Jump to content

Գիտելիքահեն աշխատող

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գիտելիքահեն աշխատող
զբաղմունք Խմբագրել Wikidata
Ենթակատեգորիաաշխատակից Խմբագրել Wikidata
Թեմայով վերաբերում էմտավոր աշխատանքի արդյունք Խմբագրել Wikidata
Տվյալ գործունեության դաշտknowledge work Խմբագրել Wikidata
Product or material producedծառայություն, information product, մտավոր աշխատանքի արդյունք Խմբագրել Wikidata

Գիտելիքահեն աշխատողը (knowledge worker) այնպիսի մասնագետ է, որի հիմնական կապիտալը սեփական գիտելիքն ու փորձառությունն է: Նման մասնագետների օրինակներ են ՏՏ մասնագետները, բժիշկները, դեղագործները, ճարտարապետները, ճարտարագետները, մաթեմատիկոսները, գիտնականները, դիզայները (designers), հանրային հաշվապահները, իրավաբանները, գրադարանավարները[1], արխիվավարները, խմբագիրները և դասախոսները, որոնց աշխատանքը «ապրուստի համար մտածելն» է[2]:

Սահմանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Գիտելիքահեն աշխատողները պետք է կիրառեն կոնվերգենտ և դիվերգենտ մտածողության համադրություն՝ որպես իրենց աշխատանքի մաս:

Գիտելիքի վրա հիմնված աշխատանքը կարելի է տարբերակել աշխատանքի այլ ձևերից՝ շեշտը դնելով «ոչ սովորական» խնդիրների լուծման վրա, որը պահանջում է կոնվերգենտ (համամիտող) և դիվերգենտ (տարամիտող) մտածողության համադրություն[3]: Սակայն, չնայած այս թեմայով հետազոտությունների և գրականության մեծ քանակին, տերմինի հակիրճ սահմանում գոյություն չունի[4]:

Մոսկոն և ՄաքՔերչերը (2007) ներկայացնում են տարբեր տեսակետներ այս հարցի շուրջ[5]: Նրանք նախ մատնանշում են գիտելիքի աշխատանքի առավել նեղ սահմանումը, ինչպիսին է Ռիչարդ Ֆլորիդայի տեսակետը, որն այն բնորոշում է որպես «սիմվոլների ուղղակի մանիպուլյացիա՝ օրիգինալ գիտելիքի արտադրանք ստեղծելու կամ գոյություն ունեցողին ակնհայտ արժեք ավելացնելու համար»: Սա սահմանափակում է գիտելիքի աշխատանքը հիմնականում ստեղծագործական ոլորտով: Այնուհետև նրանք հակադրում են սա ավելի լայն տեսակետի հետ, որը ներառում է տեղեկատվության մշակումը և տարածումը: Երրորդ տարբերակը դիտարկում է բոլոր այն աշխատողներին, ովքեր ներգրավված են գիտելիքի արտադրանքի ստեղծման և տարածման շղթայում: Հետևաբար, պետք է ընդունել, որ «Գիտելիքահեն աշխատող» տերմինը կարող է ունենալ բավականին լայն իմաստ[5]:

Ճարտարապետը տիպիկ «Գիտելիքահեն աշխատողի» օրինակ է:

Գիտելիքահեն աշխատողներն իրենց ժամանակի մի մասը ծախսում են տեղեկատվության որոնման վրա[6]: Նրանք հաճախ աշխատում են իրենց ղեկավարներից հեռու՝ տարբեր բաժիններում, ժամային գոտիներում կամ հեռավար վայրերից, ինչպիսիք են տնային գրասենյակները և օդանավակայանների սպասասրահները[7]: Քանի որ բիզնեսի կախվածությունը տեղեկատվական տեխնոլոգիաներից աճում է, այն ոլորտների թիվը, որտեղ գործում են Գիտելիքահեն աշխատողները, կտրուկ ընդլայնվել է[8]:

Թեև նրանց երբեմն անվանում են «ոսկե օձիքավորներ» (gold collars)[9]՝ իրենց բարձր աշխատավարձերի և սեփական աշխատանքի ընթացքը վերահսկելու հարցում հարաբերական անկախության պատճառով[10], ներկայիս հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նրանք ավելի հակված են մասնագիտական այրման (burnout) և կազմակերպությունների կողմից խիստ «նորմատիվ վերահսկողության», ի տարբերություն սովորական աշխատողների[11]:

Գիտելիքահեն աշխատողների կառավարումը կարող է դժվարին խնդիր լինել: Նրանց մեծ մասը նախըտնտրում է ինքնավարություն և չի սիրում վերահսկողություն: Նրանք, ովքեր կառավարում են Գիտելիքահեն աշխատողներին, հաճախ հենց իրենք էլ Գիտելիքահեն աշխատողներ են: Նախագծերը պետք է խնամքով դիտարկվեն նախքան հանձնարարելը, քանի որ աշխատողի հետաքրքրությունն ու նպատակները կազդեն որակի վրա:

Լուն (2017)[12] ուսումնասիրել է Գիտելիքահեն աշխատողների մի հատուկ տեսակ՝ ստեղծարար Գիտելիքահեն աշխատողներին: Հետազոտությունը բացահայտում է մի բարդ պատկեր, որտեղ աշխատողները օգտագործում են ստեղծարարության, ունակությունների, տաղանդների, հմտությունների և գիտելիքների համադրություն՝ ապրանքների և ծառայությունների արտադրության համար:

Այս հետազոտությունը[12] բացահայտեց ստեղծարար գիտելիքի աշխատանքի սահմանումը չորս հատուկ դերերի միջոցով՝ քոփիռայթինգ, ստեղծարար տնօրեն, ծրագրային ապահովման ծրագրավորող և համակարգային ծրագրերի կառավարիչ: Ստեղծարար Գիտելիքահեն աշխատողները օգտագործում են կանխատեսող երևակայության, խնդիրների լուծման, խնդիրների որոնման և գաղափարների ու գեղագիտական զգացողությունների ստեղծման համադրություն[12]:

Վերցնելով գեղագիտական զգացողությունը որպես օրինակ՝ ստեղծարար տնօրենի համար դա տեսողական պատկերն է, իսկ ծրագրավորողի համար՝ նորարարական տեխնիկական փորձառությունը, որով գրվում է ծրագիրը:

Այլ ոլորտային կիրառությունները ներառում են էմոցիոնալ կապը գովազդի ոլորտում և արտահայտման ու զգայունության ուժը ՏՏ ոլորտում: Օգտագործվել են այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են «ընդհանուր սպունգ» (general sponge) կամ «սոցիալական քամելեոն» (social chameleon)՝ նկարագրելու համար այն աշխատողներին, ովքեր էմոցիոնալ առումով նույնանում են իրենց լսարանի հետ[12]:

Ստեղծարար աշխատողները պահանջում են նաև ունակություններ և հակումներ: Սերը սեփական աշխատանքի հանդեպ բնորոշ էր ուսումնասիրված բոլոր դերերին: Ինչպես մյուս դերերում, ծրագրավորման ոլորտի ստեղծարար աշխատողից պահանջվում են թիմային աշխատանքի և միջանձնային հմտություններ՝ այլ մասնագիտական ոլորտների ներկայացուցիչների հետ արդյունավետ հաղորդակցվելու համար: Ինչ վերաբերում է կառավարչական դերերին, ապա տեսլական ստեղծելու, համոզելու, ռազմավարություն մշակելու և պլանավորելու կարողությունները անհրաժեշտ հմտություններ են[12]:

Այս ունակությունները շաղկապված են համագործակցային աշխատանքի ձևերի հետ: Աշխատանքի երկու ռեժիմները տատանվում էին անհատականից մինչև համագործակցային: Այս երկու ռեժիմների միջև անցում կատարելու կարողությունը այս աշխատաոճի բարդության մի մասն է:

Ստեղծարար աշխատողները պահանջում են նաև գիտելիքի տարբեր ձևերի ըմբռնում[12]: Դրանք առնչվում են այնպիսի գիտությունների, ինչպիսիք են հումանիտար գիտությունները և արվեստը: Նրանք պահանջում են նաև տեխնիկական գիտելիքներ, ինչպիսիք են մաթեմատիկան և համակարգչային գիտությունները (օրինակ՝ ծրագրային ճարտարագիտություն): ՏՏ ոլորտում ծրագրավորման լեզուների տեխնիկական գիտելիքը հատկապես կարևոր է ծրագրավորողների համար: Սակայն տեխնիկական փորձառության աստիճանը կարող է ավելի քիչ լինել ծրագրերի կառավարչի համար, քանի որ անհրաժեշտ է միայն հասկանալ լեզուն՝ թիմի հետ հաղորդակցվելու համար:

Գիտելիքի վերոնշյալ տեսակները կարող են հանդես գալ բացահայտ ձևաչափերով, որոնք կարելի է սովորել կրթական հաստատություններում: Ինչպես հաստատվել է հետազոտության մեջ, կար նաև ոչ դիսցիպլինար գիտելիք, որը բնույթով ոչ թե բացահայտ էր, այլ լռելյայն (tacit): Հարցազրույցի մասնակիցները նշել են իրենց անցյալի աշխատանքային և կյանքի փորձից բխող լռելյայն փորձառությունները: Գիտելիքի այս ձևը օգտագործվում էր հավաքականորեն՝ որպես թիմ: Համագործակցային այս մոտեցումը պահանջում է թիմի անդամների ուժեղ և թույլ կողմերի լռելյայն իմացություն (հոգեբանության գիտելիք): Այս գործունեության ընթացքում ստեղծարար Գիտելիքահեն աշխատողները կարող են իրենց գործողությունները կատարել անհատապես և/կամ հավաքականորեն՝ որպես նախագծում իրենց ներդրում[12]:

Սահմանման խնդրի նկատմամբ առավել թարմ մոտեցում է առաջարկվել Դե Սորդիի և գործընկերների կողմից (2021), որոնք վերլուծել են 2001-2019 թվականներին հրապարակված 223 ակադեմիական հոդված՝ տերմինի օգտագործման անճշտությունները բացահայտելու համար: Հետազոտողները առաջարկել են տարբերակում՝ հիմնված «հետազոտման» (exploration) և «շահագործման» (exploitation) մեխանիզմների վրա, որոնք բխում են կազմակերպչական նորարարության տեսությունից.

«Գիտելիքի աշխատող» տերմինը վերաբերում է այն մասնագետներին, որոնց աշխատանքն ուղեկցվում է կազմակերպչական գիտելիքի շարունակական, համակարգված և գերակշռող ընդլայնմամբ՝ հետազոտման մեխանիզմի միջոցով: Սա տարբերում է գիտելիքի աշխատողներին այլ աշխատողներից, որոնք գործ ունեն գոյություն ունեցող գիտելիքի հետ (տեղեկատվության աշխատողներ) և որոնց առաջադրանքները հիմնականում ներառում են կազմակերպչական գիտելիքի շահագործումը[13]:

Ըստ այս հայեցակարգի՝ Գիտելիքահեն աշխատողներին բնորոշ են փորձարկում, հայտնագործություն և նորարարություն իրականացնելու գործողությունները, մինչդեռ տեղեկատվության աշխատողները կենտրոնանում են գոյություն ունեցող գիտելիքի ներդրման, կիրառման և արդյունավետության վրա:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Գիտելիքի աշխատանք» տերմինն առաջին անգամ հայտնվել է Փիթեր Դրաքերի «Վաղվա հայտասյուները» (The Landmarks of Tomorrow, 1959) գրքում[14]: Ավելի ուշ՝ 1966 թվականին, Դրաքերը շրջանառության մեջ դրեց «Գիտելիքահեն աշխատող» տերմինը իր «Արդյունավետ ղեկավարը» (The Effective Executive) աշխատության մեջ[15]: 1999-ին նա նշեց, որ «21-րդ դարի հաստատության՝ լինի դա բիզնես, թե ոչ, ամենաարժեքավոր ակտիվը լինելու են նրա Գիտելիքահեն աշխատողները և նրանց արտադրողականությունը»[16]:

Պոլ Ալֆրեդ Վայսը (1960)[17] ասել է, որ «գիտելիքն աճում է օրգանիզմների նման, որտեղ տվյալները ծառայում են որպես սնունդ, որը պետք է յուրացվի, այլ ոչ թե պարզապես պահեստավորվի»: Կառլ Պոպերը (1963) պնդում էր, որ միշտ կա գիտելիքի շարունակական աճի և առաջընթացի կարիք՝ լինի դա լռելյայն (Մայքլ Պոլանի, 1976), թե բացահայտ:

Էլվին Թոֆլերը (1990) նկատել է, որ տիպիկ Գիտելիքահեն աշխատողները (հատկապես ԳՀՓԿ գիտնականներն ու ճարտարագետները) գիտելիքի տնտեսության դարաշրջանում պետք է իրենց տրամադրության տակ ունենան համակարգ՝ սեփական գիտելիքները ստեղծելու, մշակելու և կատարելագործելու համար: Որոշ դեպքերում նրանցից պահանջվում է նաև կառավարել իրենց գործընկերների գիտելիքները:

Իկուջիրո Նոնական (1991)[18] նկարագրել է գիտելիքը որպես նորարարության վառելիք, սակայն մտահոգված էր, որ շատ մենեջերներ չեն հասկանում, թե ինչպես կարելի է լավագույնս օգտագործել գիտելիքը: Նա պնդում էր, որ ընկերություններն ավելի շատ նման են կենդանի օրգանիզմների, քան մեքենաների: Նոնական գիտելիքը դիտարկում էր որպես վերականգնվող և փոփոխվող ռեսուրս, իսկ Գիտելիքահեն աշխատողներին՝ որպես այդ փոփոխության գործակալներ:

Սա հիմք դրեց գիտելիքի կառավարում (KM) նոր պրակտիկայի համար, որը զարգացավ 1990-ականներին՝ ստանդարտ գործիքներով և գործընթացներով Գիտելիքահեն աշխատողներին աջակցելու համար:

Սևիջը (1995) նկարագրում է գիտելիքի վրա կենտրոնացումը որպես մարդկային սոցիալ-տնտեսական զարգացման երրորդ ալիք: Առաջին ալիքը Ագրարային դարաշրջանն էր, որտեղ հարստությունը սահմանվում էր հողի տիրապետմամբ[19]: Երկրորդ ալիքում՝ Արդյունաբերական դարաշրջանում, հարստության հիմքը Կապիտալի (այսինքն՝ գործարանների) սեփականատիրությունն էր: Գիտելիքի դարաշրջանում հարստությունը հիմնված է գիտելիքի տիրապետման և այդ գիտելիքն ապրանքների ու ծառայությունների ստեղծման կամ բարելավման համար օգտագործելու կարողության վրա: Ըստ Սևիջի՝ Գիտելիքի դարաշրջանում աշխատող բնակչության միայն 2%-ը կաշխատի հողի վրա, 10%-ը՝ արդյունաբերության մեջ, իսկ մնացածը կլինեն Գիտելիքահեն աշխատողներ[19]:

21-րդ դար

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դևենպորտը (2005) նշում է, որ գիտելիքի աշխատանքի վերելքը կանխատեսվել է տարիներ շարունակ[2]: Նա մատնանշում է Ֆրից Մախլուպի աշխատանքները, ով դեռ 1958-ին փաստել էր, որ այս ոլորտն աճում է շատ ավելի արագ, քան տնտեսության մնացած հատվածը, և Գիտելիքահեն աշխատողները կազմում էին ԱՄՆ-ի աշխատուժի գրեթե մեկ երրորդը[2]: Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (1981) տվյալներով՝ 1970-ականների սկզբին ԱՄՆ-ի և Կանադայի աշխատող բնակչության շուրջ 40%-ը դասակարգվում էր տեղեկատվական հատվածում[4]:

2016 թվականի դրությամբ՝ 1980 թվականից ի վեր ամեն տարի ավելացել է միջինը 1,9 միլիոն Գիտելիքահեն աշխատողի հաստիք՝ ավելին, քան ցանկացած այլ տիպի աշխատանք[20]:

Թեփսքոթը (2006) տեսնում է ամուր կապ Գիտելիքահեն աշխատողների և նորարարության միջև, սակայն փոխազդեցության տեմպն ու ձևերը դարձել են ավելի զարգացած[21]: Նա նկարագրում է սոցիալական մեդիա գործիքները, որոնք այժմ խթանում են համագործակցության առավել հզոր ձևեր: Գիտելիքահեն աշխատողները զբաղվում են գիտելիքի փոխանակմամբ կազմակերպչական սահմաններից դուրս՝ ձևավորելով փորձագիտական ցանցեր: Որպես օրինակ նա բերում է Լինուքս օպերացիոն համակարգը և «Մարդու գենոմ» նախագիծը[21]:

Պալմերը (2014)[22] հետազոտել է Գիտելիքահեն աշխատողների արտադրողականությունը և աշխատանքային օրինաչափությունները: Նա նշում է, որ արդյունավետ աշխատանքը հիմնված է չկառուցվածքավորված գործընթացների սահուն նավարկման վրա: Ըստ Պալմերի՝ 21-րդ դարի բիզնես մոդելում շեշտը պետք է դրվի Գիտելիքահեն աշխատողներին այնպիսի գործիքներով և ենթակառուցվածքներով ապահովելու վրա, որոնք հնարավորություն կտան հեշտությամբ փոխանակել տեղեկատվությունը:

Ինտերնետի միջոցով իրականացվող տեղեկատվական գործարքների և փոխազդեցությունների համաշխարհային արագ ընդլայնման պատճառով առաջացել է նման գործողություններ կատարելունակ աշխատուժի անընդհատ աճող պահանջարկ: Այժմ գնահատվում է, որ Հյուսիսային Ամերիկայում Գիտելիքահեն աշխատողների թիվը գերազանցում է բոլոր այլ աշխատողներին առնվազն չորսը մեկին հարաբերակցությամբ[23]:

Թեև Գիտելիքահեն աշխատողների դերերը մեծապես համընկնում են բարձրագույն կրթություն պահանջող մասնագիտությունների հետ, այսօրվա կապակցված աշխատավայրում գիտելիքի աշխատանքի համապարփակ բնույթը պահանջում է, որ փաստացի բոլոր աշխատողները որոշակի մակարդակով տիրապետեն այդ հմտություններին: Այդ նպատակով հանրային կրթությունը և համայնքային քոլեջների համակարգերը գնալով ավելի են կենտրոնանում ցմահ կրթության վրա՝ ապահովելու համար, որ ուսանողները ստանան 21-րդ դարում արդյունավետ Գիտելիքահեն աշխատող լինելու համար անհրաժեշտ հմտությունները:

Այժմ աշխատաշուկա մուտք գործող Գիտելիքահեն աշխատողներից շատերը X սերնդի ներկայացուցիչներ են: Այս նոր Գիտելիքահեն աշխատողները ցմահ կրթությունն ավելի բարձր են դասում, քան ցմահ զբաղվածությունը[24]: «Նրանք փնտրում են կարիերայի հնարավորություն, այլ ոչ թե պարզապես աշխատանք, և արժևորում են մասնագիտական աճը»: Ի տարբերություն բեյբի-բումերների, որոնք հմուտ են կոնկրետ ընկերությանը վերաբերող մասնագիտացված գիտելիքների մեջ, X սերնդի Գիտելիքահեն աշխատողները գիտելիքներ են ձեռք բերում բազմաթիվ ընկերություններից և այդ գիտելիքն իրենց հետ տանում են մի կազմակերպությունից մյուսը[24]:

Դերեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտելիքահեն աշխատողները օգուտ են բերում կազմակերպություններին տարբեր ձևերով: Դրանք ներառում են.

  • տվյալների վերլուծություն՝ կապեր հաստատելու համար
  • մուտքային տեղեկատվության գնահատում՝ բարդ կամ հակասական առաջնահերթությունները վերլուծելու համար
  • միտումների (տենդենցների) բացահայտում և ընկալում
  • կապերի հաստատում
  • պատճառահետևանքային կապերի ըմբռնում
  • մտագրոհ իրականացնելու և լայն մտածելու կարողություն դիվերգենտ մտածողությու])
  • խնդրի էությանն անդրադառնալու և կենտրոնանալու կարողություն (կոնվերգենտ մտածողություն)
  • նոր հնարավորությունների ստեղծում
  • ռազմավարության ստեղծում կամ փոփոխում

Գիտելիքահեն աշխատողի այս ներդրումները հակադրվում են այն գործողություններին, որոնք սովորաբար նրանցից չեն պահանջվում, ներառյալ.

  • գործարքների մշակում (transaction processing)
  • առօրյա (ռուտին) առաջադրանքներ
  • աշխատանքի պարզ առաջնահերթությունների սահմանում

Կան մի շարք անցումային առաջադրանքներ, որոնք ներառում են թվացյալ սովորական դերեր, սակայն պահանջում են ավելի խորը տեխնոլոգիական, արտադրանքի կամ հաճախորդի գիտելիքներ: Դրանք ներառում են.

  • տեխնիկական կամ հաճախորդների աջակցության տրամադրում
  • հաճախորդների բացառիկ խնդիրների լուծում
  • անորոշ կամ բաց հարցումների քննարկում

Ընդհանուր առմամբ, եթե գիտելիքը պահպանվում է, Գիտելիքահեն աշխատողի ներդրումները ծառայում են ընկերության գիտելիքի ակտիվների ընդլայնմանը: Թեև դա դժվար է չափել, այն բարձրացնում է կազմակերպության մտավոր կապիտալի ընդհանուր արժեքը: Այն դեպքերում, երբ գիտելիքի ակտիվներն ունեն առևտրային կամ դրամական արժեք, ընկերությունները կարող են արտոնագրել դրանք, ինչից հետո նյութը դառնում է պաշտպանված մտավոր սեփականություն: Դևենպորտը (2005) նշում է, որ նույնիսկ եթե Գիտելիքահեն աշխատողները չեն կազմում աշխատողների մեծամասնությունը, նրանք ունեն ամենամեծ ազդեցությունը տնտեսության վրա:[2]

Ռայնհարդը և գործընկերները (2011) առաջարկել են Գիտելիքահեն աշխատողների դերերի և նրանց ամենօրյա գործողությունների դասակարգման նոր ձև:[3] Նրանց կողմից առաջարկված տիպաբանությունը ներառում է հետևյալ դերերը. «վերահսկող, օգնական, սովորող, կապող, ցանց ստեղծող, կազմակերպիչ, որոնող, կիսվող, լուծող և հետևող»:[3]

Գիտելիքահեն աշխատողների դերերի տիպաբանությունը
Դեր Նկարագրություն Բնորոշ գործողություններ (ակնկալվող)
Վերահսկող (Controller) Մարդիկ, ովքեր վերահսկում են կազմակերպության գործունեությունը հում տեղեկատվության հիման վրա: Վերլուծություն, տարածում, տեղեկատվության կազմակերպում, մոնիտորինգ
Օգնական (Helper) Մարդիկ, ովքեր տեղեկատվություն են փոխանցում ուրիշներին սովորեցնելու համար: Հեղինակում, վերլուծություն, տարածում, հետադարձ կապ, որոնում
Սովորող (Learner) Մարդիկ, ովքեր օգտագործում են տեղեկատվությունը անձնական հմտությունները բարելավելու համար: Ձեռքբերում, վերլուծություն, փորձագետի որոնում, ուսումնառություն
Կապող (Linker) Մարդիկ, ովքեր համադրում են տարբեր աղբյուրների տեղեկատվությունը նոր գիտելիք ստանալու համար: Վերլուծություն, տարածում, տեղեկատվության կազմակերպում, ցանցային փոխազդեցություն
Ցանց ստեղծող (Networker) Մարդիկ, ովքեր ստեղծում են անձնական կամ նախագծային կապեր տեղեկատվության փոխանակման համար: Վերլուծություն, տարածում, փորձագետի որոնում, ցանցային աշխատանք
Կազմակերպիչ (Organizer) Մարդիկ, ովքեր ներգրավված են գործունեության անձնական կամ կազմակերպչական պլանավորման մեջ: Վերլուծություն, տեղեկատվության կազմակերպում, մոնիտորինգ
Որոնող (Retriever) Մարդիկ, ովքեր փնտրում և հավաքում են տեղեկատվություն տվյալ թեմայով: Ձեռքբերում, վերլուծություն, որոնում, տեղեկատվության կազմակերպում
Կիսվող (Sharer) Մարդիկ, ովքեր տեղեկատվություն են տարածում համայնքում: Հեղինակում, համահեղինակում, տարածում, ցանցային փոխազդեցություն
Լուծող (Solver) Մարդիկ, ովքեր գտնում կամ տրամադրում են խնդիրների լուծման եղանակներ: Ձեռքբերում, վերլուծություն, տարածում, ուսումնառություն
Հետևող (Tracker) Մարդիկ, ովքեր վերահսկում և արձագանքում են հնարավոր խնդիրներին: Վերլուծություն, տեղեկատվության որոնում, մոնիտորինգ, ցանցային աշխատանք

Լրացուցիչ համատեքստ և հայեցակարգեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրաքերը (1966) սահմանում է Գիտելիքահեն աշխատողի արտադրողականության վեց գործոն[16]:

  1. Գիտելիքահեն աշխատողի արտադրողականությունը պահանջում է, որ մենք տանք հետևյալ հարցը. «Ո՞րն է առաջադրանքը»:
  2. Այն պահանջում է, որ արտադրողականության պատասխանատվությունը դրվի հենց անհատ Գիտելիքահեն աշխատողների վրա: Գիտելիքահեն աշխատողները պետք է կառավարեն իրենք իրենց:
  3. Շարունակական նորարարությունը պետք է լինի Գիտելիքահեն աշխատողների աշխատանքի, առաջադրանքի և պատասխանատվության մասը:
  4. Գիտելիքի աշխատանքը պահանջում է շարունակական ուսումնառություն աշխատողի կողմից, բայց նաև շարունակական դասավանդում նրա կողմից:
  5. Գիտելիքահեն աշխատողի արտադրողականությունը — առնվազն առաջնահերթորեն — արդյունքի քանակի հարց չէ: Որակը նույնքան կարևոր է:
  6. Ի վերջո, Գիտելիքահեն աշխատողի արտադրողականությունը պահանջում է, որ նրան դիտարկեն և վերաբերվեն որպես «ակտիվի», այլ ոչ թե «ծախսի»: Այն պահանջում է, որ Գիտելիքահեն աշխատողները ցանկանան աշխատել տվյալ կազմակերպության համար՝ նախընտրելով այն բոլոր այլ հնարավորություններից:

Մարդկային փոխազդեցության կառավարման (Human Interaction Management) տեսությունը պնդում է, որ կան 5 սկզբունքներ, որոնք բնորոշում են արդյունավետ գիտելիքի աշխատանքը.

  1. Ստեղծել արդյունավետ թիմեր
  2. Հաղորդակցվել կառուցվածքային ձևով
  3. Ստեղծել, կիսվել և պահպանել գիտելիքը
  4. Համապատասխանեցնել ժամանակը ռազմավարական նպատակներին
  5. Բանակցել հաջորդ քայլերի շուրջ աշխատանքի ընթացքում

Գիտելիքի աշխատանքի մեկ այլ, ավելի թարմ դասակարգում ցույց է տալիս գործունեություն, որը տատանվում է անհատական առաջադրանքներից մինչև համաշխարհային սոցիալական ցանցեր: Գոյություն ունի գիտելիքի աշխատանքի յոթ մակարդակ կամ սանդղակ.

  1. Գիտելիքի աշխատանք (օրինակ՝ գրել, վերլուծել, խորհուրդ տալ). իրականացվում է կազմակերպության բոլոր ոլորտների մասնագետների կողմից: Այն որպես աշխատանքի առանձին տեսակ առաջինը նշվել է Դրաքերի կողմից (1973)[25]:
  2. Գիտելիքի գործառույթներ (օրինակ՝ գիտելիքի որսում, կազմակերպում և հասանելիության ապահովում). իրականացվում է տեխնիկական անձնակազմի կողմից՝ գիտելիքի գործընթացներին աջակցելու համար: Ժամանակակից արմատները կապված են 1970-ականներին տեղեկատվության կառավարման ի հայտ գալու հետ:[26]
  3. Գիտելիքի գործընթացներ (պահպանում, փոխանակում, ինտեգրում). իրականացվում է մասնագիտական խմբերի կողմից՝ որպես գիտելիքի կառավարման ծրագրի մաս:
  4. Գիտելիքի կառավարման ծրագրեր. կապում են գիտելիքի ստեղծումը (օրինակ՝ գիտությունից կամ ուսումնառությունից) դրա կիրառման հետ (օրինակ՝ հաշվետվությունների պատրաստում, ծրագրերի կառավարում):
  5. Գիտելիքի կազմակերպություններ. փոխանցում են արդյունքները (բովանդակություն, ապրանքներ, ծառայություններ) գիտելիքի ծառայությունների տեսքով՝ արտաքին օգտագործման համար:
  6. Գիտելիքի ծառայություններ. աջակցում են այլ կազմակերպչական ծառայություններին և օգուտներ բերում քաղաքացիներին գիտելիքի շուկաների համատեքստում[27]:
  7. Սոցիալական մեդիա ցանցեր. հնարավորություն են տալիս գիտելիքի կազմակերպություններին համատեղ արտադրել գիտելիքի արդյունքներ՝ օգտագործելով զանգվածային սոցիալական ցանցերի ներուժը[21]:

Այս աստիճանակարգը տատանվում է անհատ մասնագետների ջանքերից մինչև գլոբալ մակարդակի ցանցային փոխազդեցություններ: Այս շրջանակը օգտակար է գիտելիքի աշխատանքի բազմաթիվ տեսակները միմյանց նկատմամբ և համաշխարհային գիտելիքի տնտեսության համատեքստում դիրքավորելու համար:

Լուն (2017)[12] ուսումնասիրում է, թե ինչպես է ստեղծարար Գիտելիքահեն աշխատողների խումբն իրականացնում իր աշխատանքը և սովորում դրա ընթացքում: Օգտագործելով Անգլիայի, Ճապոնիայի և Սինգապուրի գովազդի ու ծրագրային ապահովման ոլորտների տվյալները՝ նա մշակել է նոր հայեցակարգային շրջանակ: Հետազոտությունը բացահայտել է ստեղծարար գիտելիքի կիրառման երեք մակարդակ, որոնք վերաբերում են ներոլորտային մոտեցումներին, միջոլորտային մոտեցումներին և ոլորտներում մշակույթի ու պրակտիկայի փոփոխություններին:

Վերջապես, բարդ ստեղծարար գիտելիքի աշխատանքին անհրաժեշտ է աջակցող միջավայր: Նման միջավայրերից մեկը կապված է տեխնիկական բազայի հետ: Տեղեկատվական, հաղորդակցման և էլեկտրոնային տեխնոլոգիաները (ICET) դիտարկվում են որպես կազմակերպչական գործիք, գաղափարների աղբյուր (օրինակ՝ Ինտերնետը) և հայեցակարգի մոդելավորման միջոց: Այս գործիքները թույլ են տալիս Գիտելիքահեն աշխատողներին իրենց էներգիան ուղղել բազմակողմանի գործունեությանը, ինչպիսիք են հսկայական տվյալների վերլուծությունը և նոր տիպի աշխատանքների ստեղծումը (օրինակ՝ վեբ-էջերի դիզայն[12]):

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Materska, Katarzyna (2004). «Librarians in the knowledge age». New Library World. 105 (3/4): 142–148. doi:10.1108/03074800410526776.
  2. 1 2 3 4 Davenport, Thomas H. (2005). Thinking For A Living: How to Get Better Performance and Results From Knowledge Workers. Boston: Harvard Business School Press. ISBN 1-59139-423-6.
  3. 1 2 3 Reinhardt, W.; Schmidt, B.; Sloep, P.; Drachsler, H. (2011). «Knowledge Worker Roles and Actions – Results of Two Empirical Studies». Knowledge and Process Management. 18 (3): 150–174. doi:10.1002/kpm.378. hdl:1820/3523.
  4. 1 2 Pyöriä, P. (2005). «The Concept of Knowledge Work Revisited». Journal of Knowledge Management. 9 (3): 116–127. doi:10.1108/13673270510602818. S2CID 14525882.
  5. 1 2 Mosco, V.; McKercher, C. (2007). «Introduction: Theorizing Knowledge Labor and the Information Society». Knowledge Workers in the Information Society. Lanham: Lexington Books. էջեր vii–xxiv. ISBN 978-0-7391-1781-1.
  6. ↑ Crabtree, R.A., Fox, M.S., Baid, N. (1997). «Case Studies in Coordination Activities and Problems in Collaborative Design» (PDF). Research in Engineering Design. 9 (2): 70–84. doi:10.1007/bf01596483. S2CID 62682852.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  7. ↑ Mcdermott, Michael (2005). «Knowledge Workers: You can gauge their effectiveness». Leadership Excellence. 22 (10): 15–17. ISSN 8756-2308.
  8. ↑ Brătianu, Constantin; Dincă, Violeta Mihaela (2010 թ․ մայիս). «Knowledge Economy Dimensions». Review of International Comparative Management. 11 (2): 210–221.
  9. ↑ Kelley, Robert E. (1986). The Gold-collar Worker: Harnessing the Brainpower of the New Workforce. Reading: Addison-Wesley. ISBN 0-201-11739-8.
  10. ↑ Cortada, James W. (1998). Rise of the Knowledge Worker. Boston: Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-7058-4.
  11. ↑ Jemielniak, Dariusz (2012). The New Knowledge Workers. Cheltenham: Edward Elgar. ISBN 978-1-8484-4753-0.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Loo, S. (2017). «Creative Working in the Knowledge Economy». Routledge & CRC Press (անգլերեն). Վերցված է 2025-09-27-ին.
  13. ↑ De Sordi, José Osvaldo; Azevedo, Marcia Carvalho de; Bianchi, Eliane Maria Pires Giavina; Carandina, Thiago (2021). «Defining the term knowledge worker: Toward improved ontology and operationalization». Knowledge and Process Management. 28 (1): 56–70. doi:10.1002/kpm.1647.
  14. ↑ Drucker, P. F. (1959). The Landmarks of Tomorrow New York: Harper and Row, p.93.
  15. ↑ Drucker, Peter F. (1967). The Effective Executive. New York, NY.: Harper & Row, Publishers, Inc. OL 5534723M.
  16. 1 2 Drucker, Peter F. (1999). Management Challenges of the 21st Century. New York: Harper Business. ISBN 0-88730-998-4.
  17. ↑ Weiss, Paul A. (1960). «Knowledge a growth process». Science. 130 (3415): 1716–1719. Bibcode:1960Sci...131.1716W. doi:10.1126/science.131.3415.1716. PMID 13843743.
  18. ↑ Nonaka, I. (1991). «The Knowledge-Creating Company». Harvard Business Review. 69 (6): 96.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
  19. 1 2 Savage, Charles (1995). Fifth Generation Management: Co-creating through Virtual Enterprising, Dynamic Teaming and Knowledge Networking. Boston: Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-9701-6.
  20. ↑ Zumbrun, Josh (2016-05-04). «The Rise of Knowledge Workers Is Accelerating Despite the Threat of Automation». WSJ (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020-04-20-ին.
  21. 1 2 3 Tapscott, Don; Williams, Anthony D. (2006). Wikinomics: How Mass Collaboration Changes Everything. New York: Penguin. ISBN 1-59184-138-0.
  22. ↑ Palmer, Nathaniel (2014). Empowering Knowledge Workers.Future Strategies Inc. 978-0-984976478. "Where is ACM Today?"
  23. ↑ Haag, S.; Cummings, M.; McCubbrey, D.; Pinsonneault, A.; Donovan, R. (2006). Management Information Systems for the Information Age (3rd Canadian ed.). Canada: McGraw Hill Ryerson. ISBN 0-07-095569-7.
  24. 1 2 Bogdanowicz, Maureen S.; Bailey, Elaine K. (2002). «The Value of Knowledge and the Values of the New Knowledge Worker: Generation X in the New Economy». Journal of European Industrial Training. 26 (2–4): 125–129. doi:10.1108/03090590210422003.
  25. ↑ Drucker, Peter F. (1973). Management: Tasks, Responsibilities, Practices. New York: Harper & Row. ISBN 0-06-011092-9.
  26. ↑ Mcgee, James; Prusak, Lawrence (1993). Managing Information Strategically: Increase Your Company's Competitiveness and Efficiency by Using Information as a Strategic Tool. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-57544-5.
  27. ↑ Simard, Albert; Broome, John; Drury, Malcolm; Haddon, Brian; O'Neil, Bob; Pasho, Dave (2007). Understanding Knowledge Services at Natural Resources Canada. Ottawa: Natural Resources Canada, Knowledge Services Task Group. ISBN 978-0-662-44528-9.

Լրացուցիչ ընթերցանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Գիտելիքահեն_աշխատող&oldid=10832059» էջից