Գլիկոլիպիդներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գլիկոլիպիդներ

Գլիկոլիպիդներ - ( հուն․՝ γλυκός (glykos), քաղցր և λίπος (lípos), ճարպ) բարդ լիպիդներ են, որոնք առաջանում են ածխաջրերի և լիպիդների միացումից: Գլիկոլիպիդների մոլեկուլները կազմված են բևեռային «գլխիկներից» (ածխաջուր) և ոչ բևեռային «պոչիկներից» (ճարպաթթուների մնացորդներ): Գլիկոլիպիդները մտնում են բջջաթաղանթի կազմի մեջ։

Գլիկոլիպիդները լայնորեն տարածված են հյուսվածքներում, հատկապես նյարդային հյուսվածքներում, մասնավորապես ՝ ուղեղի հյուսվածքում: Դրանք գտնվում են հիմնականում պլազմային թաղանթի արտաքին մակերևույթի վրա, որտեղ դրանց մաս կազմող ածխաջրերը այլ ածխաջրերի հետ միասին ձևավորում են գլիկոկալիքսը (հիմնականում կենդանիների մոտ)։

Դասակարգում և գործառույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանիների հյուսվածքներում գլիկոլիպիդների հիմնական ձևը գլիկոսֆինգոլիպիդներն են : Դրանք պարունակում են ցերամիդ, ինչպես նաև մեկ կամ մի քանի ածխաջրերի մնացորդներ: Այս խմբի երկու ամենապարզ միացություններն են գալակտոզիլցերամիդը (GalCer) և գլյուկոզիլցերամիդը (ClcCer): Գալակտոզիլցերամիդը հանդիսանում է ուղեղի և այլ նյարդային հյուսվածքների հիմնական գլիկոսֆինգոլիպիդը։ Այն փոքր քանակությամբ հայտնաբերվում է նաև այլ հյուսվածքներում։ Ոչ նյարդային հյուսվածքներում պարզ գլիկոսֆինգոլիպիդները հիմնականում գլյուկոզիլցերամիդներն են։ Փոքր քանակությամբ դրանք հանդիպում են նաև ուղեղի հյուսվածքներում։

Պլազմային թաղանթի արտաքին շերտում գտնվող գլիկոսֆինգոլիպիդները կարող են մասնակցել միջբջջային փոխազդեցություններին: Դրանց մի մասը հակածիններ են, օրինակ՝ քսենոգենները (Ֆորսմանի հակածինները) և ալոգենիկ հակածինները: Նմանատիպ օլիգոսախարիդային ցանցեր են հայտնաբերվել պլազմային թաղանթի այլ գլիկոպրոտեիններում: Մի շարք գանգլիոզիդներ գործում են որպես բակտերիալ տոքսինների ընկալիչներ (օրինակ՝ խոլերայի տոքսինի, որն սկսում է ադենիլատիկ ցիկլազի ակտիվացման գործընթացը):

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]