական Հնդկաստան
Մահացել էհունվարի 17, 1930(1930-01-17) (56 տարեկանում)
Mysore, Mysore State, Հնդկաստան
Մասնագիտություներգչուհի և պարուհի
Գործիքներվոկալ
Gauhar Jaan Վիքիպահեստում

Գուհար Ջաան (ուրդու` گوہر جان (Gauhar Jaan), իրական անունը` Անջելինա Յոուվարդ (Angelina Yeoward), ծնվ. 1873թ. հունիսի 26, Ազամգարհ, Ուտար Պրադեշ, Հնդկաստան - մահ. 1930թ. հունվարի 17, Մայսուր, Կառնատակա, Հնդկաստան), հայկական ծագմամբ հնդկական երգչուհի և պարուհի (տավաիֆ` բարձրակարգ կուրտիզանուհի) Կալկաթայից: Նա Հնդկաստանի առաջին կատարողներից մեկն էր, ով Gramophone Company of India ընկերության կողմից ձայնագրվել է 78 պտ/ր ձայնապնակի վրա[1][2]:

Կենսագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուհար Ջաանը ունի հայկական ծագում[3]: Ծնվել է Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Ազամգարհ քաղաքում: Նրա հայրը` Ուիլյամ Ռոբերտ Յոուվարդը ճարտարագետ էր և աշխատում էր չոր սառույցի արտադրությամբ զբաղվող գործարանում: 1872 թվականին նա ամուսնացել է հնդկուհի Վիկտորյա Հեմինգսի հետ: Վիկտորյան ուսանել էր երաժշտություն և պարեր:

1879 թվականին նրանց ամուսնությունը լուծարվել է, որի արդյունքում Վիկտորյան և դուստրը կանգնել են դժվարությունների առջև: 1881 թվականին ամուսնացել է հավատքով մուսուլման, ազնվական Խուրշիդի հետ, ով ի տարբերություն Վիկտորյայի ամուսնու, բարձր էր գնահատում նրա երաժշտական տաղանդը, որից հետո նրանք տեղափոխվել են Բենարես: Հետագայում Վիկտորյան ընդունելով իսլամ, փոխել է իր անունը և դարձել Մալկա Ջաան, իսկ դստերը անվանել Գուհար Ջաան[4]:

Ժամանակի ընթացքում Վիկտորյան Բենարեսում դարձել է հայտնի երգչուհի, հնդկական դասական կատհակ պարային ոճի կատարող և կուրտիզանուհի` Բադի Մալկա Ջաան անունով (Բադի` նշանակում էր ավագ, քանի որ Մալկա Ջաան անունով հայտնի էին ևս երեք երգչուհիներ)[5]: 1883 թվականին Մալկա Ջաանը տեղափոխվել է Կալկաթա և հաստատվել Աուդի նաբոբ Վաջիդ Ալի Շահի ապարանքում: Այստեղ նա ուսանել է հնդկական դասական վոկալ երաժշտություն, որը նրան դասավանդել են այնպիսի հայտնի վարպետներ, ինչպիսիք էին ուստադ Վազիր Խանը Ռամպուրից, ուստադ Ալի Բակշի Ջարնաիլը և կատհակի լեգենդար վարպետ Բրինդադին Մահառաջը` կատհակի հայտնի մասնագետ Բիրջու Մահառաջի պապը: Շուտով Մալկա Ջաանը «Համդամ» կեղծանունով սկսել է ստեղծել գազելներ, տիրապետելով նաև Ռաբինդրանաթ Թագորի կողմից ստեղծված երգերին` Ռաբինդրա Սանգիտին[6]:

1887 թվականին Գուհար Ջաանը իր առաջին ելույթը ունեցավ Ռաջ Դարբհանգա արքայատոհմի պալատում[4] և Բենարեսում երաժշտական ու պրոֆեսիոնալ պարային կրթություն ստանալուց հետո հանդես է եկել որպես պալատական երաժիշտ[5]: 1896 թվականին սկսել է ելույթներ ունենալ Կալկաթայում և կոչվել «առաջին պարուհի»: Այնուհետև հանդիպել է պարսերի «Parsi theatre»-ի դերասան և բեմադրիչ Ամրիտ Կեշավ Նայակին և 1904-1905 թվականների ընթացքում նրա հետ ունեցել կարճատև մտերմիկ փոխհարաբերություններ` մինչ նրա մահը: Վերջինս օգնել է Գուհար Ջաանին, վերագտնել իր ուժերը` մոր մահից հետո[7]:

Գուհար Ջաանն առաջին անգամ Մադրաս է այցելել 1910 թվականին և համերգներով հանդես եկել Վիկտորյայի հասարակական դահլիճում (Victoria Public Hall), որից հետո նրա հինդի և ուրդու լեզուներով երգերը լույս են տեսել թամիլերեն երաժշտական գրքում: 1911 թվականին նրան հրավիրել են ելույթ ունենալու Դելիում գտնվող «Դելիի դուրբար» (Delhi Durbar) թագավորական պալատում, Ջորջ V-ի թագադրման արարողության ժամանակ, որտեղ նա հանդես է եկել զուգերգով[5]: Կարծիք կա, որ հայտնի երգչուհի Բեգում Ախտարը, վաղ տարիքում լսելով Գուհար Ջաանի երգերը, փոխել է հինդի ֆիլմերում հանդես գալու իր որոշումը և նվիրվել հնդկական դասական երաժշտության ուսումնասիրման գործին: Նրա առաջին ուսուցիչը եղել է ուստադ Իմդադ Խանը, ով մշտապես սարանգիով նվագակցում էր Գուհար Ջաանի և Մալկա Ջաանի դուետին:

Իր կյանքի վերջին օրերին Գուհար Ջաանը տեղափոխվել էր Մայսուր, ուր նրան հրավիրել էր մահառաջա Կրիշնա Ռաջա Վադիյար IV-ը: 1928 թվականի օգոստոսի 1-ին Գուհար Ջաանը նշանակվել է «պալատական երաժիշտ»[6] և 18 ամիս անց, 1930 թվականի հունվարի 17-ին մահացել է Մայսուրում[8]:

Իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում (1902-1920 թթ.), Գուհար Ջաանը կատարել է մոտ 600 երգ` ավելի քան 10 լեզուներով[9], այդ թվում բենգալերեն, հինդի, գուջարաթի, թամիլերեն, մարաթհի, արաբերեն, պարսկերեն, փուշթուն, ֆրանսերեն և անգլերեն: Իր ձայնագրությունները նա ավարտել է «Իմ անունը Գոհար Ջաան է» արտահայտությամբ[1][10]:

Գուհար Ջաանի շնորհիվ, հայտնի են դարձել հնդկական դասական երաժշտության այնպիսի ոճեր ու ժանրեր, ինչպիսիք են թհումրին, դադրան, կաջրին, չաիտին, բհաջանը, տարանան և այլն: 1902 թվականին, գրամաֆոնի և ձայնապնակի ստեղծող Էմիլ Բեռլիների օգնական Ֆրեդ Գեյսբերգը[1], ձայնագրել էր Գուհար Ջաանին` հնդկական առաջին ձայնապնակի վրա, որտեղ նա կատարում էր դասական խայալ ոճի երգ[11][12]: Ձայնագրությունը տեղի էր ունեցել Կալկաթայում: 1903 թվականին նրա ձայնագրությունները հայտնվեցին շուկայում և մեծ պահանջարկ ունեին[13]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 'First dancing girl, Calcutta'
  2. About us Sa Re Ga Ma.
  3. Savitha Gautam (13 May 2010)։ «The Hindu : Arts / Music : Recording Gauhar Jaan»։ Beta.thehindu.com։ Վերցված է 29 January 2012 
  4. 4,0 4,1 The importance of being Gauhar Jan The Tribune, 26 May 2002.
  5. 5,0 5,1 5,2 'My name is Gauhar Jan' www.the-south-asian.com, October 2003.
  6. 6,0 6,1 Gohar Jan Chowk, 16 April 2008.
  7. Vikram Sampath։ My Name is Gauhar Jaan։ Rupa Publications։ էջեր 120–122։ ISBN 978-81-291-2233-9 
  8. Gauhar Jan in Madras The Hindu, 14 January 2008.
  9. Making musical waves The Hindu, 3 February 2003.
  10. Gauhar Jan Discography
  11. Saregama’s online store www.livemint.com Wall Street Journal, 10 December 2007.
  12. Rebuilding a 100 years of priceless recordings The Indian Express, 17 September 2006.
  13. «ઠુમરીના જલસાઓની શાન: ‘માય નેમ ઈઝ ગૌહર જાન!’»։ NavGujarat Samay (գուջարաթի)։ 2016-05-21։ Վերցված է 2017-02-11