Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն

Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն;
Տեսակ	կառավարական կազմակերպություն, Ավստրալիայի պետական մարմին, պրոդյուսերական ընկերություն և research organization?
Երկիր	Ավստրալիա
Հապավում	CSIRO
Հիմնադրված	մայիսի 19, 1949
Գլխադասային գրասենյակ	Կանբերրա, Ավստրալիա
Կայք	csiro.au(անգլ.)

Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպությունը, կրճատ՝ ԳԱՀՀԿ (CSIRO, անգլ.՝ Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) Ավստրալիայի կառավարության գործակալություն է, որը պատասխանատու է գիտական հետազոտությունների և դրանց առևտրային ու արդյունաբերական կիրառությունների համար։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Կանբերայում։ 2024 թվականի դրությամբ ԳԱՀՀԿ-ն ունի ավելի քան 50 կենտրոն Ավստրալիայում, ինչպես նաև ներկայացվածություն Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, և ունի 6,618 աշխատակից։

Ավստրալիայում դաշնային ֆինանսավորմամբ գիտական հետազոտությունները սկսվել են 1916 թվականին՝ Գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական խորհրդի ստեղծմամբ։ 1920 թվականին այն վերանվանվել է Գիտության և արդյունաբերության համագործակցային ինստիտուտ, սակայն ֆինանսավորման պակասի պատճառով երկու կառույցներն էլ սահմանափակ արդյունավետություն ունեին։ 1926 թվականին ստեղծվեց Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների խորհուրդը (ԳԱՀԽ), որը ամրապնդեց ազգային գիտական ղեկավարումը և ընդլայնեց հետազոտական ֆինանսավորումը։ 1949 թվականին օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում կազմակերպությունը ստացավ ներկայիս անվանումը՝ Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation՝ CSIRO։

ԳԱՀՀԿ-ի հայտնի ձեռքբերումներից են ատոմային կլանման սպեկտրաչափության մշակումը, վաղ Wi-Fi տեխնոլոգիայի կարևոր բաղադրիչների ստեղծումը, առաջին առևտրային հաջողություն ունեցած պոլիմերային թղթադրամը, Aerogard միջատավանիչը, ինչպես նաև ճագարների պոպուլյացիայի վերահսկման համար միքսոմատոզի և ճագարների կալիցիվիրուսի կիրառումը։

Կառուցվածք

ԳԱՀՀԿ-ն ղեկավարվում է Ավստրալիայի կառավարության կողմից նշանակվող խորհրդի միջոցով։ 2025 թվականի դրությամբ խորհրդի նախագահն է Մինգ Լոնգը^[1]։ Կառավարման կազմում ներառված են ութ տնօրեններ, այդ թվում՝ գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ Դագ Հիլթոնը^[1]^[2]։

Հետազոտական ուղղություններ

ԳԱՀՀԿ-ի գործունեությունը կազմակերպված է հետազոտական բիզնես միավորների, ազգային ենթակառուցվածքների ու հավաքածուների և ծառայությունների միջոցով^[3]։ Հիմնական հետազոտական ուղղություններն են գյուղատնտեսությունը և սնունդը, առողջապահությունն ու կենսաանվտանգությունը, Data61 թվային և տվյալագիտության ստորաբաժանումը, էներգետիկան, արտադրությունը, հանքային ռեսուրսները, տիեզերքը և աստղագիտությունը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրը^[4]։

Կազմակերպությունը կառավարում է մի շարք ազգային գիտական ենթակառուցվածքներ, այդ թվում՝ Հիվանդությունների պատրաստվածության ավստրալական կենտրոնը, Ավստրալիայի աստղադիտակների ազգային ենթակառուցվածքը, Կանբերայի խորը տիեզերքի կապի համալիրը, Ծովագնացության ազգային կառույցը՝ ԹՆ Ինվեստիգեյթոր հետազոտական նավով, Նյու Նորսիա ցամաքային կայանը և Պավսլիի գերհամակարգչային կենտրոնը։

ԳԱՀՀԿ-ն նաև պահպանում է կենսաբանական և բնապահպանական կարևոր ազգային հավաքածուներ, ներառյալ Կենդանի Ավստրալիայի ատլասը, Ավստրալիայի ազգային միջատների հավաքածուն, Ավստրալիայի ազգային հերբարիումը, կենդանիների, ձկների, սերմերի և հողի ազգային հավաքածուները, ինչպես նաև Քեյփ Գրիմ օդային արխիվը^[5]։

Պատմություն

Բիլի Հյուզի նախաձեռնությամբ 1915 թվականին գումարվեց խորհրդաժողով՝ գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական մարմին ստեղծելու համար։ 1916 թվականին ձևավորվեց Գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական խորհուրդը, իսկ 1920 թվականին այն վերակազմավորվեց որպես Գիտության և արդյունաբերության համագործակցային ինստիտուտ^[6]։ 1926 թվականի օրենքով ստեղծվեց ԳԱՀԽ-ը, որը արագ զարգացավ և կենտրոնացավ հատկապես գյուղատնտեսության, կենդանիների առողջության, սննդի, արտադրության և արդյունաբերական հետազոտությունների վրա։

1949 թվականին կառույցը վերանվանվեց ԳԱՀՀԿ։ Իան Քլունիս Ռոսի ղեկավարությամբ այն ընդլայնվեց դեպի ռադիոաստղագիտություն, արդյունաբերական քիմիա, արևային էներգիա, գյուղատնտեսական ճարտարագիտություն և այլ ոլորտներ։ 1949 թվականից հետո կազմակերպությունը աստիճանաբար ընդգրկեց գրեթե բոլոր հիմնական արդյունաբերական, բնապահպանական, սննդային, ջրային և քաղաքաշինական ուղղությունները։

ԳԱՀՀԿ-ն կարևոր դեր է ունեցել ռադիոաստղագիտության և հաշվողական տեխնիկայի զարգացման մեջ։ Նրա գիտնականները կառուցել են աշխարհի առաջին արևային ռադիոսպեկտրոգրաֆներից մեկը, իսկ CSIRAC համակարգիչը, որի առաջին ծրագիրը գործարկվել է 1949 թվականին, համարվում է աշխարհում պահպանված միակ առաջին սերնդի համակարգիչը։

Գյուտեր և ձեռքբերումներ

ԳԱՀՀԿ-ի նշանավոր գյուտերի և տեխնոլոգիական ներդրումների թվում են՝

Aerogard միջատավանիչը,
Ատոմային կլանման սպեկտրաչափությունը,
պոլիմերային թղթադրամը,
Պարկես աստղադիտարանը,
Relenza հակագրիպային դեղամիջոցը,
UltraBattery մարտկոցային տեխնոլոգիան,
Wi-Fi տեխնոլոգիայի հիմնական բաղադրիչները^[7],
Zebedee շարժական 3Դ Լիդար քարտեզագրման համակարգը։

Կառավարում

1926 թվականին ԳԱՀԽ-ը ղեկավարում էր երեք անդամից բաղկացած գործադիր կոմիտեն։ Հետագայում նախագահի և գլխավոր գործադիր տնօրենի դերերը մի քանի անգամ փոխվել են։ 1986 թվականին Ավստրալիայի կառավարությունը վերաձևեց կառավարման համակարգը՝ ստեղծելով ոչ գործադիր անդամներով խորհուրդ և առանձին գլխավոր գործադիր տնօրեն։ Այս համակարգով խորհուրդը պատասխանատու է ընդհանուր ռազմավարության, կառավարման և կատարողականի համար, իսկ գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ կազմակերպության ամենօրյա կառավարման համար^[8]։

Վեճեր

ԳԱՀՀԿ-ն մի շարք անգամներ հայտնվել է հանրային վեճերի կենտրոնում։ Դրանցից են Total Wellbeing Diet սննդակարգի շուրջ քննադատությունները, Wi-Fi արտոնագրի վերաբերյալ դատական գործընթացները և արտոնագրային եկամուտների շուրջ քննարկումները, 2011 թվականին Գրինփիսի ակտիվիստների կողմից գենետիկորեն ձևափոխված ցորենի փորձադաշտի վնասումը, ինչպես նաև աշխատավայրում հետապնդումների և ներքին կառավարման վերաբերյալ հրապարակային մեղադրանքները։

Ծանոթագրություններ

1 2 «CSIRO Board Members». Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
↑ «CSIRO Executive Team». Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
↑ «CSIRO Operating Model».
↑ CSIRO. «Business units». www.csiro.au (անգլերեն). Վերցված է 2025-06-05-ին.
↑ «Cape Grim Air». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
↑ «Advisory Council of Science and Industry». Encyclopedia of Australian Science and Innovation. Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation. 2000 թ․ մարտի 17. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 26-ին.
↑ «CSIRO's WLAN patent». 2016 թ․ հունվարի 29.
↑ «Chief Executives and Chairs». CSIROpedia. CSIRO. 2018 թ․ ապրիլ. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-12-22-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 16-ին.

Արտաքին հղումներ

Պաշտոնական կայք

Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն» հոդվածին։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն» հոդվածին։

[CSIRO_Board_Members-1] 1 2 «CSIRO Board Members». Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.

[2] «CSIRO Executive Team». Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.

[3] «CSIRO Operating Model».

[4] CSIRO. «Business units». www.csiro.au (անգլերեն). Վերցված է 2025-06-05-ին.

[5] «Cape Grim Air». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 8-ին.

[encyc-6] «Advisory Council of Science and Industry». Encyclopedia of Australian Science and Innovation. Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation. 2000 թ․ մարտի 17. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 26-ին.

[7] «CSIRO's WLAN patent». 2016 թ․ հունվարի 29.

[heads-8] «Chief Executives and Chairs». CSIROpedia. CSIRO. 2018 թ․ ապրիլ. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-12-22-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 16-ին.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]