Գորտերի ճակատամարտ
| Մասն է | • Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն • ԱՄՆ-ի պատմություն • Կոնեկտիկուտի պատմություն  | |
|---|---|---|
| Վայր | Գորտերի լճակ, Ուինդհեմ | |
| Կոորդինատներ | 41°42′16″N 72°8′10″W | |
| Թվական | Հունիս 1754 | |
| Մասնակից | ցլագորտ, Էլիֆալետ Դայեր | |
Գորտերի ճակատամարտ (անգլ.՝ Battle of the Frogs)[Ն 1], գորտերի հետ կապված միջադեպ Կոնեկտիկուտի գաղութի Ուինդհեմ քաղաքում 1754 թվականին[Ն 2]։
Հունիսի կամ հուլիս ամսվա ամառային գիշերը Ուինդհեմի բնակիչներին արթնացրել է առեղծվածային բարձր աղմուկը, որի աղբյուրը նրանք չեն կարողացել բացահայտել: Ֆրանսիական և հնդկացիական պատերազմը վերջերս է սկսված եղել, և վախենալով հարձակումից, հետախուզական խումբ են ուղարկել՝ հետաքննելու իրադրությունը: Առավոտյան պարզվել է, որ ձայնը ամերիկյան ցլագորտերի ձայնն է եղել, որոնցից հարյուրից հազարավոր սատկած են գտել մոտակա ջրաղացի լճակում:
Գորտերի հետ Ուինդհեմի ամոթալի «ճակատամարտի» մասին լուրը տարածվել է ողջ գաղութում և դարձել տարածաշրջանի անեկդոտ: Միջադեպի մասին բալլադներն ու ուռճացված պատմություններ են ստեղծվել: Քաղաքաբնակները գորտին ընդունել են որպես համայնքի թալիսման՝ ստեղծելով քաղաքային կնիք գորտի պատկերով և օգտագործել են գորտի պատկերով Ուինդհեմի բանկի արժույթ: Գորտերի ճակատամարտի մասին գրվել է «Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերան։ Թրեադ քաղաքի խաչմերուկը Ուիլիմանտիկում խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «Գորտերի կամուրջ»՝ յուրաքանչյուր անկյունում կանգնեցված չորս հսկայական պղնձե գորտերի պատճառով[4][5][6]:
Գորտերի վարքագծի վերաբերյալ տարբեր տեսություններ են բարձրացվել։ Որոշ աղբյուրներ վկայում են այդ ամառվա սաստիկ երաշտի մասին, և ենթադրվում է, որ գորտերը միմյանց հետ կռվել են սակավաջուր հասանելիության համար: Այլ բացատրություններ ենթադրում էին, որ գորտերի մեջ եղել է հիվանդության բռնկում կամ զուգավորում։
Ճակատամարտի գիշեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1754 թվականի հունիսի կամ հուլիսի ամառային գիշերը Ուինդհեմի քաղաքաբնակներին արթնացրել է անսովոր, բիրտ ձայն և նրանք չեն կարողացել բացահայտել ձայնի աղբյուրը։ Տարօրինակ աղմուկը, կարծես եկել է վերևից, և ոմանք աղմուկի մեջ լսել են ձայներ, ինչը ըստ նրանց ենթադրյալ հարձակվող ուժի պահանջներն են եղել կամ սպառնալիքներ իրենց համայնքի նշանավոր անձանց դեմ: Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ հնչել են «Դայեր» և «Էլդերկին» անունները, գյուղի փաստաբանի և գնդապետի անունները։ Արդյունքում աղմուկն այնքան բարձր է եղել, որ զանգվածային հիստերիա է սկսվել, ոմանք համոզված են եղել, որ Արմագեդոնն է սկսել, իսկ մյուսները կարծել են, թե հարձակման են ենթարկվելու: Հաշվի առնելով վերջերս ֆրանսիացիների և հնդկացիների սկսած պատերազմը, ենթադրվել է ֆրանսիացիների, վաբանակիների կամ ալգոնկինների հարձակումը, և զինված հետախույզ են ուղարկել՝ որոշելու իրենց թշնամիների մտադրությունները[7]:
Հետախույզների խումբը անցել է գյուղից արևելք, բլրի վրայով, դեպի Ֆոլեթս ջրաղացի լճակ, որտեղ մեծ թվով ցլագորտեր (լատիներեն՝ Lithobates catesbeianus) են հայտնաբերել, որոնք էլ աղմուկի աղբյուրն են եղել: Հաջորդ օրը հայտնաբերվել են հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր ցլագորտերի դիակներ։ Ուինդհեմ շրջանի պատմությունը և բալլադի ներածությունը նշում են, որ միջադեպի ամռանը սաստիկ երաշտ է եղել, ինչը կտրուկ նվազեցրել է ջրաղացի լճակի ջրի մակարդակը[7]:
Հետևանքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Թեև այն ժամանակ ոչ մի թերթ չի գրել դեպքի մասին, Ուինդհեմ համայնքի գորտերի վախի մասին լուրերը տարածվեցին Կոնեկտիկուտի գաղութում: Միջադեպը հիշատակող ամենավաղ պահպանված փաստաթուղթը 1754 թվականի հուլիսին Աբել Սթայլսի նամակն էր իր եղբորորդուն Էզրա Սթայլսին, որը հետագայում դարձել է Եյլի քոլեջի նախագահ: Երեց Սթայլզը նախքան Ուինդհեմին և ցլագորտերին հիշատակելը մեջբերել է մի հատված Պուբլիուս Օվիդիուսի «Կերպարանափոխություններից», որը վերաբերում էր Լիկիայի գյուղացիներին, որոնք վերածվել են գորտերի[3]։
Ուինդհեմը դարձել է «գաղութների ծիծաղի առարկա»[8] և նրա բնակիչները ենթարկվել են ծաղրի։ Ուիլյամ Ուիվերը գրել է 1857 թվականին, որ Ուինդհեմի բնակիչները չեն կարողանում ճանապարհորդել տնից հեռու՝ առանց ցլագորտերի մասին որևէ բան լսելու[9]։ Դեպքի մասին գրվել են բալլադներ, որնցից մեկում հեգնաբար ասվում է․ «երկար և համառ [կռիվ] մրցակցություն էր, և հաջորդ առավոտ բազմաթիվ հազարավոր մարտիկներ սպանված հայտնաբերվեցին խրամատի երկու կողմերում»[10][2]:
Պատմությունը շարունակվել է տարիների ընթացքում և տարածվել այլ գաղութներում: Պատմությունը հետևել է Ուինդհեմի փաստաբան Էլիֆալետ Դայերին իր ողջ կարիերայի ընթացքում: Մի անգամ Երկրորդ մայրցամաքային կոնգրես ժամանելուն պես նրան դիմավորել են ծիծաղով[7], քանի որ նրա կառքի ետնամասից սատկած ցլագորտ էր կախված[11]։ Միջադեպի մասին հիշատակումները շարունակվեցին մինչև 19-րդ դարը։ Դեյվիդ Հիլհաուսը, գրելով 1826 թվականին Նյու Յորքում օպերա հաճախելու իր առաջին փորձի մասին, ի սկզբանե դժգոհել է․ «աղմուկից, որը ինձ ստիպողաբար հիշեցնում էին հին ժամանակներում Գորտերի ճակատամարտը Ուինդհեմում»[12]:
Միևնույն ժամանակ, Ուինդեմ համայնքը գորտը ընդունել է որպես խորհրդանիշ, քանի որ ճակատամարտը դարձել քաղաքի բանահյուսության մաս: Լճակը, որը նախկինում հայտնի էր որպես «Ֆոլեթի լճակ», վերանվանվել է «Գորտի լճակ»: Ընդունվել է քաղաքային կնիք՝ ցլագորտի ուրվանկարով[13]:
Ըստ բանահավաք Ռիչարդ Դորսոնի՝ Ուինդհեմի գորտը որպես խորհրդանիշ ընդունելը խթանման ձև է եղել, երբ քաղաքը պատմությունը շրջել է իրենց օգտին և օգտագործել է այն՝ տարբերվելու այլ համայնքներից: Ուինդհեմը բացիկներ է պատրաստել, որտեղ պատկերված են հսկա գորտերը կամ «գիշերազգեստով արժանիները», որոնք զրուցում են գորտերի հետ: Դորսոնն ասում էր, որ Ուինդհեմի հանրային գրադարանը տարածում է գրքույկ՝ նվիրված ճակատամարտին նվիրված բալլադներից մեկով և «իր հատորներում տեղադրել է մատենանիշներ՝ գորտի խորհրդանիշով»[14]։
Գորտեր պատկերող թղթադրամներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ուինդհամ բանկը 1832 թվականին արտադրել է գորտի պատկերով թղթադրամներ։ Թղթադրամների ստորին աջ անկյունում, պատկերված էր գորտ, որը նստած է մեկ այլ շրջված և սատկած գորտի վրա: Մինչև 1870-ական թվականները բանկը թողարկել է $1, $2, $3, $5 և $10 անվանական արժեքներով նմանատիպ թղթադրամներ[15][16]։
«Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նասոն Վ. Լևիթը Գորտերի ճակատամարտի պատմությամբ ոգեշնչված 1880-ականներին իր որդու՝ Բերթոնի հետ գրել է «Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերան[8]: Այն տպագրվել է և 1891 թվականին ստացել հեղինակային իրավունք[17]։
Կատակերգական օպերան ռոմանտիկ ենթասյուժե ունի, որտեղ գնդապետ Դայերը փորձում է ամուսնացնել իր դստերը «թուլամիտ անգլիացի երիտասարդի հետ»։ Միևնույն ժամանակ, մի գյուղացի տղա, ով սիրահարված է նրա դստերը, պլանավորում է անգլիացի լորդին գերել մոհեգան հնդկացիների օգնությամբ[17]: Գորտերը հայտնվում են երրորդ գործողության վերջին կեսին որպես «առեղծվածային աղմուկ», և Դայերը համոզված է, որ դա Աստծո ուղերձն է, և նա պետք է թույլ տա իր աղջկան ամուսնանալ այն մարդու հետ, ում նա սիրում է: Այնուհետև գալիս է Դայերի կապիտաններից մեկը և հայտնում, որ աղմուկի պատճառը պարզապես «մարտական գորտերի բազմությունն» էր[8]։
Ուինդհեմի գորտերը» ներկայացվել է Կոնեկտիկուտում 1800-ականների վերջին և 1900-ականների սկզբին: Հաղորդվում էր, որ օպերայի «Գորտերի բալետը» «մեծ ուրախություն է առաջացրել»[18], իսկ «Good Old Windham Flip» երգը անդրադարձել է տեղի ալկոհոլային եփուկին[8][19]։ Օպերայում կան էթնիկ կարծրատիպեր, այդ թվում՝ «Ինջուն» պատերազմական պար, տարբեր կերպարներ՝ գերմանացի՝ Լիմ Բուրգեր անունով, աֆրոամերիկացիներ՝ Դայերի ստրուկները, պարող գնչուներ և խոսքի խանգարում ունեցող անգլիացի լորդ[8]:
«Ուինդհեմի գորտերի» նորացված տարբերակը վերաբեմադրվել է 1983 թվականին Ուիլիմանտիկի հիմնադրման հարյուրամյակի կապակցությամբ։ Կրամերի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ Ռոբերտ Բրույլարդը օպերետն անվանել է «ռեժիսորի մղձավանջ»՝ նշելով դրա սիրողական լիբրետոն և համեմատելով օպերան «Գարուն Հիտլերի համար» մյուզիքլի հետ: Ուինդհեմի թատերական գիլդիան վերաբեմադրել է ստեղծագործությունը 1992 թվականին։ Օպերետի 82 էջանոց դաշնամուրային պարտիտուրը պահվում է Կոնգրեսի գրադարանում[8]։
Գորտերի կամուրջ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թրեադ քաղաքի խաչմերուկը խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «Գորտերի կամուրջ»՝ կամուրջ է Ուիլիմանտիկում, որն անցնում է Ուիլիմանտիկ գետի վրայով: Կամուրջի շինարարությունն ավարտվել է 2000 թվականին և ունի չորս 3.4 մ բարձրության պղնձե գորտեր կամրջի յուրաքանչյուր անկյունում գտնվող հսկա բետոնե սյուների վրա: Նկարիչ Լեո Ջենսենի ստեղծած ծուլորեն նստած գորտերը հարգանքի տուրք են մատուցում Գորտերի ճակատամարտին և կոչվում են Մենի, Վիլի, Ուինդի և Սվիֆթի[20]:
Ուինդհեմի պլանավորման հանձնաժողովի նախագահ Դեյվիդ Է. Ֆիլիփսը, որ 1984 թվականին հրատարակված «Լեգենդար Կոնեկտիկուտ» գրքի հեղինակն է, առաջարկել է կամրջի ձևավորման մեջ ներառել գորտերը: Ուիլիմանտիկի բնակիչները նույնպես առաջարկներ են արել կամրջի համար։ Մեկը առաջարկել է կամուրջը ձևավորել Սլովենիայի Վիշապի կամրջի նմանությամբ, որի երկու ծայրերում վիշապներ կան, որոնք, ըստ տեղական լեգենդի, պետք է պոչերը շարժեն, երբ կույսերն անցնում են կամրջով: Ի պատասխան առաջարկի՝ Մարգարետ Պ. Ռայխը՝ Ուինդհեմի Տարածաշրջանային Պլանավորման Գործակալության գործադիր տնօրենը, ասել է, որ «մենք կցանկանայինք ստեղծել նմանատիպ քաղաքային լեգենդ, բայց գորտերով, և հավանաբար առանց կույսերի»[21]:
Նշումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Միջադեպը նաև անվանվել է «Ուինդհամի գորտերի ճակատամարտ» և «Ուինդհամի գորտերի վախ» անվանումները[1]։
- ↑ Մինչ որոշ պատմություններ նշում են 1758 թվականը որպես Գորտերի ճակատամարտի տարի (Ջոն Ուորներ Բարբերը 1836 թվականին Կոնեկտիկուտի պատմական հավաքածուներ գրքում գրել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել 1758 թվականի հուլիսին[2]), 1754 թվականի հուլիսի 9-ին Էզրա Սթայլսին գրված նամակում նշվում է այդ դեպքը[3]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Hoberman, Michael (2018 թ․ հունիսի 8). «Bridge Ornaments Help Tell the Legend of the Windham Frog Fight». Connecticut History (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 11-ին.
- ↑ 2,0 2,1 D'Agostino, Thomas; Nicholson, Arlene (2011). «Frog Pond and Bridge». Connecticut Ghost Stories and Legends (անգլերեն). Arcadia Publishing. ISBN 978-1-61423-793-8. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
- ↑ 3,0 3,1 «Lawyers and bullfrogs». Isaiah Thomas Broadside Ballads Project. American Antiquarian Society. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հունիսի 8-ին.
- ↑ Bendici, Ray. «The Frog Bridge, Willimantic». Damned Connecticut. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
- ↑ Pelland, Dave (2011 թ․ օգոստոսի 23). «Frog Bridge, Willimantic». CT Monuments.net. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
- ↑ Boyer, Crispin (2012 թ․ մարտի 13). National Geographic Kids Ultimate U. S. Road Trip Atlas: Maps, Games, Activities, and More for Hours of Backseat Fun (անգլերեն). National Geographic Books. ISBN 9781426309335. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Eves, Jamie H., ed. (2023 թ․ փետրվարի 26). «The Great Windham Frog Fight: A History Through Documents». Windham Textile and History Museum. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 4-ին.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 «The Frogs of Windham». Library of Congress. էջ 21. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունիսի 17-ին.
- ↑ Payne, Brigham, et al. (1876) "The Story of Bacchus, and Centennial Souvenir". Hartford, Conn., A. E. Brooks. pp. 37, 64.
- ↑ Bayles, Richard (1889). «The Battle of the Frogs». History of Windham County, Connecticut. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 9-ին.
- ↑ Weaver, William L. (1857). The Battle of the Frogs, at Windham, 1758: With Various Accounts and Three of the Most Popular Ballads on the Subject. Willimantic, CT: James Walden. էջեր 4–6.
- ↑ Gassan, Richard H. (2010). «Tourists and the City: New York's First Tourist Era, 1820–1840». Winterthur Portfolio. 44 (2/3): 235. doi:10.1086/653731. ISSN 0084-0416. JSTOR 10.1086/653731. S2CID 161286806. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 9-ին.
- ↑ Swift, Ruth (1975 թ․ դեկտեմբերի 10). «A History of the Village And The First Congregational Church Windham, Connecticut» (PDF). էջեր 15–16. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 28-ին.
- ↑ Dorson, Richard M. (1978). «Editor's Comment: Boosterism in American Folklore». Journal of the Folklore Institute. 15 (2): 181–182. ISSN 0015-5934. JSTOR 3814093. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 9-ին.
- ↑ Straub, Charles E. (1978 թ․ նոյեմբեր). «The 'Frog' Notes of Windham, Conn». Paper Money. 17 (6): 323–326. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 28-ին.
- ↑ Goldsmith, Stephen L. (2007 թ․ մայիսի 22). «Symbols on American Money» (PDF). Federal Reserve Bank of Philadelphia. էջ 10. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 11-ին.
- ↑ 17,0 17,1 Nord, Kristin (1983 թ․ օգոստոսի 21). «A Froggy Place in History». The New York Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 24-ին.
- ↑ Adams, Gladys S. (1995). «Apel's Opera House». Old Manchester II: The Storytellers (PDF). Manchester Historical Society. էջ 41. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 12-ին.
- ↑ «The Frogs of Windham». Library of Congress. էջ 21. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունիսի 17-ին.
- ↑ Curland, Richard (2018 թ․ փետրվարի 25). «Historically Speaking: Bridge's frogs have roots in Willimantic's past». The Bulletin (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 28-ին.
- ↑ Hamilton, Robert A. (1996 թ․ օգոստոսի 25). «The Frogs (and Spools) of Windham Bridge». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 28-ին.
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գորտերի ճակատամարտ» հոդվածին։ |