Գորդոն Օլպորտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Գորդոն Օլպորտ
Gordon Allport.gif
Ծնվել է նոյեմբերի 11, 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[1][2][3]
Մոնտեզումա, Փարկ շրջան, Ինդիանա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մահացել է հոկտեմբերի 9, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1][2][3] (69 տարեկանում)
Քեմբրիջ, Միդլսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն գիտաշխատող
Հաստատություն(ներ) Հարվարդի համալսարան
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիա
Ալմա մատեր Հարվարդի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին անգլերեն[4]
Պարգևներ APA Award for Distinguished Scientific Contributions to Psychology

Գորդոն Օլպորտ (անգլ.՝ Gordon Willard Allport, 1897-1967) համարվում է հումանիստական հոգեբանության հիմնադիրներից մեկը, որը նա հակադրում էր հոգեվերլուծությանը և բիհեյվիորիզմին։ Օլպորտը անհիմն էր համարում հիվանդ մարդկանց շրջանում հայտնաբերված փաստերի տարածումն առողջ մարդկանց վրա։ Նա անհրաժեշտ էր համարում ոչ միայն հավաքագրել ու նկարագրել դիտարկվող փաստերը, այլև, ինչպես բիհեյվիորիզմի մեջ, բացատրել դրանք։

Օլպորտի տեսության կարևորագույն գաղափարներից էր, որ մարդ իրենից ներկայացնում է բաց և ինքնազարգացող համակարգ։ Նա ելնում էր այն դրույթից, որ մարդ նախ և առաջ սոցիալական էակ է և չի կարող զարգանալ առանց շրջապատող մարդկանց հետ շփվելու։ Պնդելով, որ անձը բաց համակարգ է՝ Օլպորտն ընդգծում էր շրջապատող միջավայրի դերը նրա զարգացման գործընթացում։ Անձի և հասարակության այդ շփումն իրենից չի ներկայացնում միջավայրի հետ հավասարակշռությունը պահպանելու ցանկություն, այլ հանդիսանում է փոխազդեցություն, փոխհաղորդակցում։ Այսպիսով, Օլպորտը դեմ էր այն ժամանակ ընդունված գաղափարին, որ զարգացումը մարդու ադապտացիան է շրջապատող միջավայրին՝ ապացուցելով, որ մարդու զարգացման հիմքում ընկած է այդ հավասարակշռությունը խախտելու պահանջմունքը, ինչպես նաև կատարելագործվելու ու զարգանալու պահանջմունքը։

Օլպորտը առաջիններից էր, ով խոսեց յուրաքանչյուր մարդու յուրահատկության մասին։ Մարդը յուրահատուկ է, որովհետև հանդիսանում է որակների ու պահանջմունքների ինքնապիտ համադրության կրողը, որոնց գիտնականը համարում էր «traite»-գիծ։ Այդ գծերը նա ստորաբաժանում էր հիմնականների և գործիքայինների (ինստրումենտալների)։ Հիմնական գծերը բնածին են, դրանք ուղղորդում են վարքը, իսկ ինստրումենտալները ձևավորում են վարքը և ձևավորվում են կյանքի ընթացքում։ Այդ գծերի համալիրն անձի առանցքն է, որը նրան յուրահատկություն է հաղորդում։ Հասարակությունը նպաստում է որոշ որակների զարգացմանը և խոչընդոտում մյուս որակների ձևավորմանը։ Օլպորտը զարգացնում էր այն դրույթը, որ մարդու բոլոր որակներն ինքնավար են։ Երեխայի այդ գծերը դեռևս ինքնավար չեն և միայն մեծահասակի դեպքում են դրանք ինքնավարություն և անկախություն ձեռք բերում՝ կենսաբանական պահանջմունքներից ու հասարակության ճնշումներից։ Ինքնավարությունը ձևավորված անձի կարևորագույն բնութագրումն է։ Այն հնարավորություն է տալիս հասարակության առջև բաց լինելով պահպանել սեփական անհատականությունը։ Այս կերպ Օլպորտը լուծում է հումանիստական հոգեբանության կարևորագույն խնդիրներից մեկը. այն է՝ նույնականացում-օտարացում հիմնախնդիրը։

Օլպորտը ձևավորեց մարդու հոգեկանի համակարգային հետազոտման սեփական մեթոդները։ Նա ելնում էր այն գաղափարից, որ որոշ գծեր առկա են յուրաքանչյուրի մեջ, տարբերությունը դրանց զարգացվածության մակարդակի, ինքնավարության աստիճանի և անձի կառուցվածքում զբաղեցրած տեղն է։ Հիմնվելով այս դրույթին՝ Օլպորտը ստեղծում է սեփական բազմագործոնային հարցարանները, որոնց միջոցով հետազոտվում են մարդու անձնային գծերի զարգացման օրինաչափությունները։ Ամենահայտնի հարցարաններից է Մինեսոտայի համալսարանի հարցարանը (MMPI), որն այժմ կիրառվում է ոչ միայն անձի կառուցվածքի հետազոտման համար, այլև մասնագիտական պիտանելիության և համատեղության ուսումնասիրման համար։ Այսպիսով, Օլպորտը ձևակերպեց անձի հոգեբանության հումանիստական դպրոցի նոր ուղղության հիմնական դրույթները։[5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb123049472
  5. Հոգեբանություն (դեմքեր, փաստեր): Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ/ Կազմ. Ս.Վ. Հովհաննիսյան, Հ.Ռ. Հովհաննիսյան, Է.Վ. Ասրիյան, խմբ. Հ.Մ. Ավանեսյան - Եր.: ԵՊՀ հրատ., 2010 թ. - 141-142 էջ։