Գլեդիչիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Գլեդիչաից)
Գլեդիչիա
Gleditsia triacanthos01.JPEG
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes)
Կարգ Բակլածաղկավորներ (Fabales)
Ընտանիք Բակլազգիներ (Fabaceae)
Ենթաընտանիք Caesalpinioideae
Տրիբա Caesalpinieae
Ցեղ Գլեդիչիա (Gleditsia)
L., 1753
Gleditsia triacanthos01.JPEG
2011-07-25 21-20-41-spines.jpg

Գլեդիչիա, ընդավորների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի ցեղ։ Բունը և ճյուղերը ծածկված են պարզ կամ ճյուղավորված խոշոր փշերով։ Տերևները բարդ փետրաձև են։ Ծաղիկները երկսեռ և միասեռ են, մանր, կանաչավուն, հավաքված ողկուզանման ծաղկաբույլում։ Պտուղը գորշ-կարմրավուն ունդ է։ Սերմերը փայլուն են, ոսպաձև։ Հայտնի է 12 տեսակ, տարածված Ասիայում, հյուսիսային և հարավային Ամերիկայում, Արևադարձային Աֆրիկայում։ ԽՍՀՄ-ում տարածված է վայրի տեսակներից մեկը (G․ caspia), որն աճում է Թալիշի անտառներում (Արևելյան Անդրկովկաս), իսկ կուլտուրական տեսակներից՝ հյուսիսամերիկյան սովորական գլեդիչիա, տարածված է ԽՍՀՄ հարավային Եվրոպական մասում և Միջին Ասիայի պուրակներում, այգիներում։ Ջերմասեր է, լուսասեր, երաշտադիմացկուն։ Բնափայտն օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևաթափ՝ մինչև 35-40 մ բարձրությամբ ծառ է, ունի մինչև 1 մ բնի տրամագիծ։ Բունը և բազմամյա ճյուղերը պատված են խոշոր, ճյուղավորված փշերով։ Տերևները բարդ են, կրկնակի փետրաձև, 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։

Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են։ Պտուղները խոշոր են, երկարավուն՝ մինչև 20-45 սմ երկարությամբ ունդ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Հայաստանում հանդես է գալիս որպես էկոլոգիապես ճկուն ծառատեսակ։ Հաջողությամբ աճում է հատկապես ցածրադիր շրջաններում՝ մինչև 1400-1600 մ բարձրություններում։

Ունի բարդ տերևներ, կրկնակի փետրաձև 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։ Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են, մանր, տարասեռ, հավաքված ծաղկաբույլերում։ Սերմերը մուգ աղյուսագույն են, ունեն ձվաձև տեսք։ Ընձյուղի բնի վրա աճում են 3-ական սրագագաթ ասեղներ։

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լայնորեն օգտագործվում է տարբեր տիպի ու կատեգորիայի տնկարկներում, առանձնապես պաշտպանական անտառաշերտեր ստեղծելիս։ Լուսասեր է, չորադիմացկուն, ջերմասեր, ոչ պահանջկոտ հողի նկատմամբ։ Գնահատվում է որպես բարձր գեղազարդ և դիմացկուն ծառատեսակ, հատկապես սլացիկ՝ ուղիղ բնի, նոսր սաղարթի և գեղեցիկ, խոշոր պտուղների շնորհիվ։ Առանձնապես գեղազարդ են գլեդիչիային անփուշ պարտիզային ձևերը։

Բժշկության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևների թուրմը օգտագործվում է արյան բարձ ճնշումը իջեցնելու, խոլիցտիրինի, ստամոքսի համար։ Տերևները պարունակում են մեծ քանակույամբ C վիտամին և տրիականտին ալկալոիդ, որը վերացնում է մկանների սպազման։

Գյուղատնտեսության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլեդիչան՝ ջերմասեր, լուսասեր, հողի նկատմամբ քիչ պահանջկոտ ծառատեսակ է։ Ցածրադիր և միջին գոտու շրջաններում (ծովի մակերևույթից 1600մ բարձրության վրա այն լայնորեն օգտագործվում է կանաչապատման և ցանկապատ ստեղծելու համար։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 93 CC BY-SA icon 80x15.png