Գեորգ Զիմել

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գեորգ Զիմել
գերմ.՝ Georg Simmel
Simmel 01.JPG
Ծնվել է մարտի 1, 1858(1858-03-01)[1][2][3][4]
Բեռլին, Գերմանական միություն[1]
Մահացել է սեպտեմբերի 26, 1918(1918-09-26)[2] (60 տարեկանում)
Ստրասբուրգ
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Դավանանք աթեիզմ
Ուղղություն Նեոկանտականություն
Մասնագիտություն փիլիսոփա, սոցիոլոգ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Հումբոլդտի համալսարան
Գործունեության ոլորտ փիլիսոփայություն և sociology of religion
Ալմա մատեր Հումբոլդտի համալսարան
Գիտական աստիճան փիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[2]
Հայտնի աշակերտներ Erich Rothacker և Karl Mannheim
Ազդվել է Մաքս Վեբեր
Georg Simmel Վիքիպահեստում

Գեորգ Զիմել (գերմ.՝ Georg Simmel, մարտի 1, 1858(1858-03-01)[1][2][3][4], Բեռլին, Գերմանական միություն[1] - սեպտեմբերի 26, 1918(1918-09-26)[2], Ստրասբուրգ), գերմանացի սոցիոլոգ և փիլիսոփա, «Կոնֆլիկտի սոցիոլոգիա» եզրի հեղինակ և համանուն գիտական ուղղության հիմնադիր, «Կյանքի փիլիսոփայության» ուղղության ներկայացուցիչ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գեորգ Զիմելը ծնվել է բարեկեցիկ ընտանիքում, ծնողները եղել են ծագումով հրեա, հայրը ընդունել է կաթոլիկությունը, իսկ մայրը՝ լյութերականություն: Ինքը՝ Զիմելը, դեռ վաղ մանկուց կնքվել է լյութերականությամբ: Ավարտելով Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի պատմության և փիլիսոփայության բաժինը[5]` ավելի քան 20 տարի դասավանդել է այնտեղ: Լինելով հրեա ընտանիքի զավակ անտիսեմիթական շարժման պատճառով աշխատանքային կարիերայի ժամանակ բախվել է շատ խոչընդոտների: Նա երկար ժամանակ զբաղեցնում էր դոցենտի պաշտոնը համալսարանում, թերևս արդեն շատ հանրաճանաչ էր ու վայելում էր մեծ հեղինակություն այնպիսի գիտնականների շրջապատում, ինչպիսիք էին Վեբերը ու Ռիկկերտը, Հուսերլը և այլք: Զիմելը մահացել է 1918 թվականին, լյարդի քաղցկեղից:

Գաղափարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիմելի սոցիոլոգիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիմելը գերմանական սոցիոլոգիայի առաջին սերնդի ներկայացուցիչ է համարվում: Նրա նեոկանթիական մոտեցումը հանգեցրեց սոցիոլոգիայում անտիպոզիտիվիզմի ձևավորմանը: Նա իր աշխատանքների միջոցով քաղաքի սոցիոլոգիայի, սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմի, կոնֆլիկտների և սոցիալական ցանցերի վերլուծության հիմքեր ստեղծեց: Զիմելը սոցիոլոգիայում հոգեբանական փուլի ազդեցության կրողներից մեկն է, այսինքն նա էլ այն մոտեցման կողմնակիցներիցն էր, որ սոցիոլոգիան պետք է ունենա առանձնահատուկ մոտեցում, որը չի կարող կրկնել բնական գիտությունների մոտեցումը: Նա շարունակում էր Դիլթեյի այն գաղափարը, որ պետք է գնալ հասկացման ճանապարհով, ինքն էլ էր սոցիոլոգիայի խնդիրը դնում հասկացումը՝ առանձնացնելով պատմական հասկացման գաղափարը, այսինքն երևույթները պետք է դիտել պատմական զարգացման մեջ:

Aquote1.png Հենց իրականության հանդեպ գեղագիտական մոտեցումն է, որ կարող է քեզ թույլ տալ ամբողջական պատկերացում կազմել և ստանալ երևույթների զարգացման տրամաբանությունը: Aquote2.png


Aquote1.png Այն, ինչ պետք է անի սոցիոլոգիան, ինչը պետք է դառնա նրա առարկան, այն է, որ սոցիոլոգիան պետք է կառուցի ինքն իրեն՝ որպես մեթոդ, այսինքն սոցիոլոգիան պետք է այլ հասարակական գիտությունների համար ծառայի իբրև միջանցիկ գիտություն, որը տալիս է այդ բոլոր երևույթների նկատմամբ առանձնահատուկ հայացք: Aquote2.png


Զիմելը գտնում էր, որ սոցիոլոգիան ուսումնասիրում է, թե ինչպես է հասարակայնանում փոխազդեցությունը, որովհետև հասարակությունը ոչ այլ ինչ է, քան մարդկանց փոխազդեցությունների ամբողջություն: Եվ սկզբնապես այդ փոխազդեցությունը սոցիալական չի, հասարակական չի, հիմքում ընկած են փոխազդեցության որոշակի մոտիվներ կամ պահանջմունքներ, որոնց բավարարման անհրաժեշտությունից ելնելով՝ մարդը ինչ-որ փոխազդեցության մեջ է մտնում այլ ակտորների հետ: Այդ փոխազդեցությունը դարձնում է հասարակական այն, որ դրա միջոցով անհատի մեկուսի գոյությունը փոխակերպվում է համատեղ կեցության: Այսինքն բովանդակային տեսանկյունից որևէ մոտիվ հասարակական չի, ձևի տեսանկյունից է հասարակական:

Զիմելի «Կոնֆլիկտի գործառնական տեսությունը»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառլ Մարքսի նման Զիմելը գտնում է, որ կոնֆլիկտը հասարակությունում անխուսափելի է: Սակայն ի տարբերություն Մարքսի, որի ուշադրության կենտրոնում հասարակական դասակարգերի փոխհարաբերություններն էին, Զիմելը հետաքրքություն է դրսևորում կոնֆլիկտային երևույթների ավելի լայն բազմազանության նկատմամբ՝ ուսումնասիրելով կոնֆլիկտներ և էթնիկ խմբերի միջև, և մարդկանց տարբեր սերունդների ու մշակույթների միջև, և տղամարդկանց ու կանանց միջև և այլն:

Զիմելի համար սոցիալական կոնֆլիկտները սոցիալական կյանքի գործնական ու հոգևոր, արժեքային ու նորմատիվային, գաղափարախոսական ու քաղաքական, բարոյական ու իրավական դրսևորումներն են: Ըստ Զիմելի կոնֆլիկտը կարող է հանգեցնել ոչ միայն արմատական սոցիալական փոփոխությունների ու կործանումների, այլև սոցիալական ինտեգրման, և ապահովելով ելք թշնամանքին, ուժեղացնել սոցիալական համերաշխությունը:

Զիմելի տեսական դրույթներից շատերը և, մասնավորապես դրույթը միջին և փոքր սրության սոցիալական կոնֆլիկտների դրական գործառնականության մասին, արդյունավետ դարձան իրենց կարևոր մեթոդաբանական և կիրառական նշանակության տեսանկյունից:

Զիմելի ավանդը կոնֆլիկտաբանության մեջ նաև նրանում է, որ նա առաջինը ներմուծեց ու ընդգրկեց գիտական վերլուծության մեջ «երրորդ կողմ»՝ ազատելով կոնֆլիկտային հարաբերությունները «միաչափությունից»: «Երրորդ կողմի» հանգամանքն ու առկայությունը բարդ սոցիալական փոխգործողության հնարավորություն է ստեղծում՝ բացելով դաշտ բազմաշերտ հարաբերություններին, տարբերությունների գիտակցմանը, կոալիցիաների ստեղծմանը, խմբային համերաշխության կայացմանը, միջնորդության իրականացմանը: Ըստ էության, Զիմելը անցում է կատարում պարզ երկկողմ կոնֆլիկտներից բարդ բազմակողմ կոնֆլիկտների ուսումնասիրմանը: Կոնֆլիկտը նրա կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես մարդկային փոխգործողությունների տարբեր ոլորտներում դրսևորվող շահերի ընդհարում, այլև հոգեբանացված ձևով, որպես մարդկանց և նրանց հարաբերություններին ներհատուկ թշնամանքի որոշակի արտահայտություն: Իր հերթն թշնամանքի ձգտման առկայությունը Զիմելը դիտարկում որպես զույգ հակադրություն համակրանքի պահանջմունքին: Նա խոսում է «մարդու ու մարդու միջև բնական թշնամանքի» մասին, որը «մարդկանց միջև համակրանքի հետ մեկտեղ մարդկային հարաբերությունների հիմքն է»: Դրա պատճառներից մեկը թաքնված է մարդու բնույթի առանձնահատկություններում, որոնց համաձայն անհատներն ի սկզբանե հակված են ոչ միայն համագործակցության ու կազմակերպածության, այլև ապակազմակերպման և ապակառուցողական դրսևորումների, որոնք զուգորդվում են ընդհարումներով կամ կոնֆլիկտներով:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սոցիալական դիֆֆերենցացիա. Սոցիոլոգիական ու հոգեբանական հետազոտություն (1890)
  • Պատմության փիլիսոփայության խնդիրներ (1892—1893)
  • Փողի փիլիսոփայություն (1900)
  • Մեծ քաղաքներ և հոգևոր կյանքը (1903)
  • Նորաձևության փիլիոսոփայություն (1905)
  • Սոցիոլոգիա. Հասարակայնացման ձևերի ուսումնասիրություն (1908)
  • Մշակույթի փիլիսոփայություն (1911)
  • Սոցիոլոգիայի ֆունդամենտալ հարցեր (1917)
  • Ժամանակակից մշակույթի կոնֆլիկտ (1918)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]