Գերդ ֆոն Ռունդշտադտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գերդ ֆոն Ռունդշտադտ
գերմ.՝ Gerd von Rundstedt
Bundesarchiv Bild 183-L08129, Gerd v. Rundstedt.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 12, 1875(1875-12-12)[1][2][3]
ԾննդավայրԱշերսլեբեն, Գերմանիա[4]
Մահացել էփետրվարի 24, 1953(1953-02-24)[1][2][3] (77 տարեկանում)
Մահվան վայրՀաննովեր, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[4]
ԳերեզմանStadtfriedhof Stöcken
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա
ԿրթությունPrussian Military Academy?
Մասնագիտությունսպա և զինվոր
Ծնողներհայր՝ Gerd von Rundstedt?
Պարգևներ և
մրցանակներ
«Զինվորական ծառայության համար» 3-րդ դասի խաչ Albert Order? Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves and Swords? Միխայ Խիզախի շքանշան Իտալիայի թագի շքանշան Թագի շքանշան 1914/1918 պատերազմի վետերանի պատվավոր խաչ Սպիտակ բազեյի շքանշան Sudetenland Medal? Saxe-Ernestine House Order? Military Merit Order? Հոհենցոլերնների տան շքանշան և Wehrmacht Long Service Award?
Ստորագրություն
Gerd von Rundstedt Signature.svg
Gerd von Rundstedt Վիքիպահեստում

Կառլ Ռուդոլֆ Գերդ ֆոն Ռունդշտադտ (դեկտեմբերի 12, 1875(1875-12-12)[1][2][3], Աշերսլեբեն, Գերմանիա[4] - փետրվարի 24, 1953(1953-02-24)[1][2][3], Հաննովեր, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[4]) Վերմախտի գերմանացի ֆելդմարշալ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:

Ծնված երկարատև զինվորական ավանդույնթներ ունեցող պրուսական ընտանիքում` Ռունդշտադտը մտել է Պրուսական բանակ 1892 թվականին: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա եղել է հիմնականում շտաբի սպա: Միջպատերազմական տարիներին նա շարունակել է զինվորականի կարիերան` հասնելով գեներալ գնդապետի կոչմանը 1938 թվականին:

Նա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին եղել է Բանակային խումբ հարավի հրամանատար Լեհաստան ներխուժման ժամանակ: Նա եղել է Բանակային խումբ A-ի հրամանատար Ֆրանսիական ռազմագործողության ժամանակ և առանցքային դերակատարում է ունեցել Դանկիրկի ճակատամարտում: Նրան շնորհվել է ֆելդմարշալի կոչում 1940 թվականին: ԽՍՀՄ ներխուժման ժամանակ նա եղել է Բանակային խումբ հարավի հրամանատար` իրականացնելով պատմության մեջ խոշորագույն շրջափակումը` Կիևի ճակատամարտում: Նա հեռացվել է հրամանատարի պաշտոնից 1941 թվականի դեկտեմբերին, սակայն վերադարձվել է 1942 թվականին և նշանակվել Արևմուտքում գլխավոր հրամանատար:

Նա հեռազվեց 1944 թվականի հուլիսին գերմանացիների կողմից Նորմանդիայի պարտությունից հետո, սակայն նորից հետ կանչվեց որպես Արևմուտքի գլխավոր հրամանատար սեպտեմբերին` մնալով այս պաշտոնին մինչև Ադոլֆ Հիտլերի կողմից վերջնական հեռացումը 1945 թվականի մարտին: Ռունդշտադտը տեղյակ էր Հիտլերի դեմ իրականացվելիք տարբեր գործողություններից, սակայն չէր սատարել նրանց: Պատերազմից հետո նրան մեղադրեցին պատերազմական հանցագործություններում, սակայն նա չկրեց պատիժը իր տարիքի և վատառողջության պատճառով: Նա ազատվեց 1949 թվականին և մահացավ 1953 թվականին:

Վաղ կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերդ ֆոն Ռունդշտադտը ծնվել է Արշելսլեբենում, որը գտնվում էր Հալլեի հյուսիում, Պրուսական Սաքսոնիա (ներկայումս Սաքսոնիա-Անհալթ): Նա Գերդ Արնոլդ Կոնրադ ֆոն Ռունդշտադտի ավագ որդին էր, ով հեծելազորի սպա էր և ծառայել էր Ֆրանս-պրուսական պատերազմում: Ռունդշտադտները հին ազնվական ընտանիք էին, որի արմատները գալիս էր 12-րդ դարից և համարվում էին Uradel-ի կամ հին ազնվականության անդամ, չնայած նրանք չունեին կոչումներ և հարուստ չէին: Ենթադրաբար Ռունդշտադտ տղամարդիկ ծառայել են Պրուսական բանակում Ֆրիդրիխ Մեծի ժամանակներից: Ռունդշտադտի մայր Ադելհեյդ Ֆիշերը ուներ Հուգենոտի արմատներ[5]: Նա չորս եղբայրենրից ավագն էր, բոլորը դարձան բանակի սպաներ: Ռունդշտադտը կրթություն է ստացել ինչպես հարիր է պրուսական զինվորական ընտանիքի ներկայացուցչին: Կրտսեր սպայական քոլեջ Դիցում, որից հետո ռազմական ակադեմիա Բեռլինի Լիխտերֆելդեում[6]:

Ի վիճակի չլինելով վճարել հեծելազորի ստորաբաժանման վարձը[7]` Ռունդշտադտը միացավ 83-րդ հետևակային դասակին 1892 թվականի մարտին, որպես կրտսեր սպա: Դասակը տեղակայված էր Կասելում, որը համարվում է նրա հայրենի քաղաքը և մնաց այդ կարգավիճակում մինչև 1945 թվականը: Նա ցանկանում էր ուսումը շարունակել Հանովերում մինչև 1893 թվականը, երբ նա ստացավ լեյտենանտի կոչում: Նա լավ տպավորություն թողեց իր տարեկիցների վրա: 1903 թվականին նա ուղարկվեց վարկանիշային Բեռլինի Պատերազմի ակադեմիա (Kriegsakademie) երեք տարով:

Ռունդշտադտը միացավ Գլխավոր շտաբին 1907 թվականի ապրիլին և ծառայեց այնտեղ մինչև 1914 թվականի հուլիսը, երբ նա նշանակվեց 22-րդ պահեստազորային դիվիզիայում: Այս դիվիզիան XI կորպուսի մասն էր, որն իր հերթին գեներալ Ալեքսանդր ֆոն Կլյուկի Առաջին բանակի մասն էր: 1914 թվականին այս բանակը տեղակայվեց Բելգիայի սահմանի երկայնքով` պատրաստվելով ներխուժել Բելգիա և Ֆրանսիա:

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռունդշտադտը ծառայել է 22-րդ դիվիզիայի շտաբի պետ Բելգիա ներխուժման ժամանակ, բայց չի մասնակցել ռազմական գործողություններին, քանի որ նրա դիվիզիան ներգրավված էր պահեստայինների կազմում սկզբնական գրոհի ժամանակ: 1914 թվականի դեկտեմբերին տառապելով թոքերի բորբոքումից` նրան շնորհվեց մայորի կոչում և տեղափոխեցին Անտվերպենի զինվորական կառավարություն: 1915 թվականի ապրիլին նրա առողջական վիճակը վերականգնվեց և նա նշանակվեց 86-րդ հետևակային դիվիզիայի շտաբի պետ գեներալ Մաքս ֆոն Գալվիցի զորքերում Արևելյան ռազմաճակատում: Սեպտեմբերին նրան նորից տրվեց վարչական պաշտոն Գերմանիայի կողմից օկուպացված Լեհաստանի զինվորական կառավարությունում, որը գտնվում էր Վարշավայում: Նա մնաց այս պաշտոնում մինչև 1916 թվականի նոյեմբերը, երբ նա նշանակվեց XXV պահեստային կորպուսի շտաբի պետ, որը կռվում էր Կարպատներում: Այստեղ նա մարտի դուրս եկավ ռուսների դեմ: 1917 թվականի հոկտեմբերին նա նշանակվեց LIII կորպուսի շտաբի պետ հյուսիսային Լեհաստանում: Հաջորդ ամիս այնուամենայնիվ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը բերեց ռուսական բանակների լուծարմենը և պատերազմի ավարտին Արևելյան ճակատում: 1918 թվականի օգոստոսին Ռունդշտադտը տեղափոխվեց արևմուտք որպես XV կորպուսի շտաբի պետ Էլզասում գեներալ Ֆելիքս ֆոն Բոթմերի հրամանատարության ներքո: Այստեղ նա մնաց մինչև պատերազմի ավարտը նոյեմբերին: Բոթմերը նրան բնորոշեց որպես գերազանց շտաբի սպա և զվարթ ընկեր: Նա պարգևատրվեց առաջին աստիճանի Երկաթե խաչ և ներկայացվեց Pour le Mérite պարգևին, բայց չստացավ այն: Նա այսպիսով ավարտեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը չնայած դեռ մայոր էր, սակայն շտաբի սպայի բարձր վարկանիշով[8]:

Վայմարյան հանրապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռունդշտադտի կորպուսը ներքաշվեց Գերմանիայի հեղափոխությանը, որտեղ պարտությունից հետո սպաների մեծ մասը զորացրվեց, սակայն նա մնաց բանակում, հիմնականում գեներալ Վելհելմ Գրյուների խնդրանքով, ով ստանձնեց բանակի առաջնորդությունը: Նա արագորեն վերամիավորվեց գլխավոր շտաբին, բայց այն կազմալուծվեց համաձայն 1919 թվականի հունսիսն ստորագրված Վերսալյան պայմանագրի դրույթների: Հոկտեմբերին Ռունդշտադտը նշանակվեց Շտուտգարտում տեղակայված (Wehrkreis) V ռազմական շրջանի շտաբում: Երբ նա այնտեղ էր 1920 թվականի մարտին տեղի ունեցավ ռազմական հեղաշրջման փորձ հայտնի Կապյան հեղաշրջում անվամբ: Բերգմանն ու Ռունդշտադտ բանակի մյուս հրամանատարների նման հրաժարվեցին սատարել հեղաշրջման փորձը[9]: Սա չէր նշանակում, որ նա հարում էր Վայմարյան հանրապետությանը, նա մնում էր մոնարխիստ[10]: Նա գտնում էր, որ բանակի սպաները չպետք է զբաղվեն քաղաքականությամբ և նրանք պետք է սատարեն տվյալ օրվա կառավարության անկախ նրա բնավորությունից: Նրա տեսակետը շատ մեծ դեր խաղաց նրա կարիերայում: Նա 1946 թվականի Նյուրնբերգյան դատավարության ժամանակ ասել է. «Մենք գեներալներս ոչ մի առնչություն չենք ունեցել քաղաքականության հետ: Մենք չենք մասնակցել քաղաքական քննարկումներին և մենք չենք կայացրել քաղաքական որոշումներ»[11]:

Ռունդշտադտն արագորեն աճեց փոքր 100.000-անոց բանակում (Ռայխսվեր), որը թույլատրված էր Վերսալյան պայմանագրով: 1920 թվականի մայիսին նա դարձավ 3-րդ հեծելազորային դիվիզիայի շտաբի պետ, որը տեղակայված էր Վայմարում, այսպիսով հասնելով իր վաղեմի երազանքին, դառնալ հեծելազորի հրամանատար: Նրան շնորհվեց լեյտենանտ գնդապետի (Oberstleutnant) կոչում 1920 թվականին և գնդապետի կոչում 1923 թվականին, երբ նա տեղափոխվեց Wehrkreis II, տեղակայված Շեցինում: 1926 թվականին նա շտաբի պետից դարձավ խմբի հրամանատար (Gruppenkommando) 2, որը ծածկում էր ամբողջ արևմտյան Գերմանիան և տեղակայված էր Կասելում ու շնորվեց գեներալ մայորի (Generalmajor) կոչում: 1928 թվականին Ռունդշտադտը վերջապես թողեց շտաբի պաշտոնները և դարձավ 2-րդ հեծելազորային դիվիզիայի հրամանատար, տեղակայված Վրոցլավում: Այն սահմանամերձ գոտի էր, երբ Գերմանիան ուներ մտերիմ հարաբերություններ Լեհաստանի հետ և այդ ժամանակ Լեհաստանն ուներ շատ ավելի մեծ բանակ, քան Գերմանիան:

1932 թվականի հունվարին Ռունդշտադտը նշանակվեց Wehrkreis III-ի հրամանատար, տեղակայված Բեռլինում և նաև տրվեց 3-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատարությունը: Այսպիսով նա 57 տարեկանում ստացավ Գերմանիայի բանակի ամենաբարձր կոչումը` գեներալ լեյտենանտ (Generalleutnant): Սա նաև հնարավորություն տվեց մտերմիկ կապ հաստատել քաղաքական աշխարհի հետ, երբ սկսվել էր Մեծ ճգնաժամը և Հիտլերի Նացիստական կուսակցության վերելքը: Պաշտպանության նախարար գեներալ Կուրտ ֆոն Շլեյխերը ցանկանում էր Պրուսայի կառավարություն բերել նացիստներին և կանցլեր Ֆրանց ֆոն Պապենը նախատեսում էր Պրուսիայի կառավարությունից զրկել սոցիալ դեմոկրատներին: Չնայած Ռունդշտադտը չէր սիրում քաղաքականությունը, նա չէր կարող չխառվել այս գործընթացներին: 1932 թվականի հուլիսին Պապենը օգտագործեց իր արտագարգ լիազորությունները Պրուսիայի կառավարությունից ազատվելուց հետո: Բեռլինում հայտարարվեց արտակարգ դրություն և Ռունդշտադտը նշանակվեց արտակարգ ռեժիմի պատասխանատու: Նա ընդդիմացավ Պապենին այս դրությունը հայտարարելու համար, որը տևեց մի քանի օր: Հեկտեմբերին Ռունդշտադտին շնորհվեց գեներալի կոչում և տրվեց Gruppenkommando 1-ի հրամանատարությունը, որը ծածկում էր ամբողջ արևելյան Գերմանիան:

Ծառայություն նացիստական ռեժիմին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1933 թվականի հունվարին Հիտլերը դարձավ կանցլեր և մի քանի ամսվա ընթացքում` դիկտատոր: Պաշտպանության նախարար գեներալ Վերներ ֆոն Բլոմբերգը հավաստիացնում էր, որ բանակը հավատարիմ է նոր ռեժիմին: Փետրվարին նա կազմակերպեց Հիտլերի և առաջատար գեներալների հանդիպում, որին մասնակցում էր նաև Ռունդշտադտը: Հիտլերը հավաստիացրեց, որ նա ցանկանում է ունենալ ուժեղ բանակ և ինքը միջամտություն չի ունենա ներքին գործերին: Ռունշտադտը բավարարված էր դրանով, սակայն անձնական խոսակցություններում հստակ ցույց էր տալիս որ չի հավանում Նացիստական ռեժիմը: Նա նաև ասել էր, որ այնուհանդերձ ոչինչ չի անի նոր ռեժիմի դեմ[12]: 1934 թվականին, երբ գեներալ Կուրտ ֆոն Համերշտայն-Էկուորդը դուրս եկավ գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնից, Հիտլերը ցանկանում էր նշանակել գեներալ Վալտեր ֆոն Ռեյխենաուին նրա փոխարեն: Ռունդշտադտը մի քանի առաջատար սպաների գլխավորությամբ ընդդիմացավ այս նշանակմանը` պատճառաբանելով, որ Ռեյխենաուն չափազանց բաց աջակցում է ռեժիմին: Հիտլերը և Բլոմբերգը տեղի տվեցին և պաշտոնին նշանակվեց գեներալ Վերներ ֆոն Ֆրիտչը: Երբ Ֆրիտչը ստիպված էր հեռանալ 1938 թվականին, Ռունդշտադտը նորից ընդդիմացավ Ռեյխենաուի նշանակմանը և պատոնը անցավ գեներալ Վալտեր ֆոն Բրաուխիչին[13]:

Ռունդշտադտը, Վերներ ֆոն Ֆրիտչը և Վերներ ֆոն Բլոմբերգը հիշատակի արարողությանը Բեռինում 1934 թվականին:

Բանակի մեծ մասի նման Ռունդշտադտը նույնպես վախենում էր Շտուրմային խմբերի իշանության աճից և օգնեց դրանց ճնշման գործում, չնայած նա և շատերը հիասթափվեցին, երբ երկու գեներալներ Սլեյչերը և Ֆերդինանդ ֆոն Բրեդովը սպանվեցին: Նա այն առաջատար սպաների շարքում էր, ովեքր ճնշում գործադրեցին Հիտլերի վրա, որպեսզի այս երկու գեներալները արդարաձվեն, սակայն գաղտնի:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]